Ulawan

Ulawun
	; Ulawun – widoczna jest para wydobywająca się z wulkanu
Państwo	Papua-Nowa Gwinea
Położenie	Nowa Brytania
Pasmo	wulkan
Wysokość	2 334 m n.p.m.
	Dane wulkanu
Rok erupcji	2023
Typ wulkanu	stratowulkan
Aktywność	czynny
	Położenie na mapie Papui-Nowej Gwinei Ulawun
	5°03′S 151°20′E/-5,050000 151,333333

Ulawun (ang. Mount Ulawun) także Ulawon, Uluwun, The Father, Vatr oraz North Son – czynny stratowulkan bazaltowo-andezytowy na wyspie Nowa Brytania w Papui-Nowej Gwinei. Jeden z najbardziej aktywnych wulkanów Papui-Nowej Gwinei – od 1700 roku odnotowano 43 okresy jego erupcji, a ostatnia wystąpiła w okresie od czerwca do września 2017 roku (stan na styczeń 2018 r.).

Położenie

Wulkan leży na północnym wybrzeżu wyspy Nowa Brytania w Papui-Nowej Gwinei. Wznosi się na północny wschód od sąsiadującego z nim bliźniaczego wulkanu Bamus. Ulawun nazywany jest również North Son (pol. „Północnym Synem”) a Bamus – South Son (pol. „Południowym Synem”).

Opis

Wulkan zbudowany jest ze skał bazaltowych i andezytowych, tworząc prawie symetryczny stożek, którego symetrię zaburza długa skarpa na południowym stoku. Skarpa ta może świadczyć o zawalaniu się wulkanu w dalekiej przeszłości, który mógł zwalić się do oceanu i wywołać tsunami.

Wulkan wznosi się na wysokość 2 334 m n.p.m.. Jego stoki powyżej 1000 m n.p.m. są pozbawione roślinności, a tuż przy szczycie ich nachylenie wynosi 35°.

Ulawun jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanów Papui-Nowej Gwinei. Od 1700 roku odnotowano 43 okresy jego erupcji, ostatnia wystąpiła w okresie od czerwca do września 2017 roku (stan na styczeń 2018 r.). Erupcje do 1967 roku były łagodne, natomiast po 1970 roku charakter wystąpiło kilka większych wybuchów ze strumieniami lawy i bazaltowymi potokami piroklastycznymi, które przekształciły krater na szczycie. Najsilniejsza erupcja – o sile 4 według Indeksu Eksplozywności Wulkanicznej – miała miejsce w 2000 roku.

Historia

Erupcję Ulawun opisał w 1700 roku brytyjski żeglarz odkrywca William Dampier (1652–1715) podczas wyprawy badawczej do wschodnich wybrzeży Australii.

W 1878 roku lord Lord Baden-Powell (1857–1941) opisał wulkany na Nowej Brytanii, nadając im nazwy zainspirowane lokalnymi podaniami: The Father (Likuruanga), The North Son (Ulawun) and The South Son (Bamus). Według lokalnych podań spisanych przez misjonarzy, Ulawun pewnego dnia zszedł z góry paląc tytoń i spotkał kobietę z plemienia Nakanai, z którą po ślubie zamieszkał na górze, gdzie po wsze czasy razem palą i tupią, co powoduje, że góra wydycha ogień a ziemia drży. Para miała syna, który po opuszczeniu rodzinnego domu, osiadł na sąsiedniej górze, którą nazwał swoim imieniem – Bamus, gdzie bez przerwy palił, wydychał ogniem i rzucał na dół kamieniami.

Pierwszymi Europejczykami, którzy weszli na Ulawun byli wulkanolodzy N.H.Fisher i C.E. Stehn w 1937 roku.

Przypisy

↑ Nazewnictwo Geograficzne Świata. Zeszyt 1. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych, 2004, s. 130. ISBN 83-239-7552-3. [dostęp 2018-01-08]. (pol.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Global Volcanism Program. Department of Mineral Sciences. National Museum of Natural History. Smithsonian Institution: Ulawun. [dostęp 2018-01-08]. (ang.).
1 2 3 John P. Rafferty: Plate Tectonics, Volcanoes, and Earthquakes. The Rosen Publishing Group, 2010, s. 125. ISBN 978-1-61530-106-5. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).
1 2 3 4 R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 55–56. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).
1 2 3 R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 313–318. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).
↑ R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 3. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).
↑ R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 236. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).

Linki zewnętrzne

Papua Nowa Gwinea. [w:] Blog wulkany świata [on-line]. 2010-11-15. [dostęp 2018-01-08]. (pol.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ksng-1] Nazewnictwo Geograficzne Świata. Zeszyt 1. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych, 2004, s. 130. ISBN 83-239-7552-3. [dostęp 2018-01-08]. (pol.).

[smithsonian-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Global Volcanism Program. Department of Mineral Sciences. National Museum of Natural History. Smithsonian Institution: Ulawun. [dostęp 2018-01-08]. (ang.).

[Rafferty125-3] 1 2 3 John P. Rafferty: Plate Tectonics, Volcanoes, and Earthquakes. The Rosen Publishing Group, 2010, s. 125. ISBN 978-1-61530-106-5. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).

[Johnson55–56-4] 1 2 3 4 R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 55–56. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).

[Johnson313–318-5] 1 2 3 R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 313–318. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).

[Johnson3-6] R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 3. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).

[Johnson236-7] R. Wally Johnson: Fire Mountains of the Islands: A History of Volcanic Eruptions and Disaster Management in Papua New Guinea and the Solomon Islands. Australian National University E Press, 2013, s. 236. ISBN 978-1-922144-23-2. [dostęp 2018-01-09]. (ang.).