Torna, torna, fratre! (zapis grecki: τόρνα, τόρνα, φράτρε, tłum. „zawróć, zawróć, bracie”) – zdanie w „języku ojczystym”, odnotowane przez Teofilakta Symokattę w Historii, w kontekście incydentu, który miał miejsce podczas jednej z kampanii bałkańskich w czasie wojen bizantyńsko-awarskich cesarza Maurycjusza. Wśród badaczy nie ma konsensusu co do tego, w którym języku zostało ono wypowiedziane: wskazuje się, że mógłby to być przykład wczesnego prarumuńskiego lub rozkaz wojskowy w żargonowej łacinie.

Kontekst

Zdanie torna, torna, fratre pojawia się w kontekście incydentu, który miał miejsce podczas kampanii przeciw Awarom w 587 roku, prowadzonej w górach Haemus – gdy ładunek niesiony przez jedno ze zwierząt jucznych zsunął się z jego grzbietu, jeden z żołnierzy, który to zauważył, krzyknął za jego panem w „języku ojczystym”, żeby ten odwrócił się i go poprawił. Wydarzenie to spowodowało zamieszanie i wybuch paniki w oddziale, który zrozumiał okrzyk jako nakaz odwrotu w używanym wciąż w armii bizantyńskiej języku łacińskim.

Struktura

Zdanie składa się z powtórzonego czasownika torna „zawróć” (w trybie rozkazującym) i rzeczownika fratre „bracie”, który przyjmuje niestandardową dla łaciny klasycznej formę wołacza z końcówką -e. Czasownik etymologicznie wywodzący się od łacińskiego TORNŌ, TORNĀRE zachował się we wschodnioromańskich językach regionu: w arumuńskim tornu „wracam” oraz dakorumuńskim torn „przelewam”, dawniej także „wracam”. Rzeczownik, wywodzący się od łacińskiego FRĀTER, również zachował się w obydwu językach, przybierając współczesne formy frati w arumuńskim i frate w dakorumuńskim.

Przypisy

Bibliografia

  • Carolus De Boor, Peter Wirth: Theophylacti Simocattae historiae. Berlin: De Gruyter, 2014. ISBN 978-3-11-040742-6.
  • Gabriela Pană Dindelegan, Romanian – a brief presentation, [w:] Gabriela Pană Dindelegan (red.), The Grammar of Romanian, Oxford: Oxford University Press, 2013, s. 1–7, ISBN 978-0-19-964492-6.
  • Nicolae Saramandu: Torna, torna, fratre. [w:] Diacronia [on-line]. 2002. [dostęp 2020-04-22].
  • Nicolae Saramandu: La Romanité orientale. Tybinga: Günther Narr-Verlag, 2010. ISBN 978-9-73-271759-2.
  • Dictsiunar xiyisitu online a limbãljei armãneascã [online] [dostęp 2020-04-22].
  • Dicṭionare ale limbii române [online] [dostęp 2020-04-22].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.