Skrzeczek (Ramphocinclus brachyurus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny przedrzeźniaczy (Mimidae). Występuje endemicznie na dwóch wyspach w archipelagu Małych Antyli. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia

Gatunek opisał po raz pierwszy Louis Jean Pierre Vieillot w roku 1818 pod nazwą Turdus brachyurus. Obecnie przez IOC skrzeczek umieszczany jest w monotypowym rodzaju Ramphocinclus. Dawniej niektórzy autorzy przypisywali gatunek do Cinclocerthia, jednak rodzaj ten może nawet nie być blisko spokrewniony z Ramphocinclus. Wyróżnia się dwa podgatunki.

Podgatunki i zasięg występowania

Wyróżnia się następujące podgatunki:

• skrzeczek mniejszy – R. b. brachyurus (Vieillot, 1818) – Martynika; tylko na półwyspie Caravelle na powierzchni około 5 km², w pozostałej części wymarł
• skrzeczek większy – R. b. sanctaeluciae Cory, 1887 – Saint Lucia; jedynie miały obszar na wschodzie wyspy, w pozostałej części (obrzeże) wymarły

Na obu wyspach zasiedla suche i półsuche zadrzewienia i zakrzewienia, gdzie ziemię przykrywają opadłe liście, czasem w gęstych zaroślach. W północnej części zasięgu na Saint Lucia często skrzeczka spotyka się wzdłuż parowów i dolin rzecznych, ale w pozostałych częściach zasięgu występuje na suchych zboczach pagórków z dala od strumieni. Znosi pewne zmiany w środowisku, może zasiedlać lasy i zakrzewienia wtórne. Mimo że widuje się go w miejscach po wyciętych drzewach lub na polach uprawnych, nigdy tam nie gniazduje. Odnotowywany do wysokości 200 m n.p.m.

Morfologia

Skrzeczek mierzy 20–23 cm długości. Osobniki podgatunku nominatywnego ważą średnio 42,8 g, zaś podgatunku sanctaeluciae – 59,9 g. Samice wyglądem nie różnią się od samców, choć są nieznacznie mniejsze. U dorosłego ptaka wierzch i boki ciała oraz pokrywy podogonowe ciemnobrązowe do czarnych. Pióra barkówek i pokryw skrzydłowych drugiego rzędu mają jaśniejsze krawędzie. Kantarek, pokrywy uszne i okolice oczu ciemnobrązowe. Gardło, pierś i brzuch całkowicie białe, na bokach ciała i pokrywach podogonowych przechodzące w brązowe i szare. Nogi czarne, tęczówka szkarłatna u ptaków starszych niż 2 lata, u młodszych – brązowa.

Zachowanie

Skrzeczek żywi się naziemnymi stawonogami, także małymi owocami, jagodami, małymi bezkręgowcami, jak jaszczurki Gymnopthalmus pleei i Anolis luciae, oraz płazami. Pożywienia szuka na ziemi, w ściółce. Odgarnia liście zarówno dziobem, jak i nogami. Zrywając owoce, wykonuje niezdarny, trzepoczący lot. Może również wspinać się na roślinność.

Kiedy ptak jest rozdrażniony lub zaaferowany, opuszcza skrzydła, tak jak czyni to wiele przedrzeźniaczy, w przeciwieństwie do nich skrzydłami nie potrząsa. Prócz tego rozciąga szyję i z otwartym dziobem ptak wydaje ostrzegawczy trajkot. Wykazuje terytorializm przez cały rok.

Lęgi

Okres lęgowy trwa od kwietnia do sierpnia. Na obu wyspach stwierdzono u skrzeczków gniazdowanie kooperatywne. Gniazdo stanowi niestarannie wykonany otwarty kubeczek z patyków i liści. Umieszczone jest na krzewie lub w rozwidleniu gałęzi młodego drzewa. Na Martynice gniazda stwierdzano 2–8 metrów nad ziemią, zaś na Saint Lucia 0,5 do 3 metrów nad ziemią.

W zniesieniu 2–3 jaja o jednolicie niebieskozielonej barwie. Inkubacja trwa 14 dni, a młode pozostają w gnieździe 12 dni od wyklucia. Pozostają w okolicy gniazda karmione przez rodziców. W ciągu roku R. brachyurus wyprowadza do dwóch lęgów. Jaja lub pisklęta bywają zjadane przez mangusty, oposy, szczury, węże i innego przedrzeźniacza – łuskopióra żółtodziobego (Margarops fuscatus).

Status i zagrożenia

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako zagrożony (EN, Endangered) i posiada taki status od jego wprowadzenia (1994). Obecnie (2014) skrzeczek występuje na powierzchni 24 km². Głównym zagrożeniem jest niszczenie środowiska; w przypadku populacji na Martynice, w większości w okresie kolonialnym. Nadal prowadzona jest wycinka drzew celem uzyskania miejsca na pola uprawne, węgla drzewnego oraz miejsca i materiałów na budowę domostw. Na Saint Lucia budowany jest (2005, 2014) kurort Le Paradis obejmujący pole golfowe; przyszły obszar ośrodka zajmuje teren zamieszkiwany przez 25% populacji skrzeczka. Wedle szacunków z 2010 miejsca turystyczne zajmą niebawem obszary, które zasiedla 35% populacji.

W opublikowanym w 1864 w czasopiśmie „Ibis” artykule znajduje się wzmianka o gatunku, jakoby w gęstych lasach Martyniki miał być dość pospolity. Populacja w 2012 szacowana była na około 1900 osobników na obu wyspach (wliczając młode). Subpopulacja na przylądku Caravelle jest dobrze chroniona ze względu na Rezerwat przyrody Caravelle. Prócz wymienionego rezerwatu skrzeczek występuje także w dwóch ostojach ptaków IBA – Mandele Dry Forest (wchodzi w skład Rezerwatu leśnego Dennery Water Works) i North-east Coast – na tym IBA wyznaczonym na północno-wschodnim wybrzeżu Saint Lucia znajduje się 5 obszarów chronionych.

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).