Rozdepkowate (Neritidae) – szeroko rozprzestrzeniona rodzina małych, słodko-, słonawo- i słonowodnych ślimaków przodoskrzelnych. Obejmuje kilkaset gatunków, w tym około 110 gatunków słodkowodnych.

Etymologia nazwy

Nazwa naukowa pochodzi od rodzaju typowego tej rodziny (Nerita sp.) – i ma swe źródło w imieniu jednego z greckich bogów morza: Neritesa, syna Nereusa i okeanidy Doris, którego Afrodyta, z zemsty za to, że wolał pozostać w morskim królestwie rodziców zamiast towarzyszyć jej w drodze na Olimp, zamieniła w ślimaka. Nazwa polska pochodzi od jedynego przedstawiciela tej rodziny występującego w Polsce – rozdepki rzecznej (Theodoxus fluviatilis).

Cechy morfologiczne i anatomiczne

Muszla grubościenna, półkolista, zbudowana z niewielu skrętów, z których ostatni jest rozdęty i znacznie większy niż poprzedzające. Bez dołka osiowego i przegród wewnętrznych, które są resorbowane w trakcie wzrostu. Powierzchnia muszli gładka lub żeberkowana, zwykle żywo ubarwiona. Otwór muszli półkolisty, brzeg kolumienkowy zgrubiały, ma postać szerokiej i płaskiej płytki, która bywa gładka lub ornamentowana. Wieczko wapienne, grube, o budowie spiralnej, zaopatrzone w wyrostek wewnętrzny służący jako miejsce przyczepu mięśnia. Ciało krępe, głowa duża, zaopatrzona w szeroki ryjek i parę długich, kurczliwych czułków. U nasady czułków, po stronie zewnętrznej osadzone są (na niewielkich słupkach) oczy. Noga szeroka i krótka, zwężona w tylnej części. Skrzele trójkątne, zbudowane z trzech rzędów blaszek. Nie posiadają szczęk właściwych i gruczołów ślinowych, radula typu rhipidoglossa. Jelito tylne przebija komorę dwuprzedsionkowego serca. Otwór odbytowy po prawej stronie jamy płaszczowej. Układ nerwowy prymitywny, unerwienie nogi drabinkowe. Rozdzielnopłciowe, układ rozrodczy samic złożony: podzielony na część przyjmującą nasienie i część wyprowadzającą jaja, w związku z czym każda samica posiada dwa lub nawet trzy (zależnie od gatunku) otwory płciowe. Samce można rozróżnić po tym, że posiadają z prawej strony głowy duże prącie.

Występowanie i biologia

Przedstawiciele rodziny występują w wodach słodkich, słonawych i słonych stref klimatu umiarkowanego, subtropikalnego i tropikalnego. W Europie reprezentowane przez dwa rodzaje: Theodoxus i Smaragdia, z których w Polsce występuje tylko jeden gatunek: rozdepka rzeczna. Zamieszkują litoral, są roślinożerne.

Taksonomia

Zróżnicowana rodzina, obejmuje kilkaset gatunków, w tym około 110 gatunków słodkowodnych, zgrupowanych w kilkunastu rodzajach współczesnych oraz kilkunastu rodzajach kopalnych. Według podziału zaproponowanego przez Boucheta i innych (2017) należące do niej gatunki zgrupowane są w cztery podrodziny:

• Neritinae Rafinesque, 1815 – synonimy: Neritellinae Gray, 1847; Protoneritidae Kittl, 1899
• Neritininae Poey, 1852 – synonimy: Orthopomatini Gray, 1868; Stenopomatini Gray, 1868; Septariini Jousseaume, 1894; Theodoxinae Bandel, 2001
• Smaragdiinae H.B. Baker, 1923
• † Velatinae Bandel, 2001

Najliczniej reprezentowane są rodzaje Nerita, Neritina, Smaragdia.

Wyróżniana przez Bouchet et al. 2005 kopalna podrodzina Neritariinae Wenz, 1938 została podniesiona do rangi rodziny (Neritariidae) przez Bouchet et al. 2017. W bazie MolluscaBase takson Smaragdiinae traktowany jest jako synonim podrodziny Neritinae.

Wykorzystanie

Niektóre gatunki są poławiane i wykorzystywane gospodarczo, jako pokarm, muszle wykorzystywane są do produkcji ozdób.

Zobacz też

• mięczaki Polski

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Neritidae w bazie AnimalBase Uniwersytet w Getyndze, dostęp: 25 maja 2014.
• Neritidae w bazie NCBI dostęp: 25 maja 2014.
• Neritidae w WoRMS World Register of Marine Species, dostęp: 25 maja 2014.