Skalmierzyce (pot. Stare Skalmierzyce, niem. (Alt) Skalmierschütz) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, w gminie Nowe Skalmierzyce, nad strugą Ciemna, na Wysoczyźnie Kaliskiej, w Kaliskiem, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, graniczy z miastem Nowe Skalmierzyce, ok. 13 km na wschód od Ostrowa Wielkopolskiego.

Siedziba władz Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce. Od 1 stycznia 2010 do 31 grudnia 2022 jedyna wieś w Polsce, na terenie której mieściła się siedziba gminy miejsko-wiejskiej, na obszarze której znajdowało się miasto (Nowe Skalmierzyce).

Położenie

Skalmierzyce usytuowane są w centralnej części gminy Nowe Skalmierzyce. Przez wieś przebiega DK25 na odcinku Kalisz – Ostrów Wielkopolski oraz linia kolejowa nr 14. Około 1,5 km od stacji Nowe Skalmierzyce, ok. 3 km od przystanku kolejowego Ociąż.

Granica administracyjna wsi Skalmierzyce z miastem Nowe Skalmierzyce przebiega wzdłuż ulicy Boczkowskiej i Podkockiej.

Podział administracyjny

Pod koniec XVI w. leżały w powiecie kaliskim województwa kaliskiego. Miejscowość przynależała administracyjnie przed rokiem 1887 do powiatu odolanowskiego. W latach 1954-1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Skalmierzyce, od 1973 gminy Nowe Skalmierzyce. W latach 1975–1998 do województwa kaliskiego, a w latach 1887–1975 i od 1999 do powiatu ostrowskiego.

Historia

Znane od 1343 jako wieś kościelna kapituły gnieźnieńskiej, wymieniane jako Scarbimirzyce, Skarmyerzyce, Skarbimierzyce i in. W przywileju z 1357 król Kazimierz III Wielki potwierdził własność kapituły proboszczów katedralnych.

Pod koniec XVI w. liczyły około 10 gospodarstw, w tym rzemieślnika oraz karczmę. W 1618 były w posiadaniu Stanisława Łubieńskiego, późniejszego biskupa płockiego.

W latach 1510–1723 dochodziło kilkakrotnie do sporów o rozgraniczanie wsi Skalmierzyce z osadą Oswaldowo pod Ociążem.

W XIX w. na terenie wsi założono osadę z komorą celną przy granicy Królestwa Polskiego, która w 1908 została wyodrębniona przez ówczesne władze pruskie jako nowa miejscowość – Skalmierzyce Nowe. Komora celna w Skalmierzycach odgrywała istotną rolę w handlu na terenie powiatu odolanowskiego. Pod koniec wieku miejscowość zajmowała obszar 718 ha i liczyła 955 mieszkańców.

Na początku XX w. w Skalmierzycach funkcjonował targ, dla kupców i nabywców z okolicznych wsi.

Sanktuarium w Skalmierzycach

Zabytki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa wielkopolskiego:

• kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej z 1791–1792, przebudowany w 1873 i na początku XX w.
  • kaplica Matki Boskiej Skalmierzyckiej z 1621 roku, późnorenesansowa
  • kaplica św. Józefa z 1791 roku, nakryta sklepieniem krzyżowym
  • cmentarz kościelny
  • fragment murowanego ogrodzenia z kapliczką, bramą główną z końca XVIII w.

Pozostałe:

• park przykościelny

Edukacja

• Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza

Ludzie związani ze Skalmierzycami

• Gunther von Hagens – niemiecki lekarz, wynalazca plastynacji
• Piotr Łyszczak – działacz społeczny, powstaniec śląski, poseł na Sejm II RP
• Zygmunt Pawlaczyk – pilot wojskowy i cywilny
• Saturnina Wadecka – pisarka, autorka utworów dla dzieci i młodzieży

Zobacz też

• Śliwniki
• Ociąż

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona