Teofil Jaśkiewicz ps. „Henryk Wroński”, „Wiesław Saczyński”, „Wespazjan Rulikowski” (ur. 25 września 1883 w Saczynie, zm. 24 grudnia 1952 w Warszawie) – polski filozof-wolnomyśliciel, działacz oświatowy, poeta, publicysta, tłumacz, jeden z założycieli Polskiego Związku Myśli Wolnej.

Życiorys

Urodził się 25 września 1883 w Saczynie, w rodzinie Konstantego i Teresy z Gosławskich. Ukończył szkołę handlową w Kaliszu, a następnie kursy T.K.N. w Warszawie. W 1906 rozpoczął pracę urzędnika, w 1919 przyjęto go do pracy w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W 1920 ochotniczo służył w Wojsku Polskim. W latach 20. i 30. był urzędnikiem - asesorem w MSZ, m.in. naczelnikiem wydziału. Od 1927 rozpoczął aktywne uczestnictwo w ruchu wolnomyślicielskim, razem z racjonalistami ze Stowarzyszenia Wolnomyślicieli Polskich założył Polski Związek Myśli Wolnej. Był członkiem prezydium, a od 1928 redaktorem „Wolnomyśliciela Polskiego”. Był to początkowo dwutygodnik, a po pięciu latach zaczął ukazywać się co dziesięć dni. Czasopismo podejmowało wiele antyklerykalnych tematów, ale Teofil Jaśkiewicz uważał się za agnostyka. Rzecznik nurtu liberalno-burżuazyjnego w polskim ruchu wolnomyślicielskim. Popierał ideę kodyfikacji prawa małżeńskiego. Propagował tworzenie w Warszawie szkół i cmentarzy dla osób bezwyznaniowych (świeckich). Głosił szokujące jak na ówczesne czasy idee kremacji zwłok lub oddawania ich na cele naukowe. Publikacje Teofila Jaśkiewicza wzbudzały kontrowersje, tym bardziej w kontekście jego pracy w MSZ. W 1936 władze zlikwidowały Polski Związek Myśli Wolnej.

Po II wojnie światowej, w 1945 stworzył Stowarzyszenie Myśli Wolnej w Polsce, był redaktorem czasopisma „Głos Wolnych”. Wstąpił do służby w MSZ Polski Ludowej. Od 1949 w związku z pogarszającym się stanem zdrowia wycofał się z życia publicznego. Spuścizną literacką po Teofilu Jaśkiewiczu jest poezja, trzy utwory dramatyczne i poemat fantastyczny Mistrz Twardowski.

Zmarł 24 grudnia 1952 w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera H-1-5).

Publikacje książkowe

• Rozbrzaski (jako Henryk Wroński), Warszawa: Gebethner i Wolff; Kraków: Gebethner i S-ka, 1906.
• Pobudki: wierszy Henryka Wrońskiego. Serja wtóra (jako Henryk Wroński), Kraków: Gebethner i Wolff, 1910.
• Z głową wspartą na ręku: wierszy Henryka Wrońskiego serja trzecia (jako Henryk Wroński), Warszawa 1919.
• O kremacji czyli pogrzebowem spopielaniu zwłok, Warszawa: nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Bez Dogmatu”, 1928.
• Co wolna myśl „burzy”, a co w zamian daje? (jako Henryk Wroński), Warszawa: Wyd. „Wolność”, 1938.

Tłumaczenia

• Teodor Hartwig, Socjalizm a wolnomyślicielstwo, Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Bez Dogmatu”, 1928.
• Robert Plöhn, Katechizm wolnomyślicielski ,Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Bez Dogmaru”, 1929.
• R. G. Ingersoll, Rzym czy rozum : odpowiedź kardynałowi Manningowi, Warszawa: nakładem Stowarzyszenia Myśli Wolnej w Polsce, 1947.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1946)
• Złoty Krzyż Zasługi (12 lutego 1929)
• Krzyż Komandorski Orderu Świętego Sawy (Jugosławia)

Upamiętnienie

• 5 maja 1960 dotychczasowa ulica Kościerzyńska na Żoliborzu otrzymała nazwę Teofila Jaśkiewicza.
• W latach 60. XX wieku na budynku przy ul. Krasińskiego 18 w Warszawie, w którym mieszkał Teofil Jaśkiewicz, odsłonięto tablicę pamiątkową.

Przypisy

Bibliografia

• Polski Słownik Biograficzny t. XI, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964–1965.