Seweryn Nalewajko
Северин Наливайко
Seweryn (Semerij) Nalewajko

Seweryn Nalewajko na XIX w. obrazie nieznanego autora
ataman
Data i miejsce urodzenia

1560
Husiatyn

Data i miejsce śmierci

11 kwietnia 1597
Warszawa

Przebieg służby
Stanowiska

przywódca powstania

Główne wojny i bitwy

Powstanie Kosińskiego
Bitwa pod Piątkiem
Powstanie Nalewajki
Bitwia nad Ostrym Kamieniem
Bitwa pod Łubniami

Seweryn (Semerij) Nalewajko (Naliwajko) ukr. Северин Наливайко (ur. w Husiatynie, zm. 11 kwietnia 1597 w Warszawie) – kozacki ataman, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596.

Życiorys

W starszej literaturze historycznej występuje jako Semen Nalewajko; w rzeczywistości nosił imię Semerij, co jest ukraińską oboczną formą imienia Seweryn.

Według legendy został ochrzczony w cerkwi pw. Świętego Onufrego w Husiatynie. Był synem kuśnierza z Husiatyna, który popadł w zatarg z magnatem Marcinem Kalinowskim i został zabity przez jego służbę. To spowodowało, że Seweryn Nalewajko wraz z matką przeniósł się do Ostroga. Tam pobierał nauki jako brat Demian, jednak przerwał naukę i zbiegł na Zaporoże. Początkowo jako setnik chorągwi nadwornej u Konstantego Ostrogskiego walczył przeciwko Kozakom, skąd też do nich zbiegł. Tam jako dowódca bandy łupieskiej wyprawiał się na Turków i Tatarów, pustosząc Mołdawię i Węgry. W czasie powstania Kosińskiego uczestniczył w 1593 roku w bitwie pod Piątkiem.

W 1595 wykorzystując niepokoje miejscowych chłopów tzw. czerni, wywołane niedawnym powstaniem Kosińskiego, postanowił przemocą rozwiązać swój prywatny spór z Kalinowskim, co stało się zarzewiem kolejnej rewolty przeciw Rzeczypospolitej. Zdobył Mohylew i Słuck, dokonując licznych pogromów i rzezi mieszczan i Żydów. W porównaniu z innymi Kozakami charakteryzowało Nalewajkę szczególne okrucieństwo.

Został pokonany przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego w dniu 3 kwietnia 1596 roku w bitwie nad Ostrym Kamieniem i następnie po oblężeniu taboru w dniach 26 maja – 7 czerwca w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica, gdzie został pojmany przez własnych ludzi i oddany do niewoli w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków. Następnie został przewieziony do Warszawy, gdzie po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach skazano go na karę śmierci. Miał być ścięty i poćwiartowany. Wyrok wykonano na Górze Szubienicznej (na której wzniesiono ponad 200 lat później Cytadelę Warszawską).

Według opowieści, które do dnia dzisiejszego są obecne wśród ludu ukraińskiego, Polacy mieli atamana upiec we wnętrzu miedzianego konia. Inna wersja mówiła o wole.

Upamiętnienie

Seweryn Nalewajko jest bohaterem narodowym we współczesnej Ukrainie. Jego nazwiskiem nazwano ulice w wielu miastach, w szczególności na zachodzie kraju (m.in. we Lwowie i Winnicy), ma swoje pomniki. W 1998 Narodowy Bank Ukrainy wyemitował okolicznościową monetę o wartości 20 hrywien z jego wizerunkiem.

Przypisy

  1. ↑ Tadeusz Łepkowski: Słownik historii Polski. Warszawa, 1973, s. 266.
  2. ↑ Dariusz Kołodziejczyk. (rec.) Jak Kozacy państwo budowali, a Lachy historię im pisali : (Maciej Franz, Idea państwa kozackiego na ziemiach ukrainnych w XVI–XVII wieku, Toruń 2005). „Przegląd Historyczny”. 98 (4), s. 578, 2007.
  3. ↑ Історична довідка. vkylt.in.ua. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-15)].. (ukr.)
  4. ↑ Władysław Andrzej Serczyk, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Kraków: Avalon, 2008, s. 130.
  5. 1 2 Serczyk 1984 ↓, s. 125.
  6. ↑ Karol Szajnocha, Dwa lata dziejów naszych, 1646-1648: opowiadanie i źródła, str. 71
  7. ↑ Jacek Komuda, Warchoły i pijanice, czyli, Poczet hultajów z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej. Fabryka Słów, 2004 s. 172.
  8. ↑ Autorzy podają, że chodzi o Walentego Aleksandra, lub jego ojca Marcina.
  9. ↑ Jerzy Besala, Stanisław Żółkiewski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 108, ISBN 83-06-01583-5.
  10. ↑ Władysław Andrzej Serczyk, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Kraków: Avalon, 2008, s. 133.
  11. ↑ Jerzy Besala Tajemnice historii Polski, Wydawnictwo Publicat, s. 227
  12. ↑ Władysław Andrzej Serczyk: Historia Ukrainy. Ossolineum, 2001, s. 16-17
  13. ↑ Jerzy Besala: Tajemnice historii Polski. Wydawnictwo Publicat, s. 224

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.