Stacja pomp Stare Bielany w Toruniu
nr rej. A/588/1-9 z 23 sierpnia 1982 r.

Wieża ciśnień
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Adres

ul. Świętego Józefa 37–49

Typ budynku

m.in. wieża ciśnień

Architekt

Heinrich Metzger

Wysokość całkowita

32 m

Rozpoczęcie budowy

1892

Ukończenie budowy

1894

Właściciel

Toruńskie Wodociągi

Położenie na mapie Torunia
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
53°01′37,00″N 18°35′04,28″E/53,026944 18,584522

Stacja pomp Stare Bielany (niem. Weißhof) – XIX-wieczna stacja wodociągowa położona na terenie Bielan, północno-zachodniej części Torunia. W 1982 roku kompleks został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych.

Historia

Lata 1892–1920

Stacja pomp na toruńskich Bielanach powstała w związku z rozwojem miejskiej sieci wodociągowej. Na początku lat 90. XIX wieku powstały Wodociągi Miasta Torunia (Wasserwerk der Stadt Thorn), a także uruchomiono dwa nowe ujęcia wody – na Barbarce i w pobliżu ówczesnego Fortu III (obecnie Fort V). Na teren budowy zakładu wyznaczono część dawnego folwarku bielańskiego.

Za projekt architektoniczny odpowiadał Radca Budowlany Miasta Torunia Rudolph Schmidt, zaś mechanizmy zaprojektował Heinrich Metzger. Nadzór nad budową sprawował inżynier Rychter. Prace na działce przy obecnej ulicy Świętego Józefa rozpoczęto w 1892 roku. Wszystkie materiały budowlane wytworzone zostały w mieście, z wyjątkiem sprowadzanych z zewnątrz mechanizmów z wyposażenia maszynowni. Po dwóch latach obiekt był gotowy.

Jednym z elementów stacji była studnia zbiorcza (zbierająca lewarowo wodę z dwóch wymienionych ujęć), będąca czerpnią dla pomp. Poza nią na Bielanach wybudowano dwa podziemne zbiorniki (każdy o pojemności 400 ), których zapełnienie regulowano w parterowym budynku komory zasuw. Narożne wieżyczki tego budynku wyposażone były w odpowiednie wskaźniki poziomu wody (pływaki oraz tablice z podziałką). Najbardziej charakterystyczną budowlą była (i pozostaje do tej pory) ponadtrzydziestometrowa wieża ciśnień ze zbiornikiem o pojemności 400 m³. Nad drzwiami wejściowymi do wieży umieszczono wodowskaz poziomu wody w zbiorniku. Przemieszczanie wody zapewniały dwie pompy tłokowe o wydajności 150 m³/h. Pracowały one przez 18 godzin na dobę. Napędzane były przez stojącą w maszynowni maszynę parową, zasilaną parą wytwarzaną w kotłowni z paleniskiem węglowym. Dla dostarczania węgla doprowadzono bocznicę kolejową. Na terenie stacji powstały także: warsztat, budynek gospodarczy oraz dom mieszkalny. W tym ostatnim na parterze znajdowały się biura administracji ujęcia oraz laboratorium jakości wody, zaś na piętrze ulokowano mieszkania służbowe. Cały kompleks wzniesiono z czerwonej cegły.

Spływająca do stacji woda mogła być wpuszczona bezpośrednio do sieci, bądź skierowana do jednego ze zbiorników. W nocy, kiedy pompy nie pracowały, wodę magazynowano w zbiornikach podziemnych, a w razie ich przepełnienia – w specjalnym otwartym stawie.

Po ukończeniu budowy stacji do jej terenu przyłączono park z dawnym cmentarzem rodziny Elsnerów, XIX-wiecznych właścicieli folwarku bielańskiego.

Lata 1920–1945

W okresie międzywojennym wytyczono odchodzącą od stacji w kierunku wschodnim ulicę, której w 1931 roku nadano nazwę Wodociągowej.

Po 1945 roku

W 1954 roku odstąpiono od używania pomp tłokowych i maszyny parowej i zastąpiono je pompami wirowymi z napędem elektrycznym. Kompletna maszynownia miała przetrwać do lat 70., zaś jeszcze później zarzucono korzystanie ze zbiorników podziemnych.

Na początku XXI wieku teren stacji uprzątnięto i przeprowadzono prace remontowo-konserwatorskie.

Uwagi

  1. Ulica nie figuruje jeszcze na planie z roku 1921.

Przypisy

  1. Muzeum Inżynierii Komunalnej Torunia. Toruński Serwis Turystyczny. [dostęp 2012-10-03]. (pol.).
  2. 1 2 Wodociągowa wieża ciśnień w Toruniu. wieze.republika.pl. [dostęp 2012-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-01)]. (pol.).
  3. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 92 [dostęp 2012-10-03].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Stacja Pomp „Stare Bielany”. Toruńskie Wodociągi. [dostęp 2012-10-03].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Województwo kujawsko-pomorskie. Najważniejsze zabytki. Toruń. Stacja wodociągowa „Stare Bielany”. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2012-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-25)]. (pol.).
  6. Nowomianowane ulice toruńskie. [w:] Słowo Pomorskie [on-line]. kpbc.umk.pl, 1931-12-25. [dostęp 2023-12-15].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.