Tryptyk Abegg (Tryptyk Oberta de Villa) – tryptyk niderlandzkiego malarza Rogiera van der Weydena,.

Charakterystyka

Tryptyk powstał w warsztacie Weydena ale prawdopodobnie pod jego nadzorem i według jego koncepcji. Fundatorem dzieła był prawdopodobnie Oberto de Villa członek rodziny bankiersko-kupieckiej de Villa de Villastrellone z Chieri pod Turynem. Jego postać widoczna jest na prawym skrzydle. Obraz powstał w latach 1440-1447. Na fakt, iż praca powstała po 1440 roku, wskazuje łańcuch i order Zakonu Jeżozwierza domu orleańskiego widoczny na piersi fundatora. W latach 1415 - 1440 książę Karol Orleański był więziony przez Anglików i w tym okresie nie przyjmowano nowych członków. Badania dendrochronologiczne wykazały powstanie tryptyku nie wcześniej niż po 1441 roku. Tryptyk pierwotnie prawdopodobnie przeznaczony był do kościoła św. Jerzego w Chieri, kompletnie przebudowanego przez rodzinę de Villa.

Opis obrazu

Ukazane sceny oglądane od lewa do prawa, stanowią ciąg narracyjny. Na lewym skrzydle tryptyku znajduje się postać klęczącego fundatora Oberto de Villa wpatrującego się w scenę Ukrzyżowania. Nad jego głową widoczne jest okno z witrażem, na którym znajduje się herb piemonckiej rodziny bankiersko-kupieckiej. Wyżej, na loggi znajdują się postacie Archanioła Gabriela i Marii w scenie Zwiastowania. W ten sposób poprzez detale, artysta nawiązuje do Zwiastowania jako pierwszego aktu przed późniejszymi wydarzeniami Pasyjnymi. Donator wpatrując się w scenę pasyjną kontempluje ją i oczekuje zbawienia. W środkowej kwaterze znajduje się scena ukrzyżowania. Motyw Chrystusa na krzyżu jest tym samym co na Tryptyku Ukrzyżowania z Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu. Wokół niego widać ciemne chmury co nawiązuje do nowotestamentowego opisu momentu śmierci Chrystusa. Pod krzyżem rozgrywa się scena lamentu; z lewej strony Maria pogrążona w bólu, schylona z dłońmi skierowanymi ku górze, podtrzymywana jest przez Jana Ewangelistę. Z prawej strony znajdują się trzy Marie, równie rozpaczające. Ekspresja widoczna w ruchach kobiet i Jana jest rzeczą niespotykaną w twórczości Weydena, którego dzieła charakteryzują się statycznością postaci. Na prawym skrzydle artysta ukazuje św. Nikodema i Józefa z Arymatei oraz niosącego drabinę sługę. W chronologii jest to kolejna scena nowotestamentowa ukazująca zdjęcie Chrystusa z krzyża.

Według Antoniego Ziemby scena Ukrzyżowania z Tryptyku Abegg była pierwowzorem dla kolejnych scen tego typu: Chrystus na krzyżu wśród aniołów z narzędziami męki przypisywany artyście z kręgu Mistrza z Flemalle lub z warsztatu Rogiera; Ukrzyżowanie z wersji berlińskiej, brukselskiej czy wiedeńskiej.

Przypisy

Bibliografia

• Antoni Ziemba: Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500. Niderlandzkie malarstwo tablicowe Tom II. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2008. ISBN 978-83-235-0443-6.
• Lynn F Jacobs: Opening Doors: The Early Netherlandish Triptych Reinterpreted. Penn State Press, 2012. ISBN 978-0-271-04840-6.
• Paul Trio, Marjan de Smet: The Use and Abuse of Sacred Places in Late Medieval Towns. Leuven University Press, 2006. ISBN 978-90-5867-519-4.