Idiolekt

Idiolekt (gr. ἴδιος idios „własny, swoisty” + λέξις leksis „mowa”), język osobniczy – odmiana mowy właściwa dla danego użytkownika języka w danym okresie jego rozwoju, tzw. „indywidualny dialekt”. Różnice idiolektalne dotyczą w mniejszym stopniu systemu gramatycznego, w większym cech leksykalnych i fonetycznych. Na idiolekt mogą się składać zarówno środki znane biernie, jak i używane aktywnie.

Mowa jednostkowa stanowi odzwierciedlenie wpływów wywartych przez otoczenie w procesie przyswajania języka. Nie jest jednak tworem trwałym, gdyż podlega modyfikacjom w życiu jednostki. Kształtuje się u każdego użytkownika języka, pod wpływem jego przynależności do grupy społecznej, tradycji rodzinnych, wykształcenia, osobistego gustu stylistycznego. Idiolekt może być nieświadomy, ale bywa też efektem celowych zabiegów mówiącego, np. w celu zdystansowania się od otoczenia. Jest trudny do precyzyjnego zdefiniowania, gdyż cechuje się zmiennością i nie musi zawsze występować w tej samej postaci.

Język osobniczy odgrywa ważną rolę w dialektologii, która często uznaje idiolekty poszczególnych użytkowników za punkt wyjścia do opisu jakiejś gwary. Język bywa także pojmowany jako zespół idiolektów, nie zaś jako właściwy byt. Szczególnie znaczenie idiolektowi jako przedmiotowi badań przypisywali młodogramatycy. Od analizy własnego idiolektu rozpoczynają badania ojczystego języka zwolennicy gramatyki generatywnej. Badania naukowe dotyczą też idiolektów postaci literackich w aspekcie tłumaczenia na inne języki. Ponadto analiza idiolektów jest centralną metodą językoznawstwa kryminalistycznego. Badania właściwości językowych tekstów pozwalają ograniczyć w pewnych przypadkach krąg podejrzanych, umożliwiając np. określenie autorstwa listów z pogróżkami.

Mowę właściwą dla danej rodziny określa się mianem familiolektu.

Zobacz też

Przypisy

↑ j, [w:] Słownik słów kluczowych językoznawstwa slawistycznego [online], Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk [dostęp 2018-11-02] .
↑ idiolekt [online], Dobryslownik.pl [dostęp 2018-11-02] .
1 2 3 JohnJ. Lyons JohnJ., Language and Linguistics, Cambridge: Cambridge University Press, 1981, s. 26–27, ISBN 978-0-521-29775-2, OCLC 7565470 (ang.).
↑ MagdalenaM. Zyga MagdalenaM., Idiolekte in deutschsprachigen literarischen Texten. Das Problem ihrer Übersetzung ins Polnische und Englische, Hamburg: Dr. Kovač Verlag, 2013, s. 15-24 [dostęp 2024-03-12] (niem.).
1 2 3 KazimierzK. Polański KazimierzK. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, wyd. 2, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 243, ISBN 83-04-04445-5, OCLC 835934897 .
↑ JozefJ. Mistrík JozefJ., Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratislava: Obzor, 1993, s. 186, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
↑ MarieM. Krčmová MarieM., Idiolekt , [w:] PetrP. Karlík, MarekM. Nekula, JanaJ. Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 [zarchiwizowane z adresu 2021-01-28] (cz.).
↑ Har alla svenskar en egen personlig dialekt?, [w:] Institutet för språk och folkminnen [online] [dostęp 2017-12-13] (szw.).
↑ SabineS. Ehrhardt SabineS., Authorship attribution analysis, [w:] JacquelineJ. Visconti (red.), Handbook of Communication in the Legal Sphere, Walter de Gruyter, 2018 (Handbooks of Applied Linguistics 14), s. 169–200, DOI: 10.1515/9781614514664-010, ISBN 978-1-61451-466-4 (ang.).
↑ GabdołłaG. Kalijew GabdołłaG., Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі, Ałmaty: Сөздік-Словарь, 2005, s. 137–138, ISBN 9965-409-88-9 (kaz.).
↑ Magdalena Zyga: Idiolekte in deutschsprachigen literarischen Texten. Das Problem ihrer Übersetzung ins Polnische und Englische. Hamburg: Dr. Kovač Verlag, 2013.
↑ SandraS. Hansen SandraS., Als Sprachwissenschaftler auf Verbrecherjagd. Die forensische Linguistik beim Bundeskriminalamt [online], scienzz-magazin, 15 sierpnia 2006 [dostęp 2019-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-12] (niem.).
↑ Gerald R.G.R. McMenamin Gerald R.G.R., DongdooD. Choi DongdooD., Forensic Linguistics: Advances in Forensic Stylistics, London: CRC Press, 2002, DOI: 10.1201/9781420041170, ISBN 978-0-429-24797-2, ISBN 978-1-4200-4117-0 (ang.).
↑ JustynaJ. Staroń JustynaJ., Afektonimy w najnowszej polszczyźnie, „Roczniki Humanistyczne”, Rocznik 2013, tom 61, numer 6: Językoznawstwo, s. 116 .

Linki zewnętrzne

AlexA. Barber AlexA., EduardoE. Garcia Ramirez EduardoE., Idiolects, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 1 marca 2017, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-01-02] (ang.). (Idiolekty)

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[1] , [w:] Słownik słów kluczowych językoznawstwa slawistycznego [online], Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk [dostęp 2018-11-02] .

[2] idiolekt [online], Dobryslownik.pl [dostęp 2018-11-02] .

[Language_and_Linguistics-3] 1 2 3 JohnJ. Lyons JohnJ., Language and Linguistics, Cambridge: Cambridge University Press, 1981, s. 26–27, ISBN 978-0-521-29775-2, OCLC 7565470 (ang.).

[4] MagdalenaM. Zyga MagdalenaM., Idiolekte in deutschsprachigen literarischen Texten. Das Problem ihrer Übersetzung ins Polnische und Englische, Hamburg: Dr. Kovač Verlag, 2013, s. 15-24 [dostęp 2024-03-12] (niem.).

[p-5] 1 2 3 KazimierzK. Polański KazimierzK. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, wyd. 2, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 243, ISBN 83-04-04445-5, OCLC 835934897 .

[6] JozefJ. Mistrík JozefJ., Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratislava: Obzor, 1993, s. 186, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).

[7] MarieM. Krčmová MarieM., Idiolekt , [w:] PetrP. Karlík, MarekM. Nekula, JanaJ. Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 [zarchiwizowane z adresu 2021-01-28] (cz.).

[8] Har alla svenskar en egen personlig dialekt?, [w:] Institutet för språk och folkminnen [online] [dostęp 2017-12-13] (szw.).

[9] SabineS. Ehrhardt SabineS., Authorship attribution analysis, [w:] JacquelineJ. Visconti (red.), Handbook of Communication in the Legal Sphere, Walter de Gruyter, 2018 (Handbooks of Applied Linguistics 14), s. 169–200, DOI: 10.1515/9781614514664-010, ISBN 978-1-61451-466-4 (ang.).

[10] GabdołłaG. Kalijew GabdołłaG., Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі, Ałmaty: Сөздік-Словарь, 2005, s. 137–138, ISBN 9965-409-88-9 (kaz.).

[11] Magdalena Zyga: Idiolekte in deutschsprachigen literarischen Texten. Das Problem ihrer Übersetzung ins Polnische und Englische. Hamburg: Dr. Kovač Verlag, 2013.

[12] SandraS. Hansen SandraS., Als Sprachwissenschaftler auf Verbrecherjagd. Die forensische Linguistik beim Bundeskriminalamt [online], scienzz-magazin, 15 sierpnia 2006 [dostęp 2019-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-12] (niem.).

[13] Gerald R.G.R. McMenamin Gerald R.G.R., DongdooD. Choi DongdooD., Forensic Linguistics: Advances in Forensic Stylistics, London: CRC Press, 2002, DOI: 10.1201/9781420041170, ISBN 978-0-429-24797-2, ISBN 978-1-4200-4117-0 (ang.).

[14] JustynaJ. Staroń JustynaJ., Afektonimy w najnowszej polszczyźnie, „Roczniki Humanistyczne”, Rocznik 2013, tom 61, numer 6: Językoznawstwo, s. 116 .