Tadeusz Wenda
Pełne imię i nazwisko

Tadeusz Apolinary Wenda

Data i miejsce urodzenia

23 lipca 1863
Warszawa

Data i miejsce śmierci

8 września 1948
Komorów

Zawód, zajęcie

inżynier

Odznaczenia

Tadeusz Apolinary Wenda h. Wendt (ur. 23 lipca 1863 w Warszawie, zm. 8 września 1948 w Komorowie) – polski inżynier komunikacji, główny projektant i kierownik budowy portu Gdynia.

Życiorys

Był synem Władysława (1820–1908), podsekretarza Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego, naczelnika Archiwum Akt Dawnych, i Justyny z Matuszewskich. Ukończył szkołę powszechną i III gimnazjum rządowe (realne) w Warszawie, następnie studia na Wydziale Fizyczno-Matematycznym Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego oraz studia w Instytucie Korpusu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu. W 1890 uzyskał dyplom inżyniera komunikacji. Po studiach pracował jako projektant i budowniczy linii kolejowych na terenie Rosji, był kierownikiem budowy portu w Windawie, a także nadzorował przebudowę portu w Rewlu. Pomagał w budowie portu w Royan.

Po wybuchu I wojny światowej powrócił do Warszawy. W latach 1915–1919 pracował w dozorze portów Żeglugi Śródlądowej Przedsiębiorstwa Robót Publicznych. W 1920 otrzymał posadę kierownika budowy portu w Gdyni w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, a od 1932 nadzorował dalsze prace już jako urzędnik Urzędu Morskiego w Gdyni na stanowisku naczelnika Wydziału Techniczno-Budowlanego.

Z dniem 1 sierpnia 1937 przeszedł w stan spoczynku.

Miał syna – inż. Jerzego Wendę.

Zmarł w 1948. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 139-1-27).

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

  • Jego imieniem nazwano między innymi Basen II (Basen inż. Wendy), krótkie nabrzeże w gdyńskim porcie (przy kanale południowym), ulicę i Zespół Szkół Mechanicznych na Grabówku.
  • W 2017 rozstrzygnięto konkurs na projekt pomnika, który w 2018 - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci Wendy - miał stanąć u nasady Mola Rybackiego, na końcu pirsu Dalmoru w Gdyni. Autorem zwycięskiego projektu jest Maciej Jagodziński-Jagenmeer, który przedstawił inżyniera trzymającego w prawym ręku zwoje map i plansz, a lewą ręką wskazującego na portowe nabrzeże. Ostatecznie trzymetrowy monument został odsłonięty 29 maja 2021 w setną rocznicę rozpoczęcia budowy gdyńskiego portu.
  • 25 kwietnia 2018 w ramach obchodów 100 rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości w Gminie Jabłonna (powiat legionowski) została odsłonięta tablica upamiętniająca związek twórcy Portu Gdyni z Dąbrową Chotomowską. Uroczystego odsłonięcia tablicy z udziałem władz samorządowych, mieszkańców i komitetu organizacyjnego upamiętnienia tego związku dokonała Pani Hanna Wenda-Uszyńska, wnuczka. Tablicę umieszczono w miejscu gdzie znajdował się majątek Tadeusza Wendy
  • 25 kwietnia 2019 Tadeusz Wenda został Honorowym Obywatelem Gminy Jabłonna. Akt Nadania odebrała pani Hanna Wenda-Uszyńska, wnuczka. Wręczenie aktu odbyło się podczas uroczystej sesji Rady Gminy w pałacu w Jabłonnie.
  • Rok 2021 został ogłoszony w Gdyni Rokiem Tadeusza Wendy.
  • Postać Tadeusza Wendy występuje w filmie i serialu Miasto z morza (2009) w reżyserii Andrzeja Kotkowskiego. Rolę tę grał Olgierd Łukaszewicz.
  • Obok Kapitanatu Portu oraz blisko Dworca Morskiego w Gdyni 23 września 2022 postawiono ławeczkę upamiętniającą Tadeusza Wendę oraz Eugeniusz Kwiatkowskiego.

Przypisy

  1. ↑ Trwa budowa pomnika Tadeusza Wendy w sercu Gdyni [online], trojmiasto.pl, 5 lutego 2021 [dostęp 2021-02-05] (pol.).
  2. 1 2 Tadeusz Wenda - twórca i budowniczy portu w Gdyni - skończyłby dziś 150 lat. gdynia.pl, 2013-07-23. [dostęp 2017-05-21]. (pol.).
  3. 1 2 Inżynier Tadeusz Wenda: Budowniczy Gdyni. Zrobił swoje, więc musiał odejść. Interia Nowa Historia, 2015-05-28. [dostęp 2017-05-21]. (pol.).
  4. ↑ Dekoracja inż. T. Wendy. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 165 z 25 lipca 1937.
  5. ↑ Cmentarz Stare Powązki: Wendowie, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-06-06].
  6. ↑ M.P. 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi, na polu rozwoju polskiej żeglugi morskiej i przy budowie portu w Gdyni”.
  7. 1 2 Tadeusz Wenda [online], Muzeum Gdynia [dostęp 2022-07-03] (pol.).
  8. ↑ Katarzyna Fryc W Gdyni stanie pomnik Tadeusza Wendy, budowniczego portu
  9. ↑ Wyborcza.pl [online], trojmiasto.wyborcza.pl [dostęp 2021-10-03].
  10. ↑ Wieści z naszej gminy. Informator Gminy Jabłonna. Nr 4(60) październik 2018, s. 18.
  11. ↑ Honorowi obywatele – Gmina Jabłonna, Powiat Legionowski [online], www.jablonna.pl [dostęp 2021-05-06] (pol.).
  12. ↑ Miasto z morza w bazie filmpolski.pl
  13. ↑ Miasto z morza w bazie filmpolski.pl
  14. ↑ Michał Sielski: Wenda i Kwiatkowski razem na ławce. Pomnik budowniczych portu odsłonięty. trojmiasto.pl. [dostęp 2023-12-17]. (pol.).

Bibliografia

  • Mieczysław Widernik, Wenda Tadeusz Apolinary, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego (pod redakcją Stanisława Gierszewskiego), tom IV: R–Ż (pod redakcją Zbigniewa Nowaka), Gdańsk 1997, s. 432–433.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.