Użytki przygodne – drewno uzyskiwane w lasach w ramach nieplanowanych cięć sanitarnych drzew w różnych fazach rozwoju (nie dotyczy upraw i młodników) polegające na usuwaniu drzew martwych i obumierających (posuszu), wiatrołomów i wiatrowałów (jednostkowo lub grupowo). Do cięć przygodnych włączane lub wyodrębniane są użytki poklęskowe. Użytki przygodne pozyskiwane są standardowo w lasach gospodarczych, ale występują też w polskich parkach narodowych, w tym motywowane zapewnieniem bezpieczeństwa i przejezdności szlaków komunikacyjnych.

W XXI wieku globalne ocieplenie powoduje istotne zmiany w warunkach rozwoju lasów, nasilając częstość i intensywność wystąpień czynników abiotycznych i biotycznych uszkadzających drzewostany. Rośnie ryzyko uszkodzeń lasów powodowanych przez wiatr, spadek poziomu wód gruntowych, choroby grzybowe i szkodniki owadzie. W efekcie obserwowany jest istotny wzrost pozyskania drewna w ramach cięć przygodnych (np. w Austrii użytki przygodne stanowiły w 2019 roku aż 62% całkowitego pozyskania drewna). Ze względu na deprecjację surowca pozyskiwanego w ramach cięć przygodnych i negatywny wpływ na realizację zaplanowanych cięć rębnych wzrost udziału tych użytków wpływa negatywnie na wyniki finansowe w gospodarce leśnej. Obniżeniu pozyskania użytków przygodnych służyć ma stopniowa przebudowa drzewostanów i lepsze dostosowanie ich składu do siedlisk. Wskazuje się także na potrzebę ograniczenia pozyskania użytków przygodnych w celu zwiększenia udziału martwego drewna w lesie, zwłaszcza na obszarach poddanych ochronie, w szczególności na trudniej dostępnych siedliskach, gdzie ma to uzasadnienie ekonomiczne. Z kolei systematyczne usuwanie użytków przygodnych, w tym realizowane także na terenach poddanych ochronie, eliminuje siedliska gatunków, nierzadko stanowiących przedmiot ochrony (np. ptaków dziuplastych w obszarach specjalnej ochrony ptaków).

Cięcia przygodne wykorzystywane bywają do zaspokajania potrzeb lokalnych społeczności na drewno opałowe.

Użytków przygodnych nie należy mylić z użytkami ubocznymi, obejmującymi niedrzewne surowce pozyskiwane w lasach.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Marcin Adam Piszczek i inni, Cięcia przygodne i pielęgnacyjne a ilość martwego drewna na terenie obszaru Natura 2000 „Puszcza Niepołomicka”, „Fragm. Florist. Geobot. Polon.”, 27 (1), 2020, s. 155–167, DOI: 10.35535/ffgp-2020-0011 [dostęp 2023-01-27].
  2. 1 2 Użytki przygodne [online], lasy.gov.pl [dostęp 2023-01-27].
  3. 1 2 3 4 Leszek Bujoczek i inni, Posusz, złomy, wywroty jako elementy planowania i pozyskania w Nadleśnictwie Krasnystaw w latach 2006–2015, „Acta Sci. Pol. Silv. Colendar. Ratio Ind. Lignar.”, 18 (2), 2019, s. 83-91 [dostęp 2023-01-27].
  4. ↑ Dieter F. Giefing, użytki przygodne [online], encyklopedialesna.pl [dostęp 2023-01-27].
  5. ↑ Analiza działalności Wigierskiego Parku Narodowego w roku 2016. Wigierski Park Narodowy. [dostęp 2023-01-27].
  6. ↑ Umowa z Funduszem Leśnym - 2022. Kampinoski Park Narodowy, 2022. [dostęp 2023-01-27].
  7. ↑ Michał Orzechowski, Roman Wójcik, Regionalne zróżnicowanie ryzyka wystąpienia uszkodzeń drzewostanów w Polsce, „Studia i Materiały CEPL w Rogowie”, 16 (39), 2014 [dostęp 2023-01-27].
  8. ↑ Austria: Pozyskanie drewna w 2019 roku, t. 15-16, laspolski.pl, 2020 [dostęp 2023-01-27].
  9. ↑ Wiesław Grochowski: Uboczna produkcja leśna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990. ISBN 83-01-09535-0.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.