Szpeciele, obrzęki (Eriophyoidea) – nadrodzina roślinożernych roztoczy charakteryzująca się obecnością dwóch par odnóży i odmiennym od pozostałych roztoczy wykształceniem narządów gębowych.

Morfologia

Szpeciele są najmniejszymi roztoczami. Wielkość tych pajęczaków waha się w przedziale 0,08–0,30 mm. Ich ciało jest wrzecionowate, wydłużone, jasno ubarwione (zwykle białe lub słomkowo-kremowe).

W przedniej części ciała występuje tarcza, narządy gębowe i odnóża. Narządy gębowe składają się z rostrum, pedipalp i sztylecików służących do nakłuwania roślin. Odwłok jest segmentowany.

We wszystkich stadiach rozwoju posiadają jedynie dwie pary odnóży.

Znaczenie gospodarcze

Ślina szpecieli zawiera substancje powodujące u roślin odbarwienia lub deformacje liści, a także powstawanie wyrośli.

Szpeciele atakują przeważnie rośliny jednego lub kilku gatunków należących do tego samego rodzaju. Polską nazwę zawdzięczają deformacjom i uszkodzeniom jakie wywołują na roślinach żywicielskich, takim jak np. galasy, przebarwienia, zawijanie krawędzi liści, nabrzmiewanie pąków, czarcie miotły.

Wiele gatunków szpecieli to wektory grzybów, wirusów i mykoplazm, wywołujących choroby roślin.

Systematyka

Wśród szpecieli wyróżniane są rodziny:

• Diptilomiopidae
• Eriophyidae – szpecielowate
• Nalepellidae
• Pentasetacidae
• Phytoptidae

Wybrane gatunki

• Abacarus hystrix
• Abacarus acutatus
• Aceria tulipae – przebarwiacz czosnkowy
• Aculus fockeui – pordzewiacz śliwowy
• Aculus schlechtendali – pordzewiacz jabłoniowy
• Cecidophyopsis ribis – wielkopąkowiec porzeczkowy
• Epitrimerus piri – wzdymacz gruszowy
• Eriophyes laevis – kolbowiec olchowy
• Eriophyes piri – podskórnik gruszowy
• Eriophyes tiliae – różkowiec lipowy

Przypisy