Synagoga w Brzostku

Elewacja frontowa
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Miejscowość

Brzostek

Adres

ul. Królowej Jadwigi 8
39-230 Brzostek

Budulec

murowana

Data budowy

koniec XIX wieku

Data likwidacji

II wojna światowa

Położenie na mapie Brzostku
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Położenie na mapie powiatu dębickiego
Położenie na mapie gminy Brzostek
49°52′52,0″N 21°24′37,1″E/49,881111 21,410306

Synagoga w Brzostku – dawny budynek synagogi znajdujący się w Brzostku, przy ulicy Królowej Jadwigi. Wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków gminy Brzostek.

Historia

Synagoga o powierzchni 225 m² i kubaturze 790 m³ została wybudowana z cegły pod koniec XIX w. lub na początku XX w., była wcześniej mylnie datowana na XVIII w. Podczas II wojny światowej została zdewastowana przez Niemców, w wyniku ostrzałów zniszczeniu uległy dach, elementy ściany, sufit oraz stolarka okienna i drzwiowa.

W 1956 r. gmina Brzostek ubiegała się o pozwolenie na rozbiórkę ruiny budynku, otrzymała jednak jedynie zgodę na odbudowę. Powołano Społeczny Komitet Odbudowy, który zorganizował zbiórkę pieniędzy i zwózkę drewna; inwestycja w synagogę stanowiła dla gminy priorytet, a zarazem jeden z największych wydatków w latach 50. i 60. XX w. Budynek odrestaurowano, przez krótki czas mieściła się w nim szkoła podstawowa, a w latach 70. XX w. przeznaczono go na internat Szkoły Rolniczej w Brzostku.

W 2001 r., w oparciu o ustawę z 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie rozpoczęła postępowanie o zwrot nieruchomości. Zakończyło się ono w 2011 r. orzeczeniem o braku stanowiska. Pod koniec 2011 r. Gmina Wyznaniowa złożyła pozew do Sądu Okręgowego w Rzeszowie o wydanie nieruchomości zarządzanej przez Skarb Państwa. W 2018 r. sąd przyznał Gminie Wyznaniowej Żydowskiej 143 tysiące złotych, które wypłacił starosta dębicki, jako zarządzający majątkiem Skarbu Państwa w powiecie dębickim.

W 2021 r. gmina Brzostek wystąpiła do wojewody o przekazanie jej dawnej synagogi.

Architektura

Budynek jest dwukondygnacyjny, zbudowany z cegły na planie prostokąta i otynkowany. Pokryty jest blaszanym dachem dwuspadowym. Stropy wykonane zostały z żelbetu, a wiązania dachu z drewna. Naroża udekorowane są lizenami. Przy elewacji zachodniej znajduje się dobudówka, również kryta dachem dwuspadowym. Parterowa, boniowana dobudówka z dwoma oknami znajdowała się także przy fasadzie budynku.

Przebudowa pozbawiła synagogę całkowicie cech stylowych. Po przebudowie powierzchnia budynku wynosi 244 m², kubatura liczy 2440 m³.

Przypisy

  1. ↑ Studium... 2021 ↓, s. 81.
  2. 1 2 3 4 5 Synagoga w Brzostku – dawniej i dziś [online], ziemiadebicka.pl, 22 lutego 2021 [dostęp 2023-02-21] (pol.).
  3. ↑ Bogdan Stanaszek: Brzostek i okolice. Brzostek: Towarzystwo Miłośników Ziemi Brzosteckiej w Brzostku, 1997, s. 80. ISBN 83-901833-3-1. OCLC 751187915.
  4. 1 2 Studium... 2021 ↓, s. 95.
  5. 1 2 Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa tzw. „zielona” – d. bożnica, zabytek.pl, grudzień 1960 [dostęp 2023-02-22] (pol.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.