Rendere il capello (wł. zwrot kapelusza, oddanie kapelusza) – obyczaj praktykowany przez niektórych papieży w okresie od XVI do XIX wieku w zakresie nominacji kardynalskich, powiązany z praktyką nepotyzmu. Polegał on na tym, że nowo wybrany papież wynosił do godności kardynalskiej jednego z krewnych tego papieża, od którego sam otrzymał kapelusz kardynalski. Gest ten postrzegano jako dowód wdzięczności wobec poprzednika i jego rodu, natomiast osobiste przymioty mianowanego w ten sposób kardynała schodziły na dalszy plan.
Pierwszej tego rodzaju nominacji dokonał papież Leon X (1513–1521), gdy 23 września 1513 mianował kardynałem Innocenzo Cibo, krewnego papieża Innocentego VIII (1484–1492), od którego on sam, jako Giovanni de Medici, otrzymał nominację kardynalską w 1489. Nominację dla młodego wówczas i niemającego dobrej reputacji Innocenzo Cibo Leon X skomentował słowami: To, co otrzymałem od Innocentego [VIII], zwracam Innocentemu [Cibo]. W XVI wieku obyczaj ten był jednak jeszcze stosunkowo rzadki, w ślady Leona X poszli bowiem jedynie Paweł III (1534–1549), Pius IV (1559–1565), Pius V (1566–1572) i Klemens VIII (1592–1605). Jednakże począwszy od pontyfikatu Urbana VIII (1623–1644) przez następne półtora stulecia był powszechną praktyką. Spośród piętnastu papieży panujących między 1623 a 1774 tylko trzech (Aleksander VII, Aleksander VIII i Innocenty XII) nie dokonało gestu rendero il cappello, przy czym w przypadku Aleksandra VIII (1689–1691) mogło to być spowodowane tym, że był on już drugim z kolei nominatem Innocentego X wybranym na papieża, a jego poprzednik Innocenty XI dokonał już takiego gestu względem rodziny tego papieża. Obyczaju tego przestrzegali również ci papieże, którzy sami stronili od nepotyzmu i nie wprowadzili do Świętego Kolegium żadnego ze swoich krewnych (Innocenty XI, Benedykt XIII, Benedykt XIV i Klemens XIV).
Wybrany w 1775 papież Pius VI nie dokonał gestu rendere il cappello wobec rodu swego poprzednika Klemensa XIV, który mianował go kardynałem w 1773. Odstępstwo to było prawdopodobnie spowodowane tym, że Klemens XIV miał bardzo niewielu krewnych i nie było wśród nich duchownych, jednak trzej kolejni następcy Piusa VI również nie dokonali nominacji tego rodzaju. Do obyczaju tego powrócił jedynie Grzegorz XVI (1831–1846) w roku 1836, kiedy mianował kardynałem Gabriele della Gengę, 35-letniego bratanka papieża Leona XII, od którego Grzegorz XVI sam otrzymał kapelusz kardynalski. Był to jednak ostatni w historii gest rendere il cappello.
| Kardynał mianowany w ramach gestu rendere il cappello | Data nominacji | Papież dokonujący nominacji | Świeckie imię i data promocji kardynalskiej papieża dokonującego gestu rendere il cappello | Papież, z którym spokrewniony był nominat i który mianował papieża dokonującego gestu rendere il cappello |
|---|---|---|---|---|
| Innocenzo Cibo (1491–1550) | 23 września 1513 | Leon X (1513–1521) | Giovanni de Medici 9 marca 1489 |
Innocenty VIII (Giovanni Battista Cibo, pontyfikat 1484-1492) |
| Rodrigo Luis de Borja y de Castre-Pinós (1524–1537) |
22 grudnia 1536 | Paweł III (1534–1549) |
Alessandro Farnese 20 września 1493 |
Aleksander VI (Rodrigo Borgia, pontyfikat 1492–1503) |
| Enrique de Borja y Aragón (1518–1540) |
19 grudnia 1539 | Paweł III (1534–1549) |
Alessandro Farnese 20 września 1493 |
Aleksander VI (Rodrigo Borgia, pontyfikat 1492–1503) |
| Alessandro Sforza (1534–1581) |
12 marca 1565 | Pius IV (1559–1565) |
Giovanni Angelo Medici 8 kwietnia 1549 |
Paweł III (Alessandro Farnese, pontyfikat 1534–1549) |
| Antonio Carafa (1538–1591) |
24 marca 1568 | Pius V (1566–1572) |
Michele Ghislieri 15 marca 1557 |
Paweł IV (Gian Pietro Carafa, 1555–1559) |
| Andrea Baroni Peretti (1572–1629) |
5 czerwca 1596 | Klemens VIII (1592–1605) |
Ippolito Aldobrandini 18 grudnia 1585 |
Sykstus V (Felice Peretti de Montalto, 1585–1590) |
| Pietro Maria Borghese (1599–1642) |
7 października 1624 | Urban VIII (1623–1644) |
Maffeo Barberini 11 września 1606 |
Paweł V (Camillo Borghese, 1605–1621) |
| Carlo Barberini (1630–1704) |
23 czerwca 1653 | Innocenty X (1644–1655) |
Giovanni Battista Pamphili 30 sierpnia 1627 |
Urban VIII (Maffeo Barberini, 1623–1644) |
| Sigismondo Chigi (1649–1678) |
12 grudnia 1667 | Klemens IX 1667–1669) |
Giulio Rospigliosi 9 kwietnia 1657 |
Aleksander VII (Fabio Chigi, 1655–1667) |
| Felice Rospigliosi (1639–1688) |
16 stycznia 1673 | Klemens X (1670–1676) |
Emilio Altieri 29 listopada 1669 |
Klemens IX (Giulio Rospigliosi, 1667–1669) |
| Benedetto Pamphilj (1653–1730) |
1 września 1681 | Innocenty XI (1676–1689) |
Benedetto Odescalchi 6 marca 1645 |
Innocenty X (Giovanni Battista Pamphili, 1644–1655) |
| Pietro Priuli (1669–1728) |
17 maja 1706 | Klemens XI (1700–1721) |
Giovanni Francesco Albani 13 lutego 1690 |
Aleksander VIII (Pietro Vito Ottoboni, 1689–1691) |
| Alessandro Albani (1692–1779) |
16 lipca 1721 | Innocenty XIII (1721–1724) |
Michelangelo Conti 7 czerwca 1706 |
Klemens XI (Giovanni Francesco Albani, 1700–1721) |
| Giovanni Battista Altieri (1673–1740) |
11 września 1724 | Benedykt XIII (1724–1730) |
Vincenzo Maria Orsini 22 lutego 1672 |
Klemens X (Emilio Altieri, 1670–1676) |
| Agapito Mosca (1678–1760) |
1 października 1732 | Klemens XII (1730–1740) |
Lorenzo Corsini 17 maja 1706 |
Klemens XI (Giovanni Francesco Albani, 1700–1721) |
| Domenico Orsini d’Aragona (1719–1789) |
9 września 1743 | Benedykt XIV (1740–1758) |
Prospero Lambertini 9 grudnia 1726 |
Benedykt XIII (Vincenzo Maria Orsini, 1724–1730) |
| Andrea Corsini (1735–1795) |
24 września 1759 | Klemens XIII (1758–1769) |
Carlo Rezzonico 20 grudnia 1737 |
Klemens XII (Lorenzo Corsini, 1730–1740) |
| Giovanni Battista Rezzonico (1740–1783) |
10 września 1770 | Klemens XIV (1769–1774) |
Lorenzo Ganganelli 24 września 1759 |
Klemens XIII (Carlo Rezzonico, 1758–1769) |
| Gabriele della Genga (1801–1861) |
1 lutego 1836 | Grzegorz XVI (1831–1846) |
Mauro Cappellari 21 marca 1825 |
Leon XII (Annibale della Genga, 1823–1829) |
Przypisy
- ↑ Ulrich Köchli: Requiem Datenbank: Pietro Maria Borghese. [dostęp 2013-04-18]. (niem.).; Herman, s. 90.
- ↑ Mario Rosa: Clemente XIV, Papa. Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 26, 1982. [dostęp 2013-04-18]. (wł.).
- ↑ Pastor, VII, s. 82-83.
- 1 2 3 4 5 6 Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church: Consistories of 16th century. [dostęp 2013-04-18]. (ang.).
- ↑ Pastor, XI, s. 159-160.
- ↑ Pastor, XI, s. 191.
- ↑ Pastor, XVII, s. 156, 159-160.
- ↑ Pastor, XXIX, s. 157.
- 1 2 3 4 5 Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church: Consistories of 17th century. [dostęp 2013-04-18]. (ang.).
- ↑ Ulrich Köchli: Requiem Datenbank: Pietro Maria Borghese. [dostęp 2013-04-18]. (niem.).
- ↑ Pastor, XXX, s. 189; Herman, s. 287.
- ↑ Pastor, XXXI, s. 344.
- ↑ Pastor, XXXI, s. 476.
- ↑ Pastor, XXXII, s. 414.
- ↑ Pastor, XXXIII, s. 347.
- 1 2 3 4 5 6 7 Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church: Consistories of 18th century. [dostęp 2013-04-18]. (ang.).
- ↑ Pastor, XXXIV, s. 179.
- ↑ Pastor, XXXV, s. 337.
- ↑ Pastor, XXXVII, s. 396.
- ↑ Pastor, XXXVIII, s. 446.
- ↑ Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church: Consistories of 19th century. [dostęp 2013-04-18]. (ang.).
Bibliografia
- Ludwig von Pastor: The History of the Popes. T. I–XL. Londyn. (ang.).
- Eleanor Herman: Królowa Watykanu. Warszawa: Wydawnictwo JEDEN ŚWIAT, 2009, s. 90, 287. ISBN 978-83-89632-45-6. (pol.).