Roman Sułkowski
Roman Edgar Maria Priskus Jan Chrzciciel

Roman Sułkowski w mundurze podporucznika obserwatora 5. Eskadry Wywiadowczej Wojska Polskiego, ok. 1920

Sulima
Rodzina

Sułkowscy herbu Sulima

Data i miejsce urodzenia

18 czerwca 1897
Zamek Tannenmühle

Data i miejsce śmierci

21 grudnia 1940
Wiedeń

Ojciec

Aleksander Edward Sułkowski

Matka

Maria Teresa Moser von Ebreichsdorf

Żona

Maria Wilhelmina Hardegg
Berta Neuhauser

Dzieci

z Marią Wilhelminą Hardegg:
Romana Margerithe Sułkowska

Odznaczenia

Roman Sułkowski herbu Sulima, ochrzczony jako Roman Edgar Maria Priskus Jan Chrzciciel (ur. 18 czerwca 1897 na zamku w Tannenmühle koło Manzing, zm. 21 grudnia 1940 w Wiedniu) – książę bielski (Fürst von Bielitz) z bielskiej linii magnackiego rodu Sułkowskich.

Dzieciństwo i młodość

Był młodszym synem, jednym z sześciorga dzieci Aleksandra Edwarda Sułkowskiego (ur. 1856) – VIII księcia bielskiego i księżnej Marii Teresy z domu baronówny Moser von Ebreichsdorf (1872–1940). Dzieciństwo i młodość spędził w cieniu starszego rodzeństwa. Wychowywał się w rodzinnych dobrach rodziców, zamkach Tannenmühle oraz Toót-Soók (Šalgovce).

Służba w wojsku polskim

Po zakończeniu I wojny światowej rozpoczął służbę dla odrodzonego państwa polskiego, głównie podczas wojny polsko-ukraińskiej. 15 grudnia 1918 zaciągnął się do I Bojowej Eskadry Lotniczej w Krakowie, która chrzest bojowy odbyła w listopadzie, wspierając wojska gen. Franciszka Latinika na Śląsku Cieszyńskim. 14 stycznia 1919 eskadra złożona z czterech samolotów otrzymała nazwę 5 eskadra lotnicza (wywiadowcza) i została przerzucona pod Przemyśl, wchodząc w skład III Grupy Lotniczej kpt. pilota Stefana Bastyry, działającej w ramach Armii Wschód, na czele której stał gen. Tadeusz Rozwadowski. Roman walczył najpierw w stopniu podporucznika, następnie porucznika ze specjalnością pilot obserwator. Już w lutym 1919 z por. pilotem Kozradą brał udział w bombardowaniu pozycji pod Husakowem koło Przemyśla, obsadzonych silnie przez wojska ukraińskie. Jego maszyna zniżała się tuż nad linie nieprzyjaciela, co pozwoliło na celne zrzucanie bomb i skuteczny ostrzał z karabinu maszynowego, dzięki czemu przyczynił się do zajęcia miejscowości przez polskie wojsko. Roman podczas całej kampanii odznaczał się zimną krwią i odwagą. Jako jeden z najdzielniejszych oficerów eskadry, brał czynny udział we wszystkich lotach wywiadowczych, relacjami z których przynosił dowództwu operującej grupy wielkie korzyści. Znajdował uznanie u przełożonych na czele z gen. Wacławem Iwaszkiewiczem. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 73. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych.

Roman pełnił służbę do 17 listopada 1922. Po zakończeniu wojny z Ukrainą jego eskadra znalazła się w strukturach III Dywizjonu Lotniczego i walczyła podczas konfliktu polsko-bolszewickiego, w ramach 6 Armii na froncie południowym. Powierzono im rozkaz powstrzymania armii Budionnego pod Lwowem. Za dokonane czyny podczas walk z Ukraińcami przyznano Sułkowskiemu Krzyż Walecznych, a po zakończeniu wojny Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921.

Życie prywatne

Jego pierwszą małżonką była młodsza siostra szwagierki, hrabianka Maria Wilhelmina Hardegg auf Glatz und im Machlande (1901–1987), która była po kądzieli praprawnuczką Miłosza I Obrenowića, założyciela dynastii książąt i królów Serbii, panujących w latach 1817–1903. Związek małżeński zawarli 14 lipca 1920 w Wiedniu, a już 4 grudnia tego samego roku przyszła na świat w Zakopanem ich córka Romana (Romana Margerithe Eugenia Anna), którą poślubił w 1947 wiedeński doktor filozofii Robert Karl Herzig (ur. 1911). Małżeństwo Romana z Marią przetrwało zaledwie pięć lat. W 1928 poślubił Bertę Neuhauser (1900–1989), z którą nie miał potomstwa.

Pomiędzy Bielskiem, Warszawą i Wiedniem

W imieniu rodziny interesował się możliwością odzyskania dóbr rodowych w Rydzynie oraz niegdyś węgierskiej, a później rumuńskiej Pankocie. Był dyrektorem zarządzającym w wiedeńskim przedsiębiorstwie produkcyjno-handlowym „Land und Forst”, które najprawdopodobniej stanowiło wsparcie handlowe bielskiego fideikomisu. Zasiadał również w radzie nadzorczej przedsiębiorstwa budowlano-architektonicznego Karol Korn i S-ka. Wspierał starszego brata, Aleksandra Ludwika, w zarządzaniu rodowym majątkiem w Bielsku. Dzięki swej patriotycznej i kombatanckiej przeszłości oraz znajomości wśród władz wojewódzkich uzyskał zmniejszenie o połowę wysokiej kwoty podatku spadkowego po śmierci ojca. W celu restrukturyzacji majątku proponował przeniesienie fabryki beczek z Bielsku do tartaku w Wapienicy celem likwidacji kosztów transportu materiału z lasu do miasta. Przyczynił się do polonizacji bielskich dóbr. Celem denuncjacji proniemieckich pracowników fideikomisu nawiązał współpracę z polskim ambasadorem i attache wojskowym RP w Wiedniu. Jego staraniem brat usunął ze stanowiska m.in. nadleśniczego Hugo Nosska słusznie podejrzewanego o współpracę z Niemcami. Sytuacja między braćmi uległa pogorszeniu gdy Aleksander Ludwik poślubił Annę z Mallingerów. Najprawdopodobniej Roman nie aprobował jej proaustriackiego nastawienia, dominującego charakteru i poglądów na administrowanie bielskimi dobrami. Ostatecznie Aleksander Ludwik mimo dotychczasowych zasług pozbawił Romana pełnomocnictw, po czym ten zażądał zwiększenia apanaży z fideikomisu i wyprowadził się do Warszawy a następnie do Wiednia gdzie zmarł. Spoczywa na cmentarzu w dzielnicy Hietzing.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Madej Grzegorz 2018 ↓.
  2. 1 2 3 Madej i Kenig 2015 ↓.
  3. 1 2 Madej 2015 ↓.
  4. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 249.
  5. ↑ Madej 2018 ↓.
  6. ↑ R. Solewski: Franciszek Mączyński (1874–1947) krakowski architekt. Kraków: 2005, s. 28.
  7. 1 2 Madej 2019 ↓.

Bibliografia

  • Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
  • Grzegorz Madej. Bielski książę w bitwie o Niepodległą. Roman Sułkowski (1918–1921). „Wystawnik”. 24(maj), s. 5, 2018. Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej. 
  • Grzegorz Madej, Piotr Kenig: Bielscy książęta Sułkowscy, jakich nie znacie. Bielsko-Biała: Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej, 2015. ISBN 978-83-881054-1-8.
  • Grzegorz Madej (red.), Dariusz Nawrot (red.): Zapomniani książęta? Sułkowscy w XVIII-XX wieku. Katowice: 2016. ISBN 978-83-8012-921-4.
  • Grzegorz Madej: Bielska linia książęcego rodu Sułkowskich (1786-1918). Uniwersytet Śląski w Katowicach: praca doktorska, egzemplarze dostępne w bibliotece Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i bibliotece fachowej Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, 2016.
  • Grzegorz Madej. Aleksander Ludwik Sułkowski: IX. vlastník bílského fideikomisu. „Těšínsko”. 58, s. 57-72, 2015. Muzeum Těšínska, Český Těšín. ISSN 0139-7605. 
  • Grzegorz Madej: Bielska linia książęcego rodu Sułkowskich (1786-1918). Bielsko-Biała: Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej, 2018. ISBN 978-83-881-0554-8.
  • Grzegorz Madej: Aleksander Ludwik Sułkowski w obliczu września 1939. W: Bielsko i Biała podczas II wojny światowej – wybrane aspekty. Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2019, s. 72–75. ISBN 978-83-66424-00-5.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.