| Państwo | |
|---|---|
| Tematyka |
polityczno-społeczna |
| Język |
polski |
| Pierwszy numer |
5 lipca 1862 |
| Ostatni numer |
czerwiec 1863 |
| Redaktor naczelny | |
| Średni nakład |
ok. 2000 egz. |
| Liczba stron |
1-4 |
| ISSN | |
Ruch – jedno z wydawanych w czasie powstania styczniowego tajnych czasopism, które ukazywało się w okresie od 5 lipca 1862 roku prawdopodobnie do czerwca 1863 roku jako organ urzędowy Komitetu Centralnego, a później Rządu Narodowego, popularyzujący głównie ideologię stronnictwa czerwonych. Redaktorem naczelnym pisma był Agaton Giller.
Tło historyczne
Po upadku powstania listopadowego w Królestwie Polskim Komitet Cenzur rygorystycznie ograniczał jawny obieg informacji. Przygotowujące kolejne powstanie tajne koła patriotyczne tworzyły konspiracyjne drukarnie, w których powielano różnego rodzaju pisma, stosując różne techniki drukarskie, np. litografowanie rękopisów lub metody zecerskie.
Wiosną i w lecie 1863 roku, po wybuchu powstania styczniowego, miesięcznie ukazywało się 19–28 numerów różnych czasopism. Pochodziły z drukarni narodowych Wydziału Prasy RN oraz z wydawnictw prywatnych, tworzonych z inicjatywy grup reprezentujących różne stronnictwa polityczne. W całym okresie powstania ukazało się łącznie ponad 300 numerów prasy tajnej, w tym 212 w Królestwie Polskim.
Rolę oficjalnego organu władz powstańczych – Komitetu Centralnego Narodowego – odgrywał „Głos Warszawy” (pismo Komitetu Miejskiego). 3 lipca 1862 roku odbyło się posiedzenie Komitetu Centralnego, na którym zdecydowano o utworzeniu nowego pisma („Ruch”) i powierzeniu stanowiska redaktora Agatonowi Gillerowi, członkowi Komitetu, wówczas zwolennikowi czerwonych (związanemu z Delegacją Miejską) oraz korespondentowi krakowskiego „Czasu”. „Ruch” był organem władz powstańczych do początku lipca 1863 roku. Po przejęciu władzy przez Rząd Narodowy Karola Majewskiego (14 czerwca 1863 r.) organem rządowym stało się pismo „Niepodległość”.
Druk i kolportaż
Ze względów konspiracyjnych pismo było drukowane w różnych drukarniach. Zachowały się różne wydania jednego numeru, np. jakość wydania drugiego numeru 6 różni się wyraźnie od pierwszego. Poszczególne numery miały od jednej do czterech stron (druk dwustronny). Zmienny był też format czasopisma. Jego nakład wynosił ok. 2000 egzemplarzy. Pismo rozprowadzano głównie drogą organizacyjną (cena egzemplarza: groszy 15).
Ze względu na zdarzające się próby publikowania – jako oficjalnych – informacji nie pochodzących ze źródeł urzędowych, postanowiono wszystkie numery „Ruchu” oznaczać pieczęcią Komitetu Narodowego. Numer 6 pisma (12 października 1862 roku) oznaczono po raz pierwszy pieczęcią z godłem polsko-litewskim. Była ona stosowana (również na innych drukach urzędowych) do 10 maja 1863 roku, z przerwą na czas dyktatury Mariana Langiewicza (11 marca – 18 marca 1863), gdy zastosowano pieczęć okrągłą z napisem „DYKTATOR. KOMIS: WYKONAWCZA” („Ruch” nr 14). Na numerze 16 „Ruchu” znajduje się pieczęć Rządu Narodowego, z potrójnym godłem zwieńczonym koroną i napisem: „RZĄD NARODOWY. RÓWNOŚĆ WOLNOŚĆ NIEPODLEGŁOŚĆ”, a na numerze 17 – pieczęć Drukarni Rządu Narodowego.
Treść czasopisma
W czasopiśmie publikowano artykuły programowe, ważne dekrety władz powstańczych (np. Manifest z 22 stycznia, dekrety uwłaszczeniowe, odezwa Mariana Langiewicza) oraz relacje z wydarzeń bieżących i wykazy numerów kwitów, które były wydawane płatnikom podatku narodowego.
| Numer | Data | Objętość, format | Treść | Źródło |
| Nr 1 | 5 lipca 1862 | jedna strona |
|
|
| Nr 2 | 8 lipca 1862 | s. 1–2 17,5×22,5 cm + dodatek |
|
|
| Nr 3 | 29 lipca 1862 | s. 1–2 33,5×20 cm druk dwustronny + dodatek |
|
|
| Nr 4 | 10 sierpnia 1862 | s. 1–2 27,5×21,5 cm druk dwustronny |
|
|
| Nr 5 | 17 września 1862 | jedna strona 36×31,5 cm |
|
|
| Nr 6 | 12 października 1862 | 1 strona |
|
|
| Nr 7 | 18 października 1862 | jedna strona 38×22,5 cm |
|
|
| Nr 8 | 13 listopada 1862 | jedna strona 31×33,5 cm |
|
|
| Nr 9 | 3 grudnia 1862 | jedna strona 42×33,5 cm |
|
|
| Nr 10 | 18 grudnia 1862 | jedna strona |
|
|
| Nr 11 | 27 grudnia 1862 | jedna strona 41,5×32,5 cm |
|
|
| Nr 12 | luty 1863 | jedna strona |
|
|
| Nr 13 | luty 1863 | s. 1–2 37×23 cm druk dwustronny |
|
|
| Nr 14 | 1863 | s. 1–2 36,5×29,5 cm druk dwustronny |
|
|
| Nr 15 | 12 kwietnia 1863 | s. 1–2 |
|
|
| Nr 16 | czerwiec 1863 | s. 1–4 44×29 cm druk dwustronny |
W numerze opublikowano liczne dekrety, odezwy do Wojska i do Narodu oraz inne dokumenty (wydane w imieniu „Komitetu Centralnego Narodowego jako Rządu Narodowego” i „Rządu Narodowego”), m.in.:
Na stromie 4 zamieszczono nekrolog Stefana Bobrowskiego, naczelnika Warszawy i nadzwyczajnego Komisarza Centralnego Komitetu, który zginął w pojedynku z „osobą stojącą pod zarzutem”, której nie podał ręki. Opisano sylwetkę zmarłego oraz niektóre okoliczności, w których do pojedynku doszło, bezpośrednio związane z walką stronnictw politycznych i upadkiem dyktatury Mariana Langiewicza. |
|
| Nr 17 | lipiec 1863 | s. 1–4 44×29 cm druk dwustronny |
Numer zawiera m.in. dekrety, odezwy i inne informacje Rządu Narodowego, m.in.:
Na stronie 4 zamieszczono również odezwę Wydziału zarządzającego Prowincyami Litwy do Rodaków oraz dekret w sprawie powołania Nieustającej Rady Bezpieczeństwa (Wilno, 13n(25) maja 1863 r.). |
Uwagi
- ↑ W czasie powstania Agaton Giller przeszedł na stronę białych. Był wpływowym członkiem Komisji Wykonawczej Rządu Narodowego.
Przypisy
- 1 2 Danuta Murzynowska, Joanna Potęga: Prasa tajna 1861–1864. [w:] Powstanie styczniowe (prasa tajna) [on-line]. www.bn.org.pl. [dostęp 2013-01-11]. (pol.).
- ↑ Nr 6 (wydanie 2). [w:] Ruch [on-line]. 1862-10-12. [dostęp 2013-01-22]. (pol.).
- 1 2 3 Nr 6 (wydanie 1). [w:] Ruch [on-line]. 1862-10-12. [dostęp 2013-01-22]. (pol.).
- 1 2 3 Biblioteka Narodowa: Ruch (5 lipca 1862 – 14 lipca 1863). [w:] Opis tytułu [on-line]. www.bn.org.pl, 2007. [dostęp 2013-01-21]. (pol.).
- 1 2 nr 14, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. marzec 1863.
- 1 2 nr 16, s. 4. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. czerwiec 1863.
- 1 2 nr 17 s. 4. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. lipiec 1863.
- ↑ nr 1. [w:] „Ruch” (archiwum BN, kopia jpg) [on-line]. 1862-07-05. [dostęp 2013-01-21]. (pol.).
- ↑ nr 2, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863.
- ↑ nr 2, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863.
- ↑ nr 2, dodatek. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863.
- ↑ nr 3, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-07-29.
- ↑ nr 3, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-07-29.
- ↑ nr 3, dodatek. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-07-29.
- ↑ nr 4, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-08-10.
- ↑ nr 4, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-08-10.
- ↑ nr 5. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-09-17.
- ↑ nr 7. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1862-10-18.
- ↑ nr 8. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1862-11-13.
- ↑ nr 9. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1862-12-03.
- ↑ nr 10. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1862-12-18.
- ↑ nr 11. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1862-12-27.
- ↑ nr 12. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. luty 1863.
- ↑ nr 13, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. luty 1863.
- ↑ nr 13, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. luty 1863.
- ↑ nr 14, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. marzec 1863.
- ↑ nr 15, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-04-12.
- ↑ nr 15, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. 1863-04-12.
- ↑ nr 16, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. czerwiec 1863.
- ↑ nr 16, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. czerwiec 1863.
- ↑ nr 16, s. 3. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. czerwiec 1863.
- ↑ nr 17, s. 1. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. lipiec 1863.
- ↑ nr 17, s. 2. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. lipiec 1863.
- ↑ nr 17, s. 3. [w:] op. cit. Ruch [on-line]. lipiec 1863.