Tajęża jednostronna

Tajęża jednostronna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	storczykowate
Podrodzina	storczykowe
Rodzaj	tajęża
Gatunek	tajęża jednostronna
	Nazwa systematyczna
	Goodyera repens (L.) R. Br; W. T. Aiton, Hortus kew. ed. 2, 5:198. 1813
Synonimy
	Elasmatium repens (L.) Dulac; Gonogona repens (L.) Link; Goodyera brevis Schltr.; Orchiodes marginatum (Lindl.) Kuntze; Peramium repens (L.) Salisb.; Tussaca secunda Raf.;
	Elasmatium repens (L.) Dulac; Gonogona repens (L.) Link; Goodyera brevis Schltr.; Orchiodes marginatum (Lindl.) Kuntze; Peramium repens (L.) Salisb.; Tussaca secunda Raf.;

Tajęża jednostronna (Goodyera repens (L.) R. Br.) – gatunek byliny kłączowej z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w Europie, Ameryce Północnej i w Azji. W Polsce bardzo rzadko na niżu i w górach po regiel górny.

Morfologia

Pokrój: Wysmukła, mała roślina osiągająca od 8-25 (30) cm wysokości, o gałęzistym, czołgającym się podziemnym kłączu.
Łodyga: Zielona w górnej części gęsto, gruczołowato owłosiona. W dolnej partii ulistniona.
Liście: Owalne do sercowatych, ciemnozielone z jasnymi plamami, mięsiste. Siatkowato unerwione, zebrane u dołu w rozetkę. Posiadają oskrzydlony ogonek liściowy. Listki łodygowe mniejsze, przylegające do łodygi.
Kwiaty: Wąski, kłosokształtny i wydłużony kwiatostan składający się z wielu gęsto osadzonych, owłosionych, drobnych, białych i pachnących kwiatów, osadzonych na skręconych szypułkach w kątach przysadek. Poza dwoma, lekko rozchylonymi bocznymi działkami, płatki są stulone. Wewnątrz gardzieli pomarańczowa plamka. Warżka bez ostrogi, u nasady workowato rozdęta. Zalążnia nie ulega skręceniu, jest walcowata i omszona.
Owoce: Rozdęta, brązowa torebka.

Biologia i ekologia

Rozwój: Kwitnie od czerwca do sierpnia. Produkuje nasiona o masie 0,00002 g, które są łatwo rozprzestrzeniane przez wiatr (anemochoria). Rozetki liści wyrastają latem, zimują i obumierają po kwitnieniu w następnym roku. Liczba chromosomów 2n = 30.
Siedlisko: Rośnie w cienistych borach sosnowych oraz w borach świerkowych. W Polsce występuje zwłaszcza na północy kraju (zwłaszcza w nadmorskich borach bażynowych). Na południu w Sudetach i w Karpatach, zwykle w jedlinach i rzadko w borach świerkowych. Preferuje gleby kwaśne; świeże, ubogie i umiarkowanie żyzne. Wszystkie części rośliny są trujące. Gatunek charakterystyczny dla acydofilnych borów z klasy Vaccinio-Piceetea.

Nazewnictwo

Rodzaj został nazwany na cześć angielskiego botanika Johna Goodyera (1592–1664), autora i tłumacza licznych publikacji botanicznych. Nazwa gatunkowa pochodzi od łacińskiego słowa "repo" – "czołgać się" i nawiązuje do pełzającego kłącza tajęży.

Zagrożenia i ochrona

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w grupie gatunków wymierających na izolowanych stanowiskach, poza głównym obszarem występowania (kategoria zagrożenia [E]). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię NT (bliski zagrożenia).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-08-03] (ang.).
1 2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-07-19].
↑ The Plant List. [dostęp 2013-07-19].
1 2 3 4 5 6 Peter H. Barthel: Storczyki - gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 58. ISBN 83-7073-145-7.
1 2 3 4 Martin Červenka, Viera Feráková, Milan Háber, Jaroslav Kresánek, Libuše Paclová, Vojtech Peciar, Ladislav Šomšák: Świat roślin skał i minerałów. Warszawa: PWRiL, 1982, s. 94, 250. ISBN 83-09-00462-1.
1 2 3 4 5 Grzegorz Vončina: Pieniny – Przyroda i Człowiek. [w:] Tajęża jednostronna Goodyera repens (L.) R.Br. – nowy przedstawiciel storczykowatych Orchidaceae w Pienińskim Parku Narodowym [on-line]. 2010. [dostęp 2013-07-19]. (pol.).
↑ Goodyera repens na Flora of North America [dostęp 2013-11-30].
↑ Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2014 r. poz. 1409).
↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-08-03] (ang.).

[grin-3] 1 2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-07-19].

[TPL-4] The Plant List. [dostęp 2013-07-19].

[barthel-5] 1 2 3 4 5 6 Peter H. Barthel: Storczyki - gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 58. ISBN 83-7073-145-7.

[cervenka-6] 1 2 3 4 Martin Červenka, Viera Feráková, Milan Háber, Jaroslav Kresánek, Libuše Paclová, Vojtech Peciar, Ladislav Šomšák: Świat roślin skał i minerałów. Warszawa: PWRiL, 1982, s. 94, 250. ISBN 83-09-00462-1.

[voncina-7] 1 2 3 4 5 Grzegorz Vončina: Pieniny – Przyroda i Człowiek. [w:] Tajęża jednostronna Goodyera repens (L.) R.Br. – nowy przedstawiciel storczykowatych Orchidaceae w Pienińskim Parku Narodowym [on-line]. 2010. [dostęp 2013-07-19]. (pol.).

[8] Goodyera repens na Flora of North America [dostęp 2013-11-30].

[9] Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.

[rozp2014-10] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2014 r. poz. 1409).

[11] Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

[12] Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.