Sprzągle (Thaliacea) – gromada pelagicznych zwierząt morskich zaliczanych do osłonic. W gromadzie opisano około 70 gatunków. Żyją w morzach strefy międzyzwrotnikowej. Osiągają długość od 2 do 20 cm. Unoszą się w toni wodnej pojedynczo lub tworzą kolonie osiągające do 3 m długości.

Budowa

Sprzągle to pelagiczne, filtrujące zwierzęta o beczułkowatym przezroczystym ciele, które poruszają się dzięki odrzutowi filtrowanej przez nie wody.

Budową ciała sprzągle przypominają żachwy – posiadają otwór wlotowy prowadzący do obszernej gardzieli przebitej otworami skrzelowymi, endostyl i atrium, do którego uchodzi odbyt; ciało pokrywa zawierająca celulozę i pojedyncze komórki tunika. Największą różnicą w stosunku do żachw jest naprzeciwległe położenie syfonu wlotowego i wylotowego. U przedstawicieli rzędów Doliolida i Salpida występują charakterystyczne okrężne obręcze mięśniowe, których skurcze uczestniczą w przepompowywaniu wody przez ciało tych osłonic. U sprzągli widoczna jest również tendencja do redukowania stopnia złożenia kosza skrzelowego – u pyrosomidów przypomina on kosz skrzelowy żachw z wieloma rzędami szczelin skrzelowych, u doliolidów znacznie mniej liczne perforacje występują tylko na granicy gardzieli i leżącego za nią atrium, natomiast u salp występują tylko dwa duże otwory.

Cykle życiowe i rozmnażanie

Wśród wszystkich sprzągli ważną rolę w cyklach życiowych odgrywa ich zdolność do tworzenia kolonii. Pyrosomidy występują tylko w postaci kolonijnej, natomiast u doliolidów i salp występują naprzemienne pokolenia kolonijne i osobnicze. Ponadto u kolonii doliolidów występuje wyraźne zróżnicowanie morfologiczne i funkcjonalne zooidów (cecha unikatowa wśród wszystkich kolonijnych osłonic).

Wszystkie sprzągle są zdolne do pączkowania, które zachodzi w trakcie powstawania form kolonijnych. Thaliacea są organizmami hermafrodytycznymi, zapłodnienie zarówno wewnętrzne (Salpida i Pyrosomida) jak i zewnętrzne (Doliolida). U Doliolidów występuje stadium kijankowatej larwy, której brak u pozostałych przedstawicieli gromady.

Ekologia

Wszystkie sprzągle to pelagiczni filtratorzy. Uważa się, że opadające na dno martwe sprzągle odgrywają ważną rolę w obiegu węgla we Wszechoceanie.

Systematyka

Wyróżniono następujące rzędy:

• Doliolida – beczułkowce
• Pyrosomida – iskrzyłudy
• Salpida – salpy

Pokrewieństwa między poszczególnymi rzędami ustalone na podstawie danych molekularnych:

Ewolucja

Na podstawie danych molekularnych ustalono, że żachwy, są grupą parafiletyczną względem sprzągli, a rząd Enterogona stanowi klad siostrzany do gromady Thaliacea. Pyrosomidy uważane są za posiadające najbardziej pierwotną budowę i sposób życia spośród dzisiejszych sprzągli, stanowiące swoiste ogniwo pośrednie między żachwami a doliolidami i salpami. Do cech pierwotnych obecnych u Pyrosomida można zaliczyć:

• budowę kosza skrzelowego, przypominającego ten występujący u żachw
• brak przemiany pokoleń w cyklu życiowym
• brak obręczy mięśniowych i związanego z nim mechanizmu filtracji (u Pyrosomida woda porusza się dzięki ruchowi rzęsek)

Z drugiej strony warto zauważyć, że spośród sprzągli jedynie u doliolidów występuje kijankopodobna larwa – jej utrata musiała więc nastąpić niezależnie w liniach prowadzących do Pyrosomida i Salpida.

W toku ewolucji sprzągli widać tendencję do komplikowania cyklu życiowego, wykształcania się specjalizacji poszczególnych zooidów w koloniach oraz do upraszczania budowy kosza skrzelowego.

W zapisie kopalnym brak przedstawicieli sprzągli.

Przypisy

Bibliografia

• Paul A. Meglitsch: Invertebrate Zoology. Oxford: Oxford University Press, 1972, s. 777-781.
• R.S.K. Barnes, P. Calow, P.J.W. Olive: The Invertebrates: a new synthesis. Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1991, s. 211-214. ISBN 0-632-01638-8.