Stanisław Frączysty

Stanisław Frączysty przed 1973
Data i miejsce urodzenia

5 lutego 1917
Chochołów

Data i miejsce śmierci

7 lutego 2009
Chochołów

Zawód, zajęcie

rolnik, samorządowiec, kurier tatrzański

Odznaczenia

Stanisław Frączysty, ps. „Sokół” (ur. 5 lutego 1917 w Chochołowie, zm. 7 lutego 2009 tamże) – polski góral, uczestnik ruchu oporu w czasie II wojny światowej, legendarny kurier tatrzański na szlaku Chochołów-Budapeszt, żołnierz AK, więzień niemieckich zakładów karnych oraz obozów w Auschwitz i Buchenwaldzie.

Życiorys

Do 1939 był rolnikiem, pomagał rodzicom w chochołowskim gospodarstwie. Uprawiał także lekką atletykę i narciarstwo.

Już w lipcu 1939, przed wybuchem II wojny światowej, wstąpił do liczącej 20 osób dywersyjnej grupy, jaką na terenie Chochołowa stworzył Sztab Główny Wojska Polskiego. W latach 1940–1942 Frączysty był kurierem na szlaku Chochołów – Budapeszt.

Na tej trasie przemycał pieniądze, zaszyfrowaną pocztę, broń i oczywiście ludzi. Jednym z nich był Jan Mazurkiewicz, pseudonim "Radosław" – późniejszy dowódca Kedywu AK i dowódca zgrupowania w Powstaniu Warszawskim.

W październiku 1941 przeprowadził z Budapesztu do Warszawy przez Orawę i Chochołów marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego oraz Bazylego Rogowskiego.

Aresztowany przez Niemców 22 lutego 1942. Przebywał najpierw w gestapowskiej katowni Palace w Zakopanem, a później na Montelupich w Krakowie. 26 marca wywieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 27235. Pracował niewolniczo m.in. przy budowie zakładów Buna-Werke i linii kolejowej w pobliżu Auschwitz.

Pod koniec 1944 z grupą kilkuset więźniów trafił do KL Buchenwald. Wyzwolenia doczekał w kwietniu 1945 roku. Po kilkumiesięcznym pobycie w amerykańskiej strefie okupacyjnej wrócił do Polski.

W 1949 roku bezpieka aresztowała go za współpracę z obcym wywiadem. Po kilku tygodniach więzienia został zwolniony. Był rolnikiem w rodzinnym Chochołowie.

Był wieloletnim działaczem Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Rodzin Oświęcimskich. Był też przez wiele lat sołtysem w rodzinnym Chochołowie i prezesem tamtejszej OSP.

28 maja 2006 roku Stanisław Frączysty był wśród 32 byłych więźniów, którzy spotkali się pod Ścianą Śmierci w byłym obozie Auschwitz I z papieżem Benedyktem XVI.

Stanisław Frączysty zmarł w swoim domu w Chochołowie 7 lutego 2009.

Odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Rzeczpospolita – Zmarł legendarny tatrzański kurier AK [dostęp: 30 grudnia 2009].
  2. 1 2 Alfons Filar, Opowieści tatrzańskich kurierów, KiW, Warszawa, 1973, s. 248
  3. ↑ Stanisław Frączysty - kurier, który przeprowadził przez granicę marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego [online], poznajswiat24.blogspot.com [dostęp 2023-12-13].
  4. ↑ Bartłomiej Kuraś, Paweł Smoleński, Krzyżyk niespodziany: czas Goralenvolk, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2017, s. 88-89, ISBN 978-83-8049-458-9 [dostęp 2024-03-27].
  5. ↑ Bartłomiej Kuraś, Paweł Smoleński, Krzyżyk niespodziany: czas Goralenvolk, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2017, s. 89, ISBN 978-83-8049-458-9 [dostęp 2024-03-27].
  6. 1 2 3 4 5 6 Anna Szopińska: Ten, co się grenzschutzom nie dawał. z-ne.pl, 2007-04-02. [dostęp 2017-08-28].
  7. ↑ M.P. z 2000 r. nr 11, poz. 220
  8. ↑ Anna Szopińska: Ten, co się grenzschutzom nie dawał. z-ne.pl, 2007-04-02. [dostęp 2017-08-28].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.