Siła państwa (siła kraju, siła narodowa, potęga państwa, potęga narodowa) – jest określana jako suma wszystkich zasobów jakimi dysponuje naród lub państwo w osiąganiu narodowych celów. Według stanowiska wyrażanego przed przedstawicieli polskiej Akademii Obrony Narodowej, siła narodowa to dynamiczny zbiór czynników materialno-energetycznych, społecznych i kulturowych w wymiarze jednostkowym, narodowym (państwowym) i międzynarodowym, które - wzajemnie się przenikając - tworzą podstawę sukcesu narodu (państwa) w zakresie realizacji jego interesów i celów narodowych.

Składniki siły państwa

Siła państwa składa się z różnych elementów (atrybutów, instrumentów) które można podzielić na dwie kategorie w oparciu o ich pochodzenie i odpowiedniość – "narodowe" i "społeczne".

  • Narodowe: geografia, zasoby, ludność,
  • społeczne (socjalne): ekonomiczne, polityczne, militarne, psychologiczne, informacyjne.

Ważne czynniki geograficzne, takie jak: położenie geograficzne (geopolityka), klimat, topografia i powierzchnia, odgrywają główną rolę w możliwościach danego państwa w uzyskaniu siły. Położenie geopolityczne ma znaczny wpływ na politykę zagraniczną danego państwa.

Pomiar siły państwa

Istnieją rozmaite wzory pomiaru siły państwa zależne od stopnia uwzględnienia w nich poszczególnych czynników. Według modelu który zaproponował Mirosław Sułek, produkt krajowy brutto (D) reprezentuje czynnik ekonomiczny, wydatki wojskowe (W) oraz liczba żołnierzy służby czynnej (S) - czynnik militarny. Stopa wydatków wojskowych (m) reprezentuje czynnik moralny, tzw. napięcie woli oraz czynnik strategiczny, czyli uznanie roli czynnika militarnego. Czynnik demograficzny zaś reprezentowany jest przez ludność (L), natomiast czynnik geograficzny – przez powierzchnię (p). Potęga państwa jest mierzona w milimirach, przyjmując że ogólna potęga świata wynosi 1 mir.

Potęga pierwszych 10 państw świata w 2011 r.

L.p.PaństwoPotęga
01. Stany Zjednoczone139,46
02. Chiny119,02
03.  Japonia43,48
04.  Indie39,56
05.  Brazylia38,69
06.  Rosja31,64
07.  Niemcy28,47
08.  Francja24,47
09.  Kanada21,12
10.  Wielka Brytania19,9

"Hard power" i "soft power"

Joseph Nye – amerykański politolog i pracownik instytucji związanych z polityką międzynarodową rozróżnia między następującymi rodzajami siły państwa:

  • "Twarda siła" (ang. "hard power") – jest to potencjał danego państwa wynikający z czynników geostrategicznych i ekonomicznych.
  • "Miękka siła" (ang. "soft power") – zdolność państwa do pozyskiwania sojuszników i zdobywania wpływów dzięki atrakcyjności własnej kultury, polityki i ideologii

Na tej podstawie opisuje współczesne relacje międzynarodowe jako "trójpłaszczyznową szachownicę":

  1. W wymiarze geostrategicznym główną rolę pełnią Stany Zjednoczone jako supermocarstwo, pozostali to wielkie mocarstwa o aspiracjach globalnych np.: Unia Europejska, Chiny, Rosja, Japonia czy Indie.
  2. W wymiarze geoekonomicznym: główną rolę odgrywa triada: USA – Unia Europejska – Azja Wschodnia (Chiny i Japonia), pozostali to transnarodowe korporacje lub międzynarodowe instytucje finansowe.
  3. "Miękka siła" – główną rolę odgrywa triada: Unia Europejska – Japonia – USA, pozostałymi są: transnarodowe korporacje, międzynarodowe instytucje finansowe, ugrupowania religijne oraz organizacje pozarządowe.

"Twarda siła" i "miękka siła" tworzą razem tzw. "rozważną potęgę" (ang. smart power):

"Hard power + soft power = smart power"

Kompleksowy wskaźnik możliwości narodowej

Kompleksowy wskaźnik możliwości (zdolności) narodowej (ang. Composite Index of National Capability – CINC) został opracowany przez J.Davida Singera dla projektu "Zależności między wojnami" w 1963 roku. Posługuje się średnią z procentowego udziału względem całego świata w sześciu różnych składnikach. Składniki te reprezentują siłę demograficzną, ekonomiczną i militarną. CINC mierzy jedynie potencjał – "twardą siłę" (hard power) i może nie wykazywać "miękkiej siły" (soft power).

Współczynnik = państwo / świat

CINC = (TPR + UPR + ISPR + ECR + MER + MPR) : 6

Gdzie:

TPR = współczynnik całkowitej populacji kraju

UPR = współczynnik populacji miejskiej kraju

ISPR = współczynnik krajowej produkcji żelaza i stali

ECR = współczynnik konsumpcji energii

MER = współczynnik wydatków na zbrojenia

MPR = współczynnik personelu militarnego

Tabela CINC (pierwsze 30 państw - według danych z 2007 i 2012):

Państwo Miejsce w 2007 CINC w 2007 Miejsce w 2012 CINC w 2012
 Stany Zjednoczone1198 57822 181 166
 Chiny2142 14911 393 526
 Indie373 4443808 987
 Japonia442 675535 588
 Rosja539 2744400 789
 Brazylia624 5976250 626
 Niemcy724 0828179 105
 Korea Południowa823 8787232 122
 Wielka Brytania921 1581015 277
 Francja1018 92415142 069
 Włochy1117 42018128 479
 Turcja1214 31711152 386
 Pakistan1313 77213145 536
 Indie1413 70814144 468
 Iran1513 4509157 625
 Korea Północna1612 92517132 601
 Meksyk1712 26912150 392
 Ukraina1811 8352382 312
 Hiszpania1911 3892481 208
 Arabia Saudyjska2010 88316137 426
 Kanada2110 6832091 552
 Egipt2297131998 926
 Bangladesz2380602674 687
 Tajwan2480102869 907
 Tajlandia2579732577 178
 Nigeria2677922190 817
 Wietnam2776122288 437
 Australia2871132772 981
 Polska2969393554 93
 Mjanma3063953356 29
 Południowa Afryka3163162969 406
 Kolumbia3261743066 779

Inne modele pomiaru

Wzór Ray Cline'a

Ray S. Cline opracował wzór obliczania siły kraju z uwzględnieniem woli urzeczywistnienia strategii państwowej:

P = (M+G+W) x (S+Wa) P – potęga przekładana na rolę M – masa krytyczna (ludność i terytorium) G- potencjał gospodarczy W – potencjał wojskowy S – strategia Wa – wola urzeczywistnienia strategii państwowej

Leszek Moczulski, nawiązując do powyższego modelu R.S. Cline'a, twierdzi, że ogólna potęga (siła) państwa równa się iloczynowi potencjałów: materialnego (M), duchowego (D) i intelektualnego (I).

P = (M) x (I) x (D)

Wszechstronna siła kraju

Wszechstronna siła kraju (ang: Comprehensive National Power – CNP), to wskaźnik opracowany przez politologów chińskich.

Siła = Masa krytyczna + Siła ekonomiczna + Siła militarna : 3

Gdzie:

masa krytyczna = ((ludność kraju : ludność świata) x 100)) + ((powierzchnia : powierzchnia świata) x 100))

Tabela CNP - 29 najsilniejszych państw świata i Unia Europejska.

Lp Państwo CNP
1 USA37.229
2 ZSRR (do 1991)35.608
3 Unia Europejska28.244
4 Rosja16.456
5 Chiny14.911
6 Japonia11.280
7 Niemcy7.682
8 Indie7.119
9 Niemcy Zachodnie(do 1990)6.866
10 Francja6.205
11 Wielka Brytania5.054
12 Kanada4,520
13 Brazylia4,507
14 Włochy4,178
15 Australia3.044
16 Arabia Saudyjska2.275
17 Iran2.275
18 Indonezja2.003
19 Polska1.976
20 Hiszpania1.969
21 Meksyk1.798
22 Argentyna1.674
23 NRD (do 1990)1.561
24 Irak1.540
25 Holandia1.325
26 Ukraina1.300
27 Korea Południowa1.253
28 Czechy1.139
29 Pakistan1.105
30 RPA1.067

Model Witolda Orłowskiego

Witold Orłowski opracował sposób wyliczania indeksu łącznej siły państwa (kraju) w stosunku do siły świata. Składają się nań w następujących proporcjach: liczba ludności i powierzchnia (łącznie 5%), Produkt Krajowy Brutto (50%), indeks potencjału naukowo-technicznego (22,5%), indeks potencjału militarnego (22,5%).Dane wchodzące w skład indeksu zostały przedstawione jako udział danego kraju w sumie obliczonej dla 31 krajów objętych badaniem (z wyjątkiem ludności i powierzchni – gdzie został podany udział w sumie dla całego świata).

Na tej podstawie zaszeregował poszczególne kraje do różnych rodzajów mocarstw w XX wieku:

  1. supermocarstwa (dominujące w świecie) - powyżej 20% ogólnego potencjału świata
  2. mocarstwa światowe (gracz globalny) - powyżej 15% ogólnego potencjału świata
  3. wielkie mocarstwa (mocarstwo regionalne z globalnymi aspiracjami)- od 10% do 15% ogólnego potencjału świata
  4. mocarstwa regionalne (dominujące w regionie) - od 5% do 10% ogólnego potencjału świata
  5. pozostałe państwa - aspirujące do roli mocarstwa regionalnego

Potęga 10 najsilniejszych państw świata:

w r. 1900:

Lp Państwo siła państwa status państwa
1 USA19mocarstwo światowe
2 Imperium brytyjskie18mocarstwo światowe
3 Cesarstwo Niemieckie18mocarstwo światowe
4 Francja10wielkie mocarstwo
5 Rosja10wielkie mocarstwo
6 Austro-Węgry6mocarstwo regionalne
7 Chiny4--
8 Włochy3--
9 Japonia2--
10 Turcja2--

W 1939 r.:

Lp Państwo siła państwa status państwa
1 USA19mocarstwo światowe
2 Imperium brytyjskie15mocarstwo światowe
3 Niemcy15mocarstwo światowe
4 ZSRR14wielkie mocarstwo
5 Francja9mocarstwo regionalne
6 Japonia6mocarstwo regionalne
7 Włochy5mocarstwo regionalne
8 Chiny3--
9 Polska2--
10 Brazylia2--

w 2000 r. (+ Polska):

Lp Państwo siła państwa status państwa
1 USA27supermocarstwo
2 Unia Europejska23supermocarstwo
2 Chiny12wielkie mocarstwo
3 []
"Twarde jądro UE"		10 [13]wielkie mocarstwo
3 Rosja8mocarstwo regionalne
4 Japonia7mocarstwo regionalne
5 Indie6mocarstwo regionalne
6 Niemcy4-
7 Wielka Brytania4--
8 Francja4--
9 Brazylia3-
10 Włochy3-
17 Polska1-

Projekt "Potęgi Państw

Autor projektu - prof. Mirosław Sułek - opracował własną metodologię obliczania siły państwa i kryteria, według których poszczególne państwa zostały zaliczone do poszczególnych kategorii mocarstw. Według tego modelu w 2013 scenę globalną kształtują:

  • supermocarstwa (powyżej 18% potęgi świata) - brak;
  • mocarstwa światowe (12–18%) - dwa: Stany Zjednoczone i Chiny;
  • wielkie mocarstwa (7–12%) – brak;
  • mocarstwa regionalne (3–7%) – cztery: Japonia, Indie, Brazylia i Rosja. Niemcy wypadły z tego grona w 2010 r.

Global Governance 2025

Projekt Global Governance 2025 opracowany przez National Intelligence Council (NIC) USA oraz Instytut Unii Europejskiej Studiów nad Bezpieczeństwem (EUISS) przy współudziale ekspertów z Chin, Rosji, Indii, Japonii, Brazylii, RPA i Zjednoczonych Emiratów Arabskich opisuje rozkład sił mocarstw w 2010 i przewidywany na 2025.

PozycjaMocarstwa w 2015procentMocarstwa w 2025procent
1. Stany Zjednoczone22 Stany Zjednoczone18
2. Unia Europejska16 Chiny16
3 Chiny13 Unia Europejska14
4. Indie8 Indie10
5. Japonia5 Japonia4
6. Rosja4 Rosja3
7. Brazylia3 Brazylia3

Index Mocy Państw

W opracowanym przez In.Europa indeksie siłę państw tworzy suma: kapitału ekonomicznego, potencjału militarnego, siły dyplomacji, powierzchni, zasobów ludzkich, popularności kultury, zasobów naturalnych oraz bezpieczeństwa energetycznego danego kraju. W poniższym rankingu ujęto potęgi 10 najsilniejszych państw świata, Polski oraz Unii Europejskiej (traktowaną jako sumę potęg wszystkich państw członkowskich):

PozycjaPaństwopunkty
1. Unia Europejska18,16
1. Stany Zjednoczone16,22
2. Chiny12,49
3. Rosja5,25
4. Indie5,24
5 Niemcy3,89
6. Wielka Brytania2,96
7 Francja2,78
8 Japonia2,43
9 Brazylia2,40
10.  Kanada 2,03
27. Polska0,65

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ "Instruments of national power." "Dictionary of Military and Associated Terms", 2001 (As amended through 31 July 2010)
  2. ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.
  3. ↑
    • Waldemar Kitler: Bezpieczeństwo Narodowe RP, Podstawowe kategorie, Uwarunkowania, System. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Obrony Narodowej, 2011, s. 115-126. ISBN 978-83-7523-159-5.
  4. ↑ Jablonsky"m :The U.S. Army War College Guide to National Security Issues (Vol 1) : Theory of War and Strategy (4/ed) U.S. Army War College Carlisle, Pennsylvania http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=1004
  5. ↑ https://web.archive.org/web/20130805121752/http://geopolityka.net/wp-content/uploads/2013/07/BG_nr_2.pdf Globalny układ sił ujęcie ilościowe w: Biuletyn Polskiego towarzystwa Geopolitycznego IV-VI 2013, s. 6-9
  6. 1 2 https://web.archive.org/web/20160403151346/http://www.geopolityka.org/programy/potegi-panstw Projekt badawczy – Potęgi ogólne państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych w poszczególnych latach
  7. ↑ Joseph Nye: Soft Power. Jak Osiągnąć Sukces W Polityce Światowej – perswazyjne środki oddziaływania politycznego (kultura, propaganda, dyplomacja) Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne,2007
  8. ↑ Dorota Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica. Częstochowa: Instytut Geopolityki, 2010, s. 69–73. [dostęp 2018-08-25].
  9. ↑ Microsoft PowerPoint - ir2007-5.ppt. [dostęp 2011-07-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-12)].
  10. ↑ Correlates of War Project: National Material Capabilities. Correlates of War Project. [dostęp 2017-02-21]. (ang.).
  11. ↑ http://web.archive.org/web/20110716022936/http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej", tabela porównawcza wyników z różnych modeli : s.12-13
  12. ↑ L.Moczulski: Geopolityka – potęga w czasie i przestrzeni. Warszawa: 1999, s.402-403
  13. ↑ http://web.archive.org/web/20110716022936/http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej" Omówienie s. 7-8, tabela: s.12-13, według danych z lat 1977-1993
  14. ↑ Niemcy Zachodnie - potoczna nazwa Republiki Federalnej Niemiec (RFN) w l. 1949-90 w odróżnieniu od Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) określanej jako Niemcy Wschodnie. Tu użyta, dlatego że RFN istnieje nadal jako zjednoczone Niemcy
  15. ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006. s.536-537
  16. ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.,s.64
  17. ↑ Oficjalna nazwa Imperium Osmańskie
  18. ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.252
  19. ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.528
  20. ↑ Łączny potencjał 25 krajów członkowskich UE po rozszerzeniu w 2004
  21. ↑ W. Orłowski wymienia łącznie: Niemcy, Francja, kraje Beneluxu. Oprócz nich do tzw. "Twardego jądra" UE zalicza się też Włochy - wraz z pozostałymi 5 państwami - założycielami EWG
  22. ↑ takie dane - 10 punktów - przedstawia autor uwzględniając łączny potencjał Belgii,Francji, Holandii, Luksemburga i Niemiec. Z uwzględnieniem Włoch również powszechnie zaliczanych do "Twardego jądra" UE potencjał wynosiłby 13
  23. ↑ M. Sułek: Potęga państw. Modele i zastosowania (Wydawnictwo Rambler, Warszawa 2013
  24. ↑ http://www.foresightfordevelopment.org/sobipro/download-file/46-330/54, Global Governance 2025: At a Critical Juncture s. 11
  25. ↑ https://web.archive.org/web/20130610035605/http://ibnlive.in.com/news/india-third-most-powerful-nation-us-report/131421-2.html India third most powerful nation: US report
  26. ↑ http://index.ineuropa.pl/aneks-statystyczny/wecr

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.