Szczekotowo

Wschodnie stanowisko kurhanów
rezerwat leśny
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Położenie

gm. Hajnówka

Mezoregion

Równina Bielska

Data utworzenia

16 października 1979

Akt prawny

M.P. z 1979 r. nr 26, poz. 141

Powierzchnia

36,67 ha

Położenie na mapie gminy wiejskiej Hajnówka
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
52°46′26″N 23°41′30″E/52,773889 23,691667

Szczekotowo – rezerwat archeologiczno-przyrodniczy (oficjalnie klasyfikowany jako rezerwat leśny) położony w Puszczy Białowieskiej, w kwartale 214, na terenie gminy Hajnówka, w województwie podlaskim. Przedmiot ochrony: zachowanie w naturalnym stanie rzeki Łutowni w Puszczy Białowieskiej wraz ze stanowiskami kurhanów. Dominującym typem lasu jest grąd. Nazwa „Szczekotowo” pochodzi od nazwy wsi Szczekotowo, która w XVII–XVIII wiekach istniała w tym miejscu.

Ogólna charakterystyka

Rezerwat utworzony został na mocy rozporządzenia MLiPD z 16 października 1979 roku. Według aktu powołującego jego powierzchnia wynosiła 36,44 ha (obecnie podawana wartość to 36,67 ha). Rezerwat powołano w celu ochrony największego skupienia kurhanów na terenie Puszczy oraz pozostałości po smolarniach i węglarniach z XVII wieku.

Przez teren rezerwatu, od północy w kierunku południowym i południowo-wschodnim, przepływa rzeka Łutownia. Od zachodu rezerwat przecina czerwony szlak turystyczny z Hajnówki do Narewki, w środku obszaru chronionego, nagle skręcając, zmienia kierunek na północny. Rezerwat Szczekotowo jest jedną z jego głównych atrakcji turystycznych.

Archeologia

Głównym przedmiotem ochrony są kurhany. Znajdują się tu dwa stanowiska kurhanów (po lewej stronie Łutowni), których jest w sumie 131 i jest to największe w Polsce stanowisko kurhanowe. Kurhany, czyli rytualne kopce ziemne, mają kształt półkolistego kopca o średnicy około 3 m i wysokości około 70–90 cm. Jednak jeden z nich dochodzi niemal do 20 m średnicy i przekracza 2 m wysokości. Niektóre z nich pokryte są kamieniami. Pochodzą z wieków X–XII i są świadectwem wczesnosłowiańskiego osadnictwa na Podlasiu.

Jest to największe zgrupowanie kurhanów na terenie Puszczy. Przypominają one inne stanowiska kurhanów na Podlasiu. Znajdują się wśród nich zarówno pochówki ciałopalne kojarzone z religią Słowian jak i szkieletowe kojarzone z chrześcijaństwem. Wszystkie kurhany Szczekotowa zostały wpisane do rejestru zabytków województwa białostockiego – dzisiaj podlaskiego – decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Przyroda

Ponieważ nie przeprowadzano tu systematycznych wyrębów, rezerwat jest interesujący ze względu na swoją florę. Znajduje się tu jedno z trzech większych skupisk pomników przyrody w Puszczy Białowieskiej poza Białowieskim Parkiem Narodowym. Jest ich tu w sumie około trzydziestu, a są to przede wszystkim dęby (ok. dwudziestu), ponadto: sosna, grab, jesion, klon i świerk.

Północno-wschodnią część rezerwatu stanowi las mieszany reprezentujący zespół grądu miodownikowego Melitti-Carpinetum. Drzewostan tworzy tu grab i dąb, z domieszką świerka i dorodnej sosny. W podszycie występuje leszczyna, trzmielina brodawkowata i gatunki wchodzące w skład drzewostanu: grab, świerk, lipa. W runie spotyka się gatunki chronione: wawrzynek wilczełyko i gnieźnik leśny.

W środkowej części rezerwatu występują lasy liściaste reprezentujące zespół grądu Tilio-Carpinetum. W kwartałach 214 C–B oraz 214 D–F występuje wiele dorodnych dębów i świerków o charakterze pomnikowym.

Duże powierzchnie w zachodniej części rezerwatu zajmują młodniki brzozowe i brzozowo-osikowe powstałe w miejscu zrębów zupełnych.

W sąsiedztwie Łutowni występują lasy łęgowe reprezentujące zespół Circaeo-Alnetum z fragmentami olsu typowego Carici elongatae-Alnetum. Nad brzegami Łutowni występują zatorfione turzycowe łąki, które mają półnaturalny charakter. W wielu miejscach opanowywane są one przez olszę i brzozę omszoną.

Wieś budnicka

Na polanie rezerwatu w wiekach XVII–XVIII istniała wieś budnicka o nazwie Szczekotowo. Zamieszkiwali ją budnicy sprowadzeni z północnego Mazowsza. Wytwarzano tu węgiel drzewny, smołę i potaż. Wieś zniknęła po trzecim rozbiorze Polski.

W południowo-wschodniej części rezerwatu występują porośnięte lasem ślady zagonów polnych dawnej wsi Szczekotowo.

Mapa satelitarna

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Rezerwat przyrody Szczekotowo. [w:] Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-07-24].
  2. 1 2 3 Gmina Hajnówka Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Biała Podlaska: Gmina Hajnówka, 1998–1999, s. 31.
  3. ↑ Inne atrakcje szlaku to: Krynoczka, rezerwat przyrody Lipiny.
  4. ↑ Piotr Bajko, Rezerwat Szczekotowo Encyklopedia Puszczy Białowieskiej
  5. ↑ Tomasz Smojlik, Bogumiła Jędrzejewska: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska w polskiej części puszczy białowieskiej – badania, stan obecny i ochrona. W: J. Partyka (red.): Ochrona dóbr kultury i historycznego związku człowieka z przyrodą w parkach narodowych. Ojców: Ojcowski Park Narodowy, 2003, s. 527-538.
  6. 1 2 Rezerwat Szczekotowo Strona Internetowa Urzędu Gminy Hajnówka
  7. ↑ Przed rozbiorami Puszcza Białowieska była własnością króla.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.