Robert Crippen
Robert Laurel Crippen
Data i miejsce urodzenia

11 września 1937
Beaumont, Teksas

Narodowość

amerykańska

Funkcja

pilot wahadłowca,
dowódca misji

Łączny czas misji kosmicznych

23 dni 13 godzin 48 minut i 32 sekundy

Misje

STS-1, STS-7, STS-41-C, STS-41-G

Stopień wojskowy

komandor United States Navy

Odznaczenia

Robert Laurel Crippen (ur. 11 września 1937 w Beaumont w stanie Teksas) – amerykański astronauta, inżynier, komandor-pilot United States Navy.

Wykształcenie oraz służba wojskowa

Szkołę średnią (New Caney High School) ukończył w New Caney w Teksasie.

  • 1960 – został absolwentem University of Texas w Austin, uzyskując licencjat z inżynierii lotniczej i kosmicznej. Na uczelni przeszedł szkolenie wojskowe dla oficerów rezerwy sił morskich (ROTC – Reserve Officers' Training Corps). Po studiach rozpoczął czynną służbę wojskową w bazie lotniczej Pensacola na Florydzie. Realizował program przewidziany dla pilotów lotnictwa morskiego (Naval Aviation Officer Program).
  • 1962 – po uzupełnieniu przeszkolenia w bazach Whiting Field na Florydzie oraz Chase Field w Beeville w Teksasie zdobył uprawnienia pilota marynarki wojennej i został skierowany do służby na lotniskowcu USS „Independence”. Przez 2,5 roku latał na samolocie szturmowym A-4 w składzie 72 eskadry.
  • 1965 – w kalifornijskiej bazie Edwards ukończył Szkołę Lotniczą dla Pilotów Doświadczalnych (USAF Aerospace Research Pilot School). Do momentu zakwalifikowania się do programu MOL (Manned Orbiting Laboratory) był w niej instruktorem.

Jako pilot wylatał 6500 godzin, z czego ponad 5500 z nich na samolotach z napędem odrzutowym.

Jest członkiem Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki (AIAA – American Institute of Aeronautics and Astronautics), Amerykańskiego Towarzystwa Astronautycznego (American Astronautical Society) oraz międzynarodowego Towarzystwa Pilotów Doświadczalnych (Society of Experimental Test Pilots).

Kariera astronauty

  • 1966 – 17 czerwca został jednym z pięciu pilotów doświadczalnych wybranych do programu sił powietrznych MOL. W tej drugiej już grupie pilotów zakwalifikowanych do tego programu znaleźli się również późniejsi astronauci programu Space Shuttle: Karol Bobko, Charles Fullerton, Henry Hartsfield i Robert Overmyer. Zespół astronautów przygotowanych do programu MOL został rozwiązany w sierpniu 1969.
  • 1969 – 13 sierpnia został przyjęty do 7. grupy astronautów NASA (NASA-7) i rozpoczął przeszkolenie podstawowe.
  • 1972 – dowodził trzyosobowym zespołem, który przeprowadził eksperyment SMETA (Skylab Medical Experiments Altitude Test) polegający na 56-dniowej symulacji planowanego lotu na stację kosmiczną Skylab. Poza Crippenem udział w nim wzięli także Karol Bobko i William Thornton. Test pozwolił na opracowanie niektórych elementów wyposażenia, wypracowanie metodyki pracy załogi oraz uzyskanie szeregu istotnych danych medycznych.
  • 1973-1975 – był członkiem naziemnych ekip wspierających wszystkie trzy załogowe misje na stację Skylab. W podobnym charakterze pracował w lipcu 1975 podczas radziecko-amerykańskiej misji ASTP (Apollo-Soyuz Test Project).
  • 1978 – 17 marca został mianowany pilotem doświadczalnego lotu STS-1, pierwszej załogowej misji programu Space Shuttle.
  • 1981-1984 – uczestniczył w czterech lotach kosmicznych: jako pilot w STS-1 (12–14 kwietnia 1981) oraz jako dowódca misji STS-7 (18–24 czerwca 1983), STS-41-C (6–13 kwietnia 1984) oraz STS-41-G (5–13 października 1984).
  • 1986-1989 – miał być dowódcą misji STS-62-A zaplanowanej na lato 1986, ale po katastrofie Challengera lot został odwołany. Niedługo później został zastępcą dyrektora wydziału eksploatacji wahadłowców NASA w Centrum Kosmicznym im. Johna F. Kennedy’ego (KSC – John F. Kennedy Space Center). Odpowiadał za przygotowanie ich do lotu i transport promów z bazy lotniczej Edwards w Kalifornii do KSC.
  • 1990-1992 – pełnił funkcję dyrektora programu Space Shuttle w kwaterze głównej NASA w Waszyngtonie. 31 grudnia 1991 opuścił korpus astronautów NASA.
  • 1992-1995 – był dyrektorem KSC. Odpowiadał za realizację programu lotów wahadłowców.

Loty załogowe

STS-1 – Columbia F-1

12 kwietnia 1981, w 20 rocznicę lotu Jurija Gagarina, Robert Crippen wystartował po raz pierwszy w kosmos na pokładzie wahadłowca Columbia. Misją dowodził weteran lotów kosmicznych John Young, dla którego był to piąty start. STS-1 to pierwszy załogowy lot programu Space Shuttle. Zasadniczym celem misji było przetestowanie wszystkich systemów wahadłowca w warunkach realnego lotu kosmicznego i bezpieczne sprowadzenie go na Ziemię. Ładunkiem użytecznym podczas tej misji były instrumenty rejestrujące pracę urządzeń Columbii. Start promu odbył się bez zakłóceń, zgodnie z harmonogramem. W dwie godziny po starcie załoga otworzyła drzwi ładowni i rozpoczęła realizację programu lotu. Przed rozpoczęciem operacji lądowania astronauci dwukrotnie otworzyli i zamknęli ładownię, aby sprawdzić czy długotrwałe działanie promieni słonecznych nie spowodowało wypaczenia drzwi. Próby wypadły pomyślnie i po wykonaniu 36 okrążeń Ziemi prom wylądował w bazie Edwards w Kalifornii 14 kwietnia 1981.

STS-7 – Challenger F-2

Drugą misją Crippena był lot STS-7. Tym razem pełnił funkcję dowódcy. Razem z nim 18 czerwca 1983 w kosmos udali się również: Frederick H. Hauck – pilot wahadłowca, John M. Fabian (specjalista misji – MS-1), Sally K. Ride (MS-2) i Norman E. Thagard (MS-3). W przedziale transportowym wahadłowca znajdowały się cztery ładunki użyteczne – satelity: ANIK-C2 (kanadyjski) i Palapa-B1 (indonezyjski) oraz dwie platformy badawcze: OSTA-2 (amerykańsko-zachodnioniemiecka) i SPAS-01 (zachodnioniemiecka). Astronauci Ride i Fabian umieścili na orbicie oba satelity telekomunikacyjne. W przestrzeni kosmicznej na pewien czas umieszczono również kontener ze SPAS-01, który sprowadzono później do ładowni promu. Podczas lotu przetestowano manipulator promu służący do za- i wyładunku wahadłowca. Załoga przeprowadziła również szereg eksperymentów z zakresu materiałoznawstwa oraz medycyny. 24 czerwca 1983 Challenger wylądował w bazie Edwards.

STS-41-C – Challenger F-5

Po raz trzeci Crippen poleciał w kosmos na pokładzie Challengera 6 kwietnia 1984. Był dowódcą misji STS-41C. Pierwotnie lot miał nosić oznaczenie STS-13, ale wcześniej zmieniono system numeracji. Pozostałymi członkami załogi byli: Francis R. Scobee – pilot wahadłowca, George D. Nelson (specjalista misji – MS-1), James van Hoften (MS-2) i Terry J. Hart (MS-3). Podstawowym zadaniem tej misji było przechwycenie na orbicie satelity SMM (Solar Maximum Mission), jego naprawa i ponowne umieszczenie go w przestrzeni kosmicznej. Zanim astronauci przystąpili do tej operacji umieścili na orbicie satelitę LDEF (Long Duration Exposure Facility), który miał zostać odzyskany w 1985 podczas jednej z kolejnych misji promu. Przechwycenie satelity SMM udało się dopiero podczas drugiej próby. Pierwsza próba, podczas której G. Nelson wyposażony w plecak MMU podleciał do satelity i próbował go przechwycić, zakończyła się niepowodzeniem – sworzeń do połączenia MMU z satelitą okazał się krótszy niż wynikało z dokumentacji. Za drugim razem przechwycono go przy użyciu manipulatora. Nelson i van Hoften wyszli wówczas na zewnątrz wahadłowca i wykonali niezbędne prace remontowe. Później SMM ponownie znalazł się na orbicie. 13 kwietnia Challenger wylądował w bazie Edwards, ponieważ w KSC doszło do gwałtownego załamania pogody.

STS-41-G – Challenger F-6

Podczas swojej ostatniej wyprawy w kosmos Crippen dowodził misją STS-41G. W składzie załogi znaleźli się również: Jon McBride – pilot wahadłowca, Kathryn Sullivan (specjalista misji – MS-1), Sally K. Ride (MS-2) oraz trójka specjalistów ładunku – David C. Leestma (PS-1), Kanadyjczyk Marc Garneau (PS-2) i Paul D. Scully-Power. Astronauci wystartowali z Przylądka Canaveral 5 października 1984. Podczas tego lotu prowadzono z orbity badania oceanów i lądów, a wśród załogi był oceanograf i geolog. Astronauci umieścili w kosmosie satelitę przeznaczonego do obserwacji klimatycznych ERBS (Earth Radiation Budget Satellite), a na czas lotu platformę badawczą OSTA-3 z radarem SIR-B. Leestma i Sullivan (pierwsza Amerykanka w otwartym kosmosie) odbyli także spacer, podczas którego połączyli dwa zbiorniki na paliwo. Później przez to połączenie przepompowano paliwo ze zbiornika pełnego do pustego. Potwierdziło to możliwość uzupełniania materiałów pędnych w zbiornikach satelitów. Po 8 dniach lotu 13 października wahadłowiec wylądował na pasie KSC.

Po opuszczeniu NASA

Odznaczenia i nagrody

  • NASA Exceptional Service Medal (1972)
  • NASA Space Flight Medal (1981, 1983 i dwukrotnie w 1984)
  • Dyplom FAI im. W. M. Komarowa (1981, 1985)
  • Nagroda Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych „Za wybitną służbę” (Distinguished Service Award) (1981)
  • Nagroda Amerykańskiego Towarzystwa Astronautycznego „Za osiągnięcia lotnicze” (American Astronautical Society Flight Achievement Award) (1981)
  • Medal im. Gardinera Greene’a Hubbarda Narodowego Towarzystwa Geograficznego (National Geographic Society's Gardiner Greene Hubbard Medal) (1981)
  • Medal Legii Amerykańskiej „Za wybitną służbę” (American Legion's Distinguished Service Medal) (1981)
  • Nagroda im. Ivana C. Kincheloe Towarzystwa Pilotów Doświadczalnych (Society of Experimental Test Pilots Ivan C. Kincheloe Award) (1981)
  • Nagroda Federalnej Administracji Lotniczej „Za wybitną służbę” (Federal Aviation Administration's Award for Distinguished Service) (1982)
  • Goddard Memorial Trophy (1982)
  • Harmon Trophy (1982)
  • Złoty Medal FAI im. Jurija Gagarina (1983)
  • Distinguished Flying Cross (1984)
  • Defense Meritorious Service Medal (1984)
  • Medal FAI im. de la Vaulx (1985)
  • NASA Distinguished Service Medal (1985, 1988, 1993)
  • NASA Outstanding Leadership Medal (1988)
  • Wprowadzenie do Panteonu Sławy Astronautów Stanów Zjednoczonych (United States Astronaut Hall of Fame) (2001)
  • Congressional Space Medal of Honor (2006)

Wykaz lotów

Loty kosmiczne, w których uczestniczył Robert L. Crippen
Nr Data startu Data lądowania Statek kosmiczny Funkcja Czas trwania
1 12 kwietnia 1981 14 kwietnia 1981 STS-1
Columbia F-1		 Pilot wahadłowca 2 dni 6 godzin 20 minut i 53 sekundy
2 18 czerwca 1983 24 czerwca 1983 STS-7
Challenger F-2		 Dowódca misji 6 dni 2 godziny 23 minuty i 59 sekund
3 6 kwietnia 1984 13 kwietnia 1984 STS-41-C
Challenger F-5		 Dowódca misji 6 dni 23 godziny 40 minut i 7 sekund
4 5 października 1984 13 października 1984 STS-41-G
Challenger F-6		 Dowódca misji 8 dni 5 godzin 23 minuty i 33 sekundy
Łączny czas spędzony w kosmosie – 23 dni 13 godzin 48 minut i 32 sekundy


Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Astronautyka, Ossolineum, Warszawa 1986, nr 6, s. 21

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.