Stanisław Dunajewski
Balcer
porucznik piechoty
Data i miejsce urodzenia

13 sierpnia 1900
Góra Kalwaria

Data i miejsce śmierci

20 stycznia 1985
Wrocław

Przebieg służby
Lata służby

1917–1921
1939–1944

Siły zbrojne

Wojsko Polskie
Armia Krajowa

Formacja

Polska Organizacja Wojskowa

Jednostki

III Korpus Polski w Rosji
1 Pułk Strzelców Konnych
25 Pułk Piechoty

Główne wojny i bitwy

wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
wojna obronna Polski w 1939
powstanie warszawskie

Późniejsza praca

Urząd Wojewódzki w Łodzi
Muzeum Ślężańskie
społeczny konserwator zabytków
społeczny kurator sądowy

Odznaczenia

Stanisław Jakub Władysław Dunajewski (ur. 13 sierpnia 1900 w Górze Kalwarii, zm. 20 stycznia 1985 we Wrocławiu) – porucznik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Członek Polskiej Organizacji Wojskowej, w 1917 wstąpił do III Korpusu Polskiego. Podczas wojny polsko ukraińskiej w kwietniu 1918 dostał się do niewoli. Pozostawał ukraińskim jeńcem wojennym, aż do swojej ucieczki w czerwcu 1919. Następnie w Oddziale II Dowództwa Okręgu Generalnego „Lublin”. Od grudnia 1919 w 1 pułku strzelców konnych, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, za zasługi odznaczony orderem Virtuti Militari, który otrzymał z rąk marszałka Józefa Piłsudskiego.

W okresie II Rzeczypospolitej po demobilizacji mieszkał w Lublinie, gdzie pracował 1921–1924 w Urzędzie Wojewódzkim, a następnie w Łodzi, gdzie pełnił funkcję osobistego sekretarza wojewody łódzkiego Władysława Jaszczołta oraz członka zarządu POW w Łodzi. W latach 30. przebywał w Brazylii.

Uczestnik wojny obronnej Polski w 1939 w 25 pułku piechoty. Żołnierz najpierw Związku Walki Zbrojnej, następnie Armii Krajowej o pseudonimie „Balcer”. Aresztowany przez Niemców, więzień Pawiaka od czerwca do października 1940, potem w więzieniu Gestapo na Sterlinga w Łodzi. Wykupiony przez ruch oporu 24 grudnia 1940. Po uwolnieniu służył jako technik w Biurze Informacji i Propagandy AK (referat „N” w Okręgu Warszawa). Do jego zadań należała praca na powielaczu oraz prowadzenie kartoteki warszawskich Niemców, a w okresie od stycznia 1941 do lipca 1941 powielanie ukazującego się w nakładzie 400 egzemplarzy pisma przeznaczonego dla żołnierzy niemieckich Kennst du die Wahrheit, we współpracy z grupą tylko jemu znanych współpracowników.

Po upadku powstania warszawskiego, w latach 1944–1948 przebywał w Lublinie, gdzie został aresztowany przez NKWD. Od 1948 mieszkał we Wrocławiu, natomiast w 1960 przeprowadził się na stałe do Sobótki. Represjonowany i aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa w czasach stalinowskich.

Kierownik schroniska PTTK im. Romana Zmorskiego na Ślęży, następnie pracownik fizyczny w stacji przekaźnikowej na Ślęży, od 1960 referent najpierw w Miejskiej Radzie Narodowej w Sobótce, a następnie aż do emerytury w 1967 w Muzeum Ślężańskim.

Działacz Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego. Założyciel, działacz i w latach 1961–1966 sekretarz Towarzystwa Miłośników Ziemi Ślężańskiej (1959–1987). Współtwórca organizowanych od 1957 „Dni Ślęży”, które dzięki jego zabiegom przekształciły się w imprezę cykliczną.

W 1954 został mianowany pierwszym społecznym konserwatorem zabytków na Dolnym Śląsku. W 1956 przyczynił się do zabezpieczenia odkrycia cmentarzyska łużyckiego w Jordanowie Śląskim. W 1958 kierował pracami zabezpieczającymi rzeźby kultowe na Ślęży. W 1963 przyczynił się do ocalenia cmentarzyska łużyckiego w Wierzbicach. Autor programu zaprojektowanego w 1963 przez Ryszarda Natusiewicza stoiska archeologicznego w Jordanowie Śląskim. Przyczynił się do odkrycia w 1975 osady łużyckiej w Będkowicach. Dzięki jego działalności uchroniono w 1979 cenne stanowiska archeologiczne znajdujące się w Świątnikach.

Był jednym z inicjatorów reaktywacji oraz pierwszym opiekunem Muzeum Ślężańskiego w Sobótce, któremu w dniu 20.06.1992 w ramach obchodów XXX-lecia Muzeum nadano jego imię. Osobiście brał udział w remontowaniu pomieszczeń dawnego „Domu Opata”, w którego pomieszczeniach w okresie 1926-1945 funkcjonowało niemieckie Heimatmuseum (Muzeum Regionalne), zabiegał o środki na utworzenie muzeum, a także osobiście przywoził eksponaty do lapidarium jak np. późnośredniowieczny krzyż kamienny z Proszkowic.

Autor nazw obiektów w masywie Ślęży Droga Piotra Własta oraz Dęby, określany był mianem „Strażnik Śląskiego Olimpu”.

Zmarł w 1985 we Wrocławiu i został pochowany na cmentarzu komunalnym w Sobótce przy ul. Słonecznej (sektor 5, rząd 5, miejsce 76).

Jego imię nosiła projektowana ulica w miejscu obecnej ulicy Panoramy Ślężańskiej w Sobótce.

Życie prywatne

Syn malarza Włodzimierza Dunajewskiego i artystki dramatycznej scen polskich Antoniny Dunajewskiej z Duchnowskich. Żonaty (1929) z Adelą Piotrowską (zm. 1988), miał jedną córkę Ilonę (1931-1961).

Ordery i Odznaczenia

Awanse

  • podporucznik (18 kwietnia 1931, ze starszeństwem od 29 listopada 1930)
  • porucznik (14 lipca 1939 ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 1136. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty

Wywód genealogiczny

Jan Dunajewski
 Emilia Kulczycka
 Kazimierz Duchnowski
 Maria Hirszberg
         
     
  Włodzimierz Dunajewski
(1869-1905?)		 Antonina Duchnowska
(1883-1958)
     
   
Stanisław Jakub Władysław Dunajewski
ur. 13 sierpnia 1900, zm. 20 stycznia 1985

Przypisy

  1. 1 2 W gronie uczestników zjazdu prezesów kół POW okręgu łódzkiego (zdjęcie). „Łódź w Ilustracji: dodatek niedzielny do „Kurjera Łódzkiego””, s. 2, 1933-04-02.
  2. ↑ Max Potapenko: Wojsko polskie na Ukrainie (1917 – 1918). [dostęp 2015-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  3. 1 2 3 4 5 6 Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945 Tom II (1914-1921) Część I. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej, 1991, s. 37. ISBN 83-900510-0-1.
  4. ↑ Zdzislaw P. Wesolowski: Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792-1992. The Federation of East European Family History Societies. [dostęp 2015-03-04]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 UCHWAŁA NR XIII/114/11 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Urząd Miasta i Gminy. [dostęp 2016-11-27].
  6. ↑ Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego nr 8, 1921, s. 122.
  7. ↑ Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego nr 7, 1924, s. 81.
  8. ↑ P. wojewoda w Sieradzu. „Express Wieczorny Ilustrowany”. VII (80), s. 1, 1929-03-21.
  9. ↑ Pożegnanie naczelnika Wydziału Bezpieczeństwa. „Echo”. V (214), 1929-08-22.
  10. ↑ Zjazd POW w Łodzi. Wybór nowego zarządu.. „Ilustrowana Republika”. X (343), s. 3, 1932-08-22.
  11. 1 2 Stanisław Kania: Polka gwara konspiracyjno-partyzancka 1939-1945. Warszawa – Poznań: PWN, 1986, s. 163. ISBN 83-01-06619-9.
  12. ↑ Kronika Radiowa Łódzkie audycje niedzielne. „Ilustrowana Republika”. XII (352), s. 13, 1935-12-22.
  13. 1 2 Stanisław Jakub Dunajewski. Więźniowie Pawiaka 1939-1944. [dostęp 2015-02-23].
  14. ↑ Stanisław Dunajewski ur. 13.08.1900. Kartoteka online Muzeum Więzienia Pawiak. [dostęp 2015-05-05].
  15. 1 2 Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP [Służby Zwycięstwu Polski], ZWZ [Związku Walki Zbrojnej], AK [Armii Krajowej] 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 180. ISBN 83-211-0892-X.
  16. 1 2 Edmund Grudziński. „N” „DRAPACZ” (Propaganda Okręgu Warszawskiego AK wśród Niemców). „Najnowsze Dzieje Polski Materiały i studia z okresu II wojny światowej”. II, s. 43-107, 1959. Polska Akademia Nauk Instytut Historii.
  17. ↑ Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych we Wrocławiu [1945 1983-1990]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2015-04-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  18. 1 2 3 Ryszard Natusiewicz: Teka nr 40 Sobotka i okolice. T. 40. Wrocław: Urbanistyka sp. z o.o, 1997, seria: Z teki Ryszarda Natusiewicza. ISBN 83-86533-87-0. [dostęp 2016-11-27].
  19. ↑ Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 126.
  20. ↑ Piotr Krajewski: Ślężański Park Krajobrazowy. Wrocław: Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych we Wrocławiu, 2012, s. 144. ISBN 978-83-63166-03-8.
  21. 1 2 Honorowi Obywatele Sobótki. Urząd Miasta i Gminy Sobótka, 2011-10-21. [dostęp 2015-03-13].
  22. ↑ Halina Gosławska. Sprawozdanie z działalności Muzeum Ślężańskiego w 1967 roku. „Silesia Antiqua”. 11, s. 259, 1969. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594.
  23. ↑ I.C. Polskie Towarzystwo Archeologiczne. „Z Otchłani Wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXIII, s. 168, 1957. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481.
  24. ↑ Stanisław Dunajewski. Ziemia Gromadzi Prochy. „Z Otchłani Wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXV, s. 340-342, 1959. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481.
  25. 1 2 3 Marek Staffa (red.): Słownik Geografii Turystycznej Sudetów. T. 20: Masyw Ślęży, Równina Świdnicka, Kotlina Dzierżoniowska. Wrocław: I-Bis, 2005, s. 454. ISBN 83-85773-78-9. [dostęp 2015-04-16].
  26. ↑ (dis). Z Działalności TRZZ. „Odra [miesięcznik społeczno-kulturalny]”. II (2). s. 103. ISSN 0472-5182.
  27. ↑ Jan Majerski: Towarzystwo Miłośników Ziemi Ślężańskiej. W: Leon Łoś (red): Słownik polskich towarzystw naukowych. T. III: Towarzystwa upowszechniające naukę działające obecnie w Polsce. Polska Akademia Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 506-507. ISBN 83-04-00983-8.
  28. 1 2 3 Janina Bukowska. Kronika Ślężańska 1957 R. „Zeszyty Naukowe – Ślęża (zeszyt wydany z okazji obchodu Dni Ślęży 21-29 VI 1958 R.)”. 14 (1), s. 68-69. Uniwersytet Wrocławski.
  29. ↑ Mirosław Przyłęcki: Zespoły zabytkowe i zabytki architektury Ślężańskiego Parku Krajobrazowego. W: Mirosław Przyłęcki (red.): Ślężański Park Krajobrazowy. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 74. ISBN 83-906629-0-6.
  30. ↑ B.Gediga. Nowe Odkrycia Archeologiczne. „Z Otchłani Wieków. Pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXIII, s. 292-293, 1957. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481.
  31. ↑ T.Kaletyn. Odkrycia i badania. Wierzbice, pow. Wrocław. „Silesia Antiqua”. 7, s. 318, 1965. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594.
  32. ↑ Tadeusz Kaletyn. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Archeologiczno-konserwatorskiego we Wrocławiu w 1975 roku. „Silesia Antiqua”. 19, s. 302-311, 1977. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594.
  33. ↑ Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 164.
  34. ↑ Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 161.
  35. ↑ Wojciech Fabisiak. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Archeologiczno-konserwatorskiego we Wrocławiu w latach 1992-1995. „Silesia Antiqua”. 38, s. 122-123, 1996. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594.
  36. ↑ O Muzeum. Muzeum Ślężańskie im. Stanisława Dunajewskiego w Sobótce. [dostęp 2015-02-23].
  37. 1 2 Dorota Folga-Januszewska: 1000 muzeów w Polsce przewodnik. Olszanica: BOSZ, 2011, s. 733. ISBN 978-83-7576-134-4.
  38. ↑ Krzysztof R. Mazurski (red.): Międzybórz i Syców – przeszłość i dziedzictwo. Wrocław: Sudety, 2000, s. 63-64. ISBN 83-87320-62-5.
  39. ↑ TW40: Kamienny krzyż z Proszkowic. fotopolska.eu, 2011-10-08. [dostęp 2015-05-24].
  40. ↑ Kamienne krzyże w Proszkowicach. fotokresy.pl, 1935. [dostęp 2015-05-24].
  41. ↑ Przyczynki Historyczne. „Wierchy Rocznik Poświęcony Górom”, s. 276, 1976. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  42. 1 2 PNapora: Grób Stanisława Dunajewskiego wraz z córką Iloną i żoną Adelą na cmentarzu w Sobótce przy ul. Słonecznej (sektor 5, rząd 5, miejsce 76). 2015-05-02. [dostęp 2015-05-23].
  43. ↑ UCHWAŁA NR XXV/234/12 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego, 2012-10-29. [dostęp 2015-04-16].
  44. ↑ UCHWAŁA NR XXVII/263/12 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego, 2012-12-28. [dostęp 2015-04-16].
  45. ↑ Sobótka ul. Panoramy Ślężańskiej 3-7. fotopolska.eu, 2014-08-23. [dostęp 2015-04-16].
  46. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16, Ministerstwo Spraw Wojskowych, 16 czerwca 1922, s. 439 [dostęp 2015-05-02].
  47. ↑ M.P. z 1931 r. nr 178, poz. 260
  48. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8, Ministerstwo Spraw Wojskowych, 4 lipca 1932, s. 339 [dostęp 2015-05-21].
  49. ↑ M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 279
  50. ↑ Komisja Historyczna Zarządu Głównego PTTK: PTTK w 20-leciu PRL. Warszawa: Sport i Turystyka, 1967, s. 140.
  51. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934, s. 62.
  52. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4, Ministerstwo Spraw Wojskowych, 18 kwietnia 1931, s. 151 [dostęp 2015-05-21].
  53. ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 714.
  54. ↑ Tajny Dziennik Personalny Rezerw Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3, Ministerstwo Spraw Wojskowych, 14 lipca 1939.

Bibliografia

  • Wojciech Fabisiak, Rościsław Żerelik: Dzieje Sobótki. Sobótka: Muzeum Ślężańskie im. Stanisława Dunajewskiego, 1999. ISBN 83-908772-6-0.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.