Sasa (roślina)

Sasa
	; Sasa kurilensis
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	wiechlinowce
Rodzina	wiechlinowate
Podrodzina	bambusowe
Rodzaj	sasa
	Nazwa systematyczna
	Sasa Makino et Shibata; Bot. Mag. (Tokyo) 15: 18. 20 Feb 1901
	Typ nomenklatoryczny
	S. albomarginata (Miquel) Makino et Shibata

Sasa, bambus sasa (Sasa) – rodzaj roślin z podrodziny bambusowych z rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Zalicza się do niego od ok. 40 do ponad 50 gatunków (The Plant List uznaje 59 nazw gatunkowych za zweryfikowane). Rośliny te występują w naturze na wschodzie Azji – od Rosyjskiego Dalekiego Wschodu poprzez Wyspy Japońskie i Koreę po Chiny; przy czym najbardziej zróżnicowane są w Japonii. Sasa kurylska Sasa kurilensis należy do najdalej na północ sięgających bambusów, rosnąc na Sachalinie i Wyspach Kurylskich.

Są to długo żyjące rośliny monokarpiczne, dlatego w uprawie poza rodzimym zasięgiem rozmnażane są wegetatywnie. Pierwszy pochodzący z Japonii przedstawiciel tego rodzaju, który zakwitł poza swą ojczyzną (sasa gałęzista Sasa ramosa), dokonał tego po 89 latach od introdukcji. Bambusy te rosną w lasach i na terenach otwartych, nierzadko jako gatunki dominujące, czasem pokrywające rozległe powierzchnie na stokach gór i na nizinach, powszechne są też na przydrożach. W Japonii rośliny te są wszechstronnie użytkowane, m.in. do wyplatania koszy, wyrobu kartonu, a ich młode pędy są spożywane po ugotowaniu. Rośliny z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne w Europie i Ameryce Północnej, w tym m.in. ze względu na swoją mrozoodporność (w Polsce uprawianych jest 4–5 gatunków).

Niektóre należące tu gatunki należą do bardzo ekspansywnych. Rozprzestrzeniają się, rosnąc nawet w pojemnikach (kłącza wydostają się dołem przez otwory). Rozrastając się, tłumią rozwój innych gatunków, dlatego nie należy ich sadzić w miejscach, gdzie mogą wydostać się poza obszar zieleni urządzonej. Nie należy ich uprawiać przy skrajach lasów, ponieważ także do nich łatwo wnikają i ograniczają rozwój nawet drzew. Ze względu na trudność w mechanicznym zwalczaniu tych roślin konieczne jest stosowanie herbicydów.

Nazwa rodzajowa pochodzi z japońskiego określenia sa-sa i znaczy „mały bambus”.

Morfologia

Pokrój: Bambusy małe i średnie, osiągające często do ok. 0,6 m wysokości, u większych gatunków do ok. 3 m, a u największych do ok. 6 m (po 10 latach wzrostu). Ukorzeniają się początkowo wolno, ale później tworzą długie, podziemne kłącza. Pędy nadziemne często początkowo się pokładają i w dalszej części prosto wznoszą ku górze. Pędy na międzywęźlach obłe i nagie, czasem omszone przy węzłach. Odgałęzienia pojedyncze, podobnej wielkości jak główna łodyga. Pochwy liściowe trwałe, często dłuższe od międzywęźli.
Liście: Stosunkowo duże jak na rozmiary pędów, lancetowate. U niektórych gatunków i odmian z białymi paskami rozwijającym się w ciągu sezonu wegetacyjnego.
Kwiaty: Rozwijają się po wielu latach rozwoju roślin. Kwiatostany w formie luźnych wiech i gron. Kłoski składające się z 4–8 kwiatów mają barwę purpurową lub fioletową po dojrzeniu. Oś kłoska dłuższa od najwyższego w nim kwiatu. Plewy dwie, mniej lub bardziej owłosione i o brzegu orzęsionym. Plewka dolna jajowata do podługowato-lancetowatej, niemal skórzasta, górna z podwójnych grzbietem. Łuszczki trzy. Pręcików jest sześć, długich, wystających z kłoska, z pylnikami żółtymi. Zalążnia jajowata z pojedynczą, krótką szyjką słupka zakończoną piórkowatym, trójdzielnym znamieniem.
Owoce: Ziarniaki, ciemnobrązowe po dojrzeniu.

Systematyka

Rodzaj z plemienia Arundinarieae Ascherson & Graebner i podrodziny bambusowych Bambusoideae Luersson z rodziny wiechlinowatych Poaceae.

W obrębie rodzaju wyróżniane są cztery sekcje, z których najbardziej bazalna jest Macrochlamys, następną w kolejności grupę bazalną tworzy sekcja Monilicladae, a dwie najmłodsze i siostrzane grupy to sekcje Sasa i Crassinodi.

Wykaz gatunków

Sasa albosericea W.T.Lin & J.Y.Lin
Sasa bitchuensis Makino
Sasa borealis (Hack.) Makino & Shibata
Sasa cernua Makino
Sasa chartacea (Makino) Makino & Shibata
Sasa duplicata W.T.Lin & Z.J.Feng
Sasa elegantissima Koidz.
Sasa fugeshiensis Koidz.
Sasa gracillima Nakai
Sasa guangdongensis W.T.Lin & X.B.Ye
Sasa guangxiensis C.D.Chu & C.S.Chao
Sasa hayatae Makino
Sasa heterotricha Koidz.
Sasa hibaconuca Koidz.
Sasa hidaensis Makino
Sasa hisauchii (Makino) Makino
Sasa hubeiensis (C.H.Hu) C.H.Hu
Sasa kagamiana Makino & Uchida
Sasa kogasensis Nakai
Sasa kurilensis (Rupr.) Makino & Shibata – sasa kurylska
Sasa kurokawana Makino
Sasa longiligulata McClure
Sasa magnifica (Nakai) Sad.Suzuki
Sasa magnonoda T.H.Wen & G.L.Liao
Sasa masamuneana (Makino) C.S.Chao & Renvoize
Sasa megalophylla Makino & Uchida
Sasa miakeana Sad.Suzuki
Sasa minensis Sad.Suzuki
Sasa mollissima Koidz.
Sasa nipponica (Makino) Makino & Shibata
Sasa oblongula C.H.Hu
Sasa occidentalis Sad.Suzuki
Sasa oshidensis Makino & Uchida
Sasa palmata (Burb.) E.G.Camus – sasa dłoniasta, sasa palmowa
Sasa pubens Nakai
Sasa pubiculmis Makino
Sasa pulcherrima Koidz.
Sasa qingyuanensis (C.H.Hu) C.H.Hu
Sasa quelpaertensis Nakai
Sasa ramosa (Makino) Makino & Shibata – sasa gałęzista
Sasa rubrovaginata C.H.Hu
Sasa samaniana Miyabe & Kudô
Sasa scytophylla Koidz.
Sasa senanensis (Franch. & Sav.) Rehder
Sasa septentrionalis Makino
Sasa shimidzuana Makino
Sasa sinica Keng
Sasa subglabra McClure
Sasa subvillosa Sad.Suzuki
Sasa suzukii Nakai
Sasa takizawana Makino & Uchida
Sasa tatewakiana Makino
Sasa tenuifolia Nakai
Sasa tokugawana Makino
Sasa tomentosa C.D.Chu & C.S.Chao
Sasa tsuboiana Makino – sasa Tsuboiego
Sasa tsukubensis Nakai
Sasa veitchii (Carrière) Rehder – sasa Veitcha
Sasa yahikoensis Makino

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-02] (ang.).
1 2 Sasa. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-02].
1 2 3 4 5 6 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Trawy, turzyce, sity, kosmatki. Kraków: Officina Botanica, 2009, s. 65. ISBN 978-83-925110-4-5.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Roger Grounds: Trawy ozdobne. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2009, s. 75-76. ISBN 978-83-7404-891-0.
1 2 3 4 5 6 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 723, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 Zheng-ping Wang, Chris Stapleton: Sasa Makino & Shibata. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-02].
1 2 Sasa. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2019-12-02].
1 2 3 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 59-60. ISBN 83-214-1305-6.
1 2 D. Ohrnberger: The bamboos of the world. Elsevier, 1999, s. 83. ISBN 978-0-444-50020-5.
1 2 3 4 Ella du Cane: The flowers and gardens of Japan. London, New York: Routledge Taylor & Francis Group, 2011, s. 229. ISBN 978-0-7103-0901-3.
1 2 3 4 5 6 Szymon Hoser, Wojciech Hoser, Katarzyna Nawrocka. Próba uporządkowania polskiego nazewnictwa bambusów przydatnych do uprawy w rodzimych warunkach klimatycznych. „Wiadomości Botaniczne”. 61, 2017. DOI: 10.5586/wb.2017.001.
↑ Mikio Kobayashi. Phylogeny, speciation, and distribution of the Japanese dwarf bamboos of genus Sasa and allies. „Plant Species Biology”. 30, 1, 2014. DOI: 10.1111/1442-1984.12058.
↑ Zbigniew Haber: Trawy rabatowe dla naszych parków i ogrodów. Poznań: Pficyna Wydawnicza "Atena", 1989, s. 25-26. ISBN 83-00-02550-2.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-02] (ang.).

[ing-3] 1 2 Sasa. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-02].

[grabowska-4] 1 2 3 4 5 6 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Trawy, turzyce, sity, kosmatki. Kraków: Officina Botanica, 2009, s. 65. ISBN 978-83-925110-4-5.

[grounds-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Roger Grounds: Trawy ozdobne. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2009, s. 75-76. ISBN 978-83-7404-891-0.

[mabb-6] 1 2 3 4 5 6 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 723, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[china-7] 1 2 3 4 5 Zheng-ping Wang, Chris Stapleton: Sasa Makino & Shibata. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-02].

[tpl-8] 1 2 Sasa. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2019-12-02].

[slownik-9] 1 2 3 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 59-60. ISBN 83-214-1305-6.

[Ohrnberger-10] 1 2 D. Ohrnberger: The bamboos of the world. Elsevier, 1999, s. 83. ISBN 978-0-444-50020-5.

[cane-11] 1 2 3 4 Ella du Cane: The flowers and gardens of Japan. London, New York: Routledge Taylor & Francis Group, 2011, s. 229. ISBN 978-0-7103-0901-3.

[hoser-12] 1 2 3 4 5 6 Szymon Hoser, Wojciech Hoser, Katarzyna Nawrocka. Próba uporządkowania polskiego nazewnictwa bambusów przydatnych do uprawy w rodzimych warunkach klimatycznych. „Wiadomości Botaniczne”. 61, 2017. DOI: 10.5586/wb.2017.001.

[13] Mikio Kobayashi. Phylogeny, speciation, and distribution of the Japanese dwarf bamboos of genus Sasa and allies. „Plant Species Biology”. 30, 1, 2014. DOI: 10.1111/1442-1984.12058.

[haber-14] Zbigniew Haber: Trawy rabatowe dla naszych parków i ogrodów. Poznań: Pficyna Wydawnicza "Atena", 1989, s. 25-26. ISBN 83-00-02550-2.