Sagadat Kożachmetuły Nurmagambetow (kaz. Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов; ur. 25 maja 1924 w Kosymie, zm. 24 września 2013 w Ałma-Acie) – kazachski i radziecki wojskowy oraz polityk. Uczestnik II wojny światowej. Generał porucznik Armii Radzieckiej oraz generał armii Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu. Minister obrony Republiki Kazachstanu w latach 1992–1995. Bohater Związku Radzieckiego oraz Narodowy Bohater Kazachstanu.

Życiorys

We wczesnym wieku został sierotą. Rodziców zastąpił mu jego starszy brat Sagit, który zginął podczas II wojny światowej w walkach o obronę Pskowa.

Ukończył szkołę siedmioklasową z internatem. Później pracował jako kierownik czytelni w kołchozie. Po agresji Niemiec na ZSRR chciał zgłosić się do wojska, jednak z racji młodego wieku został zatrudniony jako urzędnik w wojskowym urzędzie rekrutacyjnym. W 1942 został powołany w szeregi Armii Czerwonej. Skierowano go do szkoły wojskowej piechoty w mieście Kuszka w Turkmeńskiej SRR. Po jej ukończeniu, w kwietniu 1943, został wysłany na front wschodni. Był dowódca kolejno: plutonu, kompanii oraz batalionu karabinów maszynowych. W 1944 wstąpił do WKP(b). Brał udział w wyzwalaniu spod okupacji niemieckiej Kraju Krasnodarskiego, Ukrainy, Mołdawii, zachodniej Białorusi oraz Polski walcząc w składzie 4 Frontu Ukraińskiego i 1 Frontu Białoruskiego. Jako kapitan wyróżnił się wyjątkowym męstwem podczas operacji wiślańsko-odrzańskiej. 14 stycznia 1945 dowodzona przez niego kompania sforsowała Wisłę w rejonie wsi Wyborów, następnego dnia sforsował Pilicę niedaleko Warki, zadając duże straty Niemcom. Za swoje zasługi otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. Wiosną 1945 brał udział w operacji berlińskiej, jego batalion zdobył budynek Kancelarii Rzeszy.

Od czerwca 1946 do listopada 1949 studiował w Akademii Wojskowej im. Michaiła Frunzego. Został następnie dowódcą pułku piechoty, później sprawował funkcję inspektora zarządu instytucji wojskowo-edukacyjnych. Od 1951 był starszym oficerem w dziale operacyjnym kwatery głównej Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego. W 1954 objął stanowisko dowódcy pułku strzelców zmotoryzowanych. Od 1958 do 1961 był szefem sztabu dywizji strzelców zmotoryzowanych.

W 1962 został mianowany szefem sztabu obrony cywilnej Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W 1964 otrzymał awans na stopień generała majora. W latach 1969–1981 i 1984–1989 był zastępcą dowódcy Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego. W 1974 awansowany na stopień generała porucznika. W latach 1981–1984 sprawował funkcję I zastępcy Południowej Grupy Wojsk. Ukończył Wojskową Akademię Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR.

W latach 1971–1994 zasiadał jako deputowany w Radzie Najwyższej Kazachskiej SRR oraz w Radzie Najwyższej Kazachstanu (od 1991). W 1989 został przewodniczącym Kazachskiej Republikańskiej Rady Weteranów Wojny, Pracy i Sił Zbrojnych oraz Komitetu Rady Najwyższej Kazachskiej SRR ds. osób niepełnosprawnych i weteranów wojskowych. W październiku 1991 został wyznaczony na urząd przewodniczącego Państwowego Komitetu Obrony Republiki Kazachstanu. 7 maja 1992 został przez prezydenta Nursułtana Nazarbajewa mianowany pierwszym ministrem obrony Republiki Kazachstanu. W tym samym roku otrzymał awans na stopień generała pułkownika Siły Zbrojne Republiki Kazachstanu. W 1993 mianowany generałem armii. Urząd swój sprawował do listopada 1995, kiedy to przeszedł w stan spoczynku. W latach 1995–1996 był doradcą prezydenta Kazachstanu Nursułtana Nazarbajewa.

Będąc na emeryturze mieszkał w Ałmaty, gdzie zmarł 24 września 2013.

W celu organizacji jego państwowego pogrzebu powołano specjalną komisję rządową pod przewodnictwem wicepremiera Bakytżana Sagyntajewa. W uroczystości wzięli udział liczni przedstawiciele kazachskiego rządu i parlamentu oraz tysiące ludzi, którzy chcieli pożegnać generała. Nurmagambetow został pochowany na cmentarzu kiensajskim w Ałmaty, obok swojej żony.

Życie prywatne

Jego syn, Tałgat (1952–2020), był generałem majorem Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu.

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia

Upamiętnienie

• Jego imieniem nazwano założoną w 1999 szkołę wojskową w Astanie.
• Jest patronem wielu ulic na obszarze Republiki Kazachstanu.
• Jego popiersie znajduje się na wystawie w Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Moskwie.
• Tablica pamiątkowa dedykowana wojskowemu znajduje się w Ałmaty, obok domu, w którym mieszkał pod koniec życia. Co roku w rocznicę urodzin generała Nurmagambetowa odbywa się tam uroczyste złożenie wieńców przy asyście żołnierzy.
• W 2019 – z okazji 95. rocznicy urodził generała – przy wojskowej asyście odsłonięto w Nur-Sułtanie jego pomnik. W uroczystości uczestniczył minister obrony Kazachstanu gen. Nurłan Jermekbajew.

Przypisy