Skala Tannera – skala pozwalająca określić stadium dojrzałości płciowej dzieci, nastolatków i dorosłych na podstawie cech morfologicznych – budowy narządów płciowych i piersi. Termin pochodzi od nazwiska Jamesa Mourilyana Tannera, który opracował skalę.
Skala Tannera określa 5 stadiów rozwoju i przyporządkowuje im wiek występowania.
Chłopcy
Fazy rozwoju
- Faza 1 – przed pokwitaniem (prepubertal)
- Faza 2
- Przyrost wzrostu na poziomie 5–6 cm/rok
- Jądra
- Rozmiar 4 ml lub dłuższy promień 2,5 cm do 3,2 cm
- Wiek 11,5 roku (od 9,5 do 13,5 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Minimalny wzrost, pigmentacja u podstawy prącia
- Wiek 12 lat (od 9,9 do 14,0 roku życia)
- Prącie
- Wczesny, nieznaczny wzrost
- Wiek 11,5 roku (od 10,5 do 14,5 roku życia)
- Faza 3
- Przyrost wzrostu na poziomie 7–8 cm/rok
- Jądra
- Rozmiar 12 ml lub dłuższy promień 3,6 cm
- Wiek 14 lat (od 11,5 do 16,5 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Wzrost ciemnych, kręcących się włosów
- Wiek 13,1 roku (od 11,2 do 15,0 roku życia)
- Prącie
- Zwiększona długość i grubość
- Wiek 12,4 roku (od 10,1 do 14,6 roku życia)
- Inne zmiany
- Możliwa ginekomastia (13,2 lat)
- Łamanie się głosu (13,5 lat)
- Przyrost tkanki mięśniowej
- Faza 4
- Przyrost wzrostu na najwyższym życiowym poziomie 10 cm/rok (13,8 lat)
- Jądra
- Długość 4,1 cm do 4,5 cm
- Wiek 14 lat (od 11,5 do 16,5 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Dojrzałe owłosienie ograniczone do miejsca styku ud i krocza
- Wiek 13,9 roku (od 12,0 do 15,8 roku życia)
- Prącie
- Dalszy wzrost długości i grubości
- Wiek 13,2 roku (od 11,2 do 15,3 roku życia)
- Inne zmiany
- Owłosienie pod pachą (14,0 roku)
- Mutacja głosu (14,1 roku)
- Trądzik (14,3 roku)
- Faza 5
- Zahamowanie wzrostu z osiągnięciem 17 roku życia
- Jądra
- Długość > 4,5 cm
- Wiek 14 lat (od 11,5 do 16,5 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Poszerzenie dojrzałego owłosienia (15,3 lat)
- Rozrost owłosienia w kierunku wewnętrznych części ud
- Nieznaczny rozrost owłosienia na wyższe partie podbrzusza i brzuch
- Prącie
- Osiągnięcie pełnego rozmiaru prącia do 16,5 roku życia
- Wiek 13,2 roku (od 11,2 do 15,3 roku życia)
- Trzeciorzędne cechy płciowe
- Owłosienie na bokach twarzy
- Dojrzała, męska postura
- Zanik ginekomastii
Rozwój wzrostu u chłopców
- Najsilniejszy przyrost (skok pokwitaniowy) w wieku 13,5 roku (od 11,7 do 15,3 roku życia)
- Największy wzrost w fazach do trzeciej włącznie (5,0 cm – 6,0 cm na rok)
- Wzrost w okresie pokwitania
- U chłopców dojrzewających wcześnie: 10,3 cm/rok (7,9 cm/rok – 12,5 cm/rok)
- U chłopców dojrzewających przeciętnie: 9,5 cm/rok (7,1 cm/rok – 11,9 cm/rok)
- U chłopców dojrzewających późno: 8,5 cm/rok (6,3 cm/rok – 10,7 cm/rok)
Dziewczęta
Fazy rozwoju
- Faza 1 – przed pokwitaniem (prepubertal)
- Przyrost wzrostu na poziomie 5–6 cm/rok
- Piersi
- Nieznaczne uwypuklenie wyłącznie brodawek sutkowych
- Owłosienie łonowe
- Brak widocznego owłosienia zawierającego pigment
- Faza 2
- Przyrost wzrostu na poziomie 7–8 cm/rok
- Piersi
- Minimalne uwypuklenie, powiększenie otoczki brodawek sutkowych (stadium pączka)
- Wiek 10,9 roku (od 8,9 do 12,9 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Nieznaczne, zabarwione owłosienie w okolicach warg sromowych
- Wiek 11,2 roku (od 9,0 do 13,4 roku życia)
- Przypadki wcześniejszego pokwitania
- U rasy białej: faza 2 może pojawić się rok wcześniej
- U rasy czarnej: faza 2 może pojawić się dwa lata wcześniej
- Faza 3
- Przyrost na najwyższym życiowym poziomie 8 cm/rok (12,5 roku)
- Piersi
- Uwypuklenie konturów piersi, dalsze powiększenie otoczki brodawek sutkowych
- Wiek 11,9 roku (od 9,9 do 13,9 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Dalszy rozrost ciemnych, kręcących się włosów na wzgórku łonowym
- Wiek 11,9 roku (od 9,6 do 14,1 roku życia)
- Inne zmiany
- Owłosienie pod pachami (13,1 roku)
- Trądzik (13,2 roku)
- Faza 4
- Przyrost na poziomie 7 cm/rok
- Piersi
- Otoczki brodawek sutkowych tworzą dodatkowe uwypuklenie na ciele piersi
- Wiek 12,9 roku (od 10,5 do 15,3 roku życia)
- Owłosienie łonowe
- Dojrzałe owłosienie ograniczone do miejsca styku ud i krocza
- Wiek 12,6 roku (od 10,4 do 14,8 roku życia)
- Faza 5
- Zahamowanie wzrostu z osiągnięciem 16 roku życia
- Piersi
- Dojrzały kształt piersi
- Brodawki sutkowe dopasowują swój kształt do kształtu piersi
- Owłosienie łonowe
- Całkowicie dojrzałe owłosienie poszerzone na uda
- Brak rozrostu owłosienia na wyższe partie podbrzusza i brzuch
Rozwój wzrostu u dziewcząt
- Najsilniejszy przyrost (skok pokwitaniowy) w wieku 11,5 roku (od 9,7 do 13,3 roku życia)
- Największy sumaryczny wzrost w fazach do drugiej włącznie (5,0 cm – 6,0 cm na rok)
- Wzrost w okresie pokwitania
- U dziewcząt dojrzewających wcześnie: 9,0 cm/rok (7,0 cm/rok – 11,0 cm/rok)
- U dziewcząt dojrzewających przeciętnie: 8,3 cm/rok (6,1 cm/rok – 10,4 cm/rok)
- U dziewcząt dojrzewających późno: 7,5 cm/rok (5,4 cm/rok – 9,6 cm/rok)
Inne istotne punkty rozwoju dziewcząt
- Adrenarche: wiek od 6 do 8 roku życia
- Menarche: wiek 12,7 roku (od 10,8 do 15 roku życia)
- Rozwój opóźniony o więcej niż rok w przypadku niskiej zawartości tłuszczu w organizmie (np. przy intensywnym, regularnym treningu)
Zastosowanie
Podstawowym zastosowaniem skali jest monitorowanie rozwoju dzieci i młodzieży w celu wykrycia anomalii. Cechy morfologiczne stanowią bowiem bezpośrednie odwzorowanie zmian zachodzących wewnątrz organizmu i mogą pozwolić na wczesne rozpoznanie nieprawidłowości w dojrzewaniu płciowym.
Prowadzone są także badania wpływu czynników zewnętrznych (np. stosowania używek) na ogólny rozwój organizmów ludzkich. W badaniach takich prowadzi się kronikę rozwoju grupy testowej przy użyciu skali Tannera jako miarodajnego, dyskretnego (zatem: łatwego do porównania) punktu odniesienia.
Skala Tannera została powszechnie zaadaptowana w sądownictwie w przypadkach dotyczących dziecięcej pornografii. Istnieje praktyka pozwalająca ekspertom z zakresu pediatrii na ocenianie wieku nieletnich znajdujących się na fotografiach. Określenie wieku ofiary tego czynu pozwala na sklasyfikowanie go według prawa danego kraju (porównaj: Pedofilia, Aspekty prawne).
Krytyka zastosowania w sądownictwie
Zasadność wykorzystania skali Tannera w postępowaniach sądowych dotyczących molestowania seksualnego nieletnich i pornografii nieletnich zostało podważone przez dyrektora Wydziału Pediatrii Uniwersytetu na Florydzie Arlana L. Rosenblooma w magazynie Pediatrics w artykule Misuse of Tanner Puberty Stages to Estimate Chronological Age. Wskazuje on na niewielką skuteczność ustalania wieku nieletnich na podstawie zdjęć, praktyki powszechnie stosowanej w sądownictwie w sprawach dotyczących pornografii dziecięcej.
Nadużycie, jego zdaniem, wynika z niemożliwości precyzyjnego wskazania wieku fotografowanego dziecka na podstawie cech morfologicznych z uwagi na znaczny rozrzut wieku, w którym cechy te się uwydatniają. Rosenbloom podkreśla także, że twórcy pornografii (nie tylko dziecięcej) mogą celowo wyszukiwać osoby wyglądające młodziej (słabiej rozwinięte niż rówieśnicy) w celu zwiększenia zainteresowania. Wskazuje także na niemiarodajność oceny na podstawie rozwoju owłosienia łonowego, które u azjatów jest słabiej rozwinięte niż u białych, a także na możliwość golenia owłosienia do zdjęć. Doktor Rosenbloom nie odrzuca jednak skali Tannera wskazując na jej zastosowanie w ocenie systematycznego rozwoju oraz w praktykach klinicznych jako miarodajna skala referencyjna.
Krytyka ta spotkała się z silną falą komentarzy po publikacji, wskazujących m.in. na zastosowanie skali wyłącznie do określenia wieku najmłodszych ofiar. Zdaniem komentujących istnieje powszechna akceptacja praktyki odmowy oceny wieku nastolatków ze względu na niezaprzeczalne trudności w odróżnieniu np. rozwoju piersi w fazie 3 i 5. Wskazano także na pomocniczy, niedecydujący charakter ekspertyzy.
Przypisy
- ↑ Scott Moses, Male Tanner Stage [online], Family Practice Notebook, 2000 [zarchiwizowane z adresu 2006-03-05] (ang.).
- ↑ Scott Mose, Female Tanner Stage [online], Family Practice Notebook, 2000 [zarchiwizowane z adresu 2007-01-09] (ang.).
- ↑ Puberty and the Onset of Substance Use and Abuse – publikacja w witrynie American Academy of Pediatrics
- ↑ Arlan Rosenbloom. Misuse of Tanner Puberty Stages to Estimate Chronological Age. „Pediatrics”, s. 1494, 1998-12-06. (ang.).
- ↑ Tanner Staging and Pornography – komentarze do publikacji opublikowane w witrynie American Academy of Pediatrics
Zobacz też
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.