Tomasz Sikorski
Data i miejsce urodzenia

19 maja 1939
Warszawa

Pochodzenie

polskie

Data i miejsce śmierci

12 listopada 1988
Warszawa

Instrumenty

fortepian

Gatunki

muzyka poważna, muzyka współczesna

Zawód

kompozytor, pianista

Tomasz Sikorski (ur. 19 maja 1939 w Warszawie, zm. 12 listopada 1988 tamże) – polski kompozytor i pianista. Syn teoretyka i kompozytora Kazimierza Sikorskiego (1895–1986).

Życiorys

W PWSM w Warszawie studiował kompozycję oraz fortepian (1956–63), uczył się także w Paryżu u Nadii Boulanger (1965–1966). W latach 1963–1968 wykładał w PWSM w Warszawie. W 1962 roku zadebiutował jako pianista na festiwalu „Warszawska Jesień”. W latach 1966–1974 pracował w Komisji Repertuarowej festiwalu "Warszawska Jesień". Był jednym z współzałożycieli zespołu „Warsztat Muzyczny". W 1967 założył zespół „Ad novum", w którym grali również Zbigniew Rudziński (fortepian), Andrzej Wojakowski (flet) i K. Woźniak (perkusja). Równocześnie występował jako solista, grając przede wszystkim własne utwory. Po raz ostatni wystąpił publicznie podczas pierwszego polskiego wykonania Hymnos na „Warszawskiej Jesieni” w 1981 roku.

Jeszcze w czasach studiów zainteresowała go muzyka elektroniczna; powstały wtedy Echa II i Antyfony z taśmą. Podczas pobytu w USA na stypendium Senior Fulbright Program skomponował Samotność dźwięków na taśmę. Przede wszystkim jednak komponował na fortepian: solo lub w zespołach o różnym składzie.

Podobnie jak wielu polskich kompozytorów jego pokolenia, we wczesnych utworach eksperymentował z niekonwencjonalnymi sposobami gry i śpiewu, w poszukiwaniu nowych brzmień (sonoryzm). Ten nurt twórczości Sikorskiego najpełniej reprezentują utwory takie, jak Antyfony (1963 roku), Echa II (1961–63), Prologi (1964), Concerto breve (1965) oraz Sequenza I (1966). Na przykład w partii sopranu w utworze Antyfony zastosował glissando, skoki o duże interwały, staccato wykonywane w szybkim tempie). Wkrótce jednak w jego muzyce objawiły się również cechy znamienne dla minimalizmu: powtarzanie współbrzmień lub motywów, długo wytrzymywane dźwięki. W jednym z najpopularniejszych utworów Sikorskiego Holzwege na orkiestrę występują dwa plany. Jeden stanowią „barwne plamy” grane przez instrumenty dęte i perkusyjne, a drugi monotonne tło skrzypiec wykonujących długi dźwięk oraz powtarzany motyw (interwał trytonu).

Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 103-6-7).

Twórczość

W minimalistycznych utworach Sikorskiego materiał motywiczny, rytmiczny i harmoniczny jest z zasady bardzo skromny. Skrajny jest pod tym względem utwór Samotność dźwięków, który tworzy jeden dźwięk. Motywy są wielokrotnie i długo powtarzane. Czasem powtarzane są w stałym tempie, kiedy indziej coraz wolniej lub coraz szybciej, albo z nieregularnymi zmianami tempa. Występuje też przesuwanie faz, wynikające z różnicy tempa w jakim wykonywana jest taka sama muzyka. Na przykład w utworze Diafonia dwaj pianiści wykonują ten sam materiał dźwiękowy nierównocześnie, a ponadto mogą wstawiać pauzy w dowolnych miejscach, niezależnie od siebie. W utworze Choroba na śmierć drugi fortepian za każdym razem wchodzi nieco później niż pierwszy. W Muzyce nasłuchiwanej oba fortepiany grają w różnych tempach.

Symbolem jego muzyki jest romboid, oddziałujący na różne elementy jego utworów. Po raz pierwszy pojawia się w utworze Prologues (1964). "Pojawianie się romboidu wynika z założonej przez Sikorskiego nierównomierności w każdym z elementów muzyki. Nierównomierność ta polega na starannym unikaniu bezpośredniej powtarzalności takich samych szczegółów, jak np. dwie identyczne wartości rytmiczne czy dwa identyczne zwroty melodyczne".

Uważany za pierwszego polskiego minimalistę, Sikorski stał się w latach dziewięćdziesiątych postacią nieomal kultową w środowiskach młodzieży zainteresowanej nowoczesną muzyką. Specyficzną aurę wokół jego muzyki stwarzał fakt, iż inspirował się Borgesem, Kierkegaardem i filozofią egzystencjalną. Przystępność jego muzyki zwiększała tonalna harmonia, ułatwiająca kontemplowanie jego utworów.

Kompozycje

  • Dwa preludia na fortepiany, 1955
  • Wariacje na fortepian i perkusję, 1960 (niewydane)
  • Echa II na 2 lub 4 fortepiany, dzwony, 4 gongi, 4 tam-tamy i taśmę magnetofonową, 1961-1963
  • Szkice na kwartet smyczkowy, 1962 (niewydane)
  • Antyfony na sopran, fortepian, waltornię, dzwony, 4 gongi i taśmę magnetofonową, 1963
  • Prologi na chór żeński, 2 fortepiany koncertujące, 4 flety, 4 waltornie i perkusję, 1964
  • Concerto breve na fortepian, 24 instrumenty dęte i 4 perkusje, 1965
  • Monodia e sequenza na flet i fortepian 1966
  • Sequenza I na orkiestrę, 1966
  • Sonant na fortepian, 1967
  • Intersection na perkusję, 1968 (niewydane)
  • Diafonia na dwa fortepiany, 1969
  • Homofonia na waltornie, trąbki, puzony, fortepian i gong, 1968-1970
  • Muzyka na instrumenty dęte blaszane i tam-tamy, 1969 (niewydane)
  • Na smyczki na troje skrzypiec i trzy altówki, 1970
  • Collage na chór żeński, instrumenty i taśmę magnetofonową, 1970 (niewydane)
  • Musique diatonique na instrumenty dęte i 8 gongów 1970 (niewydane)
  • Vox humana na chór mieszany, 2 fortepiany, 12 instrumentów dętych blaszanych, 4 gongi i 4 tam-tamy, 1971-1972
  • Przygody Sindbada żeglarza, opera radiowa na 6 głosów mówionych, sopran, tenor, chór żeński i orkiestrę 1971-1972
  • Zerstreutes Hinausschauen (Widok z okna oglądany w roztargnieniu) na fortepian, 1971/1972
  • Bez tytułu na fortepian i trzy dowolne instrumenty 1972
  • Holzwege (Drogi donikąd) na orkiestrę, 1972
  • Muzyka nasłuchiwania na 2 fortepiany, 1973
  • Muzyka z oddali na chór, instrumenty dęte, fortepian i perkusję, 1974
  • Inne głosy na 24 instrumenty dęte, 4 gongi i dzwony, 1975
  • Samotność dźwięków na taśmę magnetofonową, 1975
  • Choroba na śmierć na głos recytujący, 2 fortepiany, 4 trąbki i 4 waltornie (tekst: Søren Kierkegaard), 1976
  • Music in twilight (Muzyka w półcieniu) na fortepian i orkiestrę, 1978
  • Hymnos na fortepian, 1979
  • Struny w ziemi na smyczki, 1979-1980
  • Monofonia na orkiestrę, 1979-1980 (niewydane)
  • Lontano na orkiestrę, 1979-1980 (niewydane)
  • Osinato na orkiestrę, 1979-1980 (niewydane)
  • Autograf na fortepian, 1980
  • Modus na puzon, 1980
  • W dali ptak na głos recytujący, klawikord i taśmę magnetofonową (tekst: Samuel Beckett), 1981
  • Dwa portrety na orkiestrę, 1981-1982 (niewydane)
  • Paesaggio d'inverno (Pejzaż zimowy) na smyczki, 1982
  • Modus na wiolonczelę, 1982 (niewydane)
  • Eufonia na fortepiany, 1982
  • Autoportret na orkiestrę, 1983
  • Autoritratto na dwa koncertujące fortepiany i orkiestrę, 1983
  • Mały koncert na orkiestrę, 1983 (niewydane)
  • Recitativo ed Aria na smyczki 1983/1984 (niewydane)
  • La notte ("Omaggio a Friedrich Nietzsche") na smyczki, 1984
  • Rondo na klawesyn, 1984 (niewydane)
  • Moderato cantabile na wiolonczelę, 1986 (niewydane)
  • Das Schweigen der Sirenen (Milczenie syren, według Franza Kafki) na wiolonczelę, 1986 (niewydane)
  • Omaggio "in memoriam Jorge Luis Borges" na 4 fortepiany i orkiestrę, 1987 (niewydane)
  • Diario 87 na taśmę magnetofonową i głos recytujący, 1987 (niewydane)

Przypisy

  1. ↑ Tomasz Piotrowski, Biografia [online], www.sikorski.polmic.pl [dostęp 2018-07-10] (pol.).
  2. ↑ Tomasz Piotrowski, Okres sonorystyczny (1963–1969) [online], www.sikorski.polmic.pl [dostęp 2018-07-10] (pol.).
  3. ↑ Joanna Miklaszewska, Polski minimalizm – mit czy rzeczywistość?, „Glissando”, nr 7, 2005, ISSN 1733-4098.
  4. ↑ Cmentarz Stare Powązki: HELENA SIKORSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-10-29].
  5. ↑ Krzysztof Baculewski Historia muzyki polskiej. Współczesność, Warszawa 2012, s. 83.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.