Styl – relacja między znaczeniem tekstu a formą wyrażenia tego sensu za pomocą środków językowych, zmieniającą swoje ukształtowanie w zależności od kontekstu społecznego lub zamysłu ekspresywnego. Ukształtowanie to wynika z celowego doboru jednostek językowych dostępnych w danej odmianie języka, ujawnia się przede wszystkim w warstwie leksykalnej i frazeologicznej, choć możliwe są również różnice w wymowie, fleksji, składni, a także w zewnętrznej szacie ortograficznej. Funkcjonalne zróżnicowanie stylistyczne jest charakterystyczną cechą języków standardowych (ogólnonarodowych), obejmujących swoim zasięgiem wszelkie dziedziny życia.

Styl stanowi związek między formą oznaczającą a treścią oznaczaną wypowiedzenia, czyli według nazewnictwa Noama Chomsky’ego napięcie między strukturą głęboką a strukturą powierzchniową danego tekstu.

Dyscypliną zajmującą się stylami językowymi jest stylistyka.

Podział stylów

Klasyfikacja stylów może opierać się na różnych kryteriach. Przedstawiciele praskiej szkoły strukturalistycznej wypracowali teorię stylów funkcjonalnych (języków funkcjonalnych), wyodrębnianych ze względu na funkcję wypowiedzi.

Do stylów funkcjonalnych (użytkowych) zalicza się:

W praktyce teksty mogą występować w formach mieszanych, a precyzyjne rozgraniczenie stylów funkcjonalnych nie zawsze jest możliwe. Tworzą one kontinuum.

Istnieją także inne, nieterminologiczne lub doraźne sposoby wydzielania stylów językowych. W literaturze spotykane są również takie pojęcia, jak: styl prosty, styl neutralny, styl książkowy czy styl makaroniczny.

Według jednej z koncepcji styl można również podzielić na subiektywny i obiektywny. Styl obiektywny, oparty na pewnych normach stylistycznych, obejmuje zarówno środki wydzielone na podstawie adresata, sytuacji, kontaktu itp. (np. styl pisany/mówiony, oficjalny/nieoficjalny), jak i wzorce wydzielone pod względem funkcjonalnym. Styl subiektywny (autorski) ma natomiast charakter indywidualny i nienormowany; opiera się środkach wybieranych przez autora w sposób mniej lub bardziej konsekwentny.

Pokrewnym terminem socjolingwistycznym (właściwie odpowiadającym znaczeniowo stylowi funkcjonalnemu) jest rejestr, przy czym określenie to występuje przede wszystkim w tradycji anglosaskiej.

Styl właściwy dla pojedynczej osoby zwany jest idiolektem.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, wyd. 2, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 567–568, ISBN 83-04-04445-5, OCLC 835934897.
  2. ↑ Michal Křístek, Styl, [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  3. 1 2 Jerzy Podracki, Język pisany w wypowiedziach ustnych, [w:] Tomasz Bereda, Maria Dolacka-Gasparska (red.), Językowy przekaz medialny, Warszawa: Polskie Radio, 2014, s. 65–70, ISBN 978-83-933128-9-4, OCLC 947168480.
  4. ↑ Snježana Kordić, Jezik i nacionalizam, Zagreb: Durieux, 2010 (Rotulus Universitas), s. 70, 73–74, DOI: 10.2139/ssrn.3467646, ISBN 978-953-188-311-5, LCCN 2011520778, OCLC 729837512, OL: 15270636W [dostęp 2018-11-08] (serb.-chorw.).
  5. 1 2 3 Čermák 2011 ↓, s. 100.
  6. 1 2 Gabdołła Kalijew, Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі, Ałmaty: Сөздік-Словарь, 2005, s. 357, 390, ISBN 9965-409-88-9 (kaz.).
  7. ↑ Jiří Černý, Dějiny lingvistiky, Olomouc: Votobia, 1996, s. 395, ISBN 80-85885-96-4, OCLC 37391292 (cz.).
  8. ↑ Čermák 2011 ↓, uwaga 2, s. 45.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.