S-400 Triumf (ros. C-400 Триумф) – rosyjski system rakietowy czwartej generacji typu ziemia-powietrze, opracowany przez Centralne Biuro Konstrukcyjne Ałmaz-Antiej, stanowiący wersję rozwojową systemu S-300PMU (Kod NATO: SA-10C). Początkowo był znany jako S-300PMU3 później przemianowany na S-400 (Kod NATO: SA-21 Growler).

S-400 w porównaniu z pozostałymi systemami z rodziny S-300 ma znacznie większe możliwości. Według źródeł rosyjskich S-400 może jednocześnie namierzać i naprowadzać rakiety na sześć celów znajdujących się w odległości nawet 400 km. Jednak zdaniem zachodnioeuropejskich ekspertów system S-400 i modele poprzedzające nie są zdolne do pokonania bariery narzuconej przez zjawisko horyzontu radiolokacyjnego. Zdaniem źródeł rosyjskich S-400 ma zwalczać cele powietrzne, tj. samoloty, pociski manewrujące i rakietowe pociski balistyczne o zasięgu 3500 km, poruszające się z prędkością do 4,8 km/s. W co nie dają wiary zachodni eksperci. System S-400 ma cechować się zwiększoną skutecznością w zwalczaniu samolotów o niskiej SPO.

Rozwój

Pod koniec lat 70. XX wieku przyjęto w ZSRR na uzbrojenie nowoczesny system przeciwlotniczy S-300P, charakteryzujący się wykorzystaniem po raz pierwszy w ZSRR rakiet odpalanych pionowo z pojemników startowych. Obok rozwoju tego systemu, na początku lat 80. podjęto już w biurze konstrukcyjnym Ałmaz prace nad systemem nowej generacji. Wymagania taktyczne sformułowano w 1986 roku i wtedy też pojawiło się oznaczenie S-400. Zakładano zwiększenie zasięgu do 300–400 km oraz liczby zwalczanych równocześnie celów. Nowy system miał jednak zachować pokrewieństwo z rodziną S-300P, w tym zunifikowane miały być wyrzutnie i zachowana możliwość odpalania starszych pocisków.

Budowa S-400 rozpoczęła się w późnych latach 90 XX w. System został oficjalnie zapowiedziany w styczniu 1999 roku. 12 lutego przeprowadzono pierwsze testy, które zakończyły się powodzeniem. Początkowo S-400 był testowany z wykorzystaniem rakiet używanych przez S-300, jednak z powodu niewiele lepszych osiągów od swoich poprzedników, zdecydowano się na opracowanie nowego typu rakiet. S-400 otrzymał cztery nowe typy rakiet, 9M96E i 9M96E2 o zasięgu odpowiednio 40 i 120 km oraz rakiety dalekiego zasięgu 48N6E3/48N6DM i 40N6 zdolną niszczyć cele w odległości 400 km. Ostatnim etapem było zintegrowanie systemu z nowym trójwymiarowym radarem fazowym Grave Stone. W lutym 2004 roku S-400 zakończył fazę testów i jest gotów do produkcji.

28 kwietnia 2007 roku system S-400 został formalnie przyjęty na uzbrojenie rosyjskich sił zbrojnych.

Rakiety

S-400 może korzystać z czterech nowych typów rakiet (48N6E3, 40N6, 9M96E, 9M96E2), a także z rakiet używanych przez poprzedni system S-300PMU2 Faworit (48N6E, 48N6E2). W rezultacie S-400 może być uzbrojony w zestaw różnych rakiet, co zapewnia dużą uniwersalność oraz umożliwia dostosowanie do danego zagrożenia.

• 48N6E3/48N6DM – pierwsza z nowych rakiet dalekiego zasięgu dla systemu S-400, będąca wersją rozwojową 48N6E2, o zasięgu 240 km.
• 40N6 – rakieta dalekiego zasięgu, mogąca zwalczać cele powietrzne na odległość 400 km. Rakieta ta ma min. za zadanie niszczenie samolotów kontroli i wczesnego ostrzegania AWACS, JSTARS.
• 9M96E, 9M96E2 – jednostopniowe rakiety o zasięgu odpowiednio 40 i 120 km, przeznaczone do zwalczania samolotów oraz wszelkiego typu broni lotniczej. Są lżejsze i mniejsze od odpowiedników używanych przez inne systemy S-300. Prawdopodobieństwo trafienia ma wynosić 0,9 dla samolotów załogowych i 0,8 dla bezzałogowych. Rakieta może manewrować przy przeciążeniach sięgających 20 G i wysokościach do 35 km.

Użytkownicy i wprowadzenie do sprzedaży

Aktualnie Rosja posiada 7 pułków uzbrojonych w systemy S-400. Do 2020 roku Rosjanie planują mieć na uzbrojeniu 12 pułków (każdy z nich składa się z trzech dywizjonów, z których każdy składa się z 8 wyrzutni), choć według wcześniejszych doniesień Władimir Putin deklarował, że siły zbrojne Rosji otrzymają kompletne uzbrojenie dla 28 pułków. System rakietowy rozlokowany jest m.in. w Królewcu oraz wokół Moskwy. Dwie baterie przebazowano do Syrii (rozmieszczono je w muhafazach Latakia i Hama), gdzie Rosjanie wspierają siły Baszszara al-Asada w tamtejszej wojnie domowej.

Arabia Saudyjska zamówiła system S-400 w październiku 2017 roku. Szacowany koszt dywizjonu w przypadku kontraktu dla Arabii Saudyjskiej to ok. 320 milionów dolarów, przy koszcie jednego pojazdu 40–50 milionów.

W mediach pojawiały się informacje o możliwości sprzedaży systemu do Kazachstanu i Białorusi po roku 2015.

Według doniesień prasowych, użytkownikiem S-400 będą także Chiny. Zamówienia mają dotyczyć dostawy co najmniej sześciu dywizjonów (48 wyrzutni) S-400, a wartość kontraktu ma przekraczać 3 mld dolarów. Chiny ubiegały się o możliwość zakupu S-400 już od pewnego czasu, jednak Rosja w obawie przed nadmiernym wzmacnianiem potęgi militarnej Chin, nie zezwalała na eksport tak nowoczesnej broni. Pierwsze jednostki miały być skierowane na obszar Chin w rejonie Tajwanu, co pozwoliłoby kontrolować przestrzeń powietrzną nad wyspą. Tymczasem jeden transport S-400 do Chin został uszkodzony przez sztorm i zniszczony przez Rosjan.

5 paź. 2018 r. Indie podpisały kontrakt na kupno systemu. USA wyraziły niezadowolenie z tego wydarzenia.

W lipcu 2019 r. Turcja została pierwszym eksportowym użytkownikiem systemu. Chociaż wg National Defense Authorization Act na rok fiskalny 2021 są plany odkupienia systemu przez Rząd Stanów Zjednoczonych.

Wojna na Ukrainie

Systemy S-400 używane są przez Rosję podczas rozpoczętej przez Rosję w 2022 roku wojny na Ukrainie. W czasie jej trwania, system ten nie okazał się tak skuteczny jak wynikało z wcześniejszych rosyjskich deklaracji, jednak oprócz zwalczania celów powietrznych, rosyjskie systemy S-400 używane są przez Rosję do ataku na cele lądowe. Według zachodnich szacunków, siły rosyjskie poniosły straty bojowe w elementach systemu w przynajmniej 5 przypadkach, które zostały zniszczone za pomocą ukraińskich dronów oraz pocisków manewrujących.

Przypisy

Bibliografia

• Tomasz Szulc. Rosyjski system obrony przeciwlotniczej S-400 Triumf. „Nowa Technika Wojskowa”. 11/2007, listopad 2007. Warszawa: Magnum-X.