Rela Schmeidler
Data i miejsce urodzenia

26 kwietnia 1905
Kraków

Data i miejsce śmierci

9 lutego 1988
Warszawa

Alma mater

Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej

Odznaczenia

Rela Schmeidler, także Antonina Szmajdlerówna, Maria Wolska (ur. 26 kwietnia 1905 w Krakowie, zm. 9 lutego 1988 w Warszawie) – polska architektka żydowskiego pochodzenia.

Życiorys

Urodziła się 26 kwietnia 1905 roku w rodzinie Aschera Benema i Chai z d. Mandelbaum. W 1923 ukończyła kurs zdobniczy w Wolnej Szkole Malarstwa i Rysunku. W latach 1924–1929 studiowała na Wydziale Architektury Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, po czym w 1930 roku kontynuowała naukę na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie uzyskała dyplom inżyniera architekta.

Wraz z Dianą Reiter i Ireną Bertig należała do pierwszych kobiet pracujących w zawodzie architekta w Krakowie. W latach 1931–1934 pełniła funkcję sekretarza Związku Architektów Województwa Krakowskiego. Do 1939 roku była członkinią krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich, a w 1936 roku należała do Zarządu Oddziału. W 1933 roku, wraz z Adolfem Szyszko-Bohuszem i Józefem Nowakiem reprezentowała oddział podczas V Zwyczajnego Zjazdu Delegatów ZSAP.

W 1934 roku opracowała projekt przebudowy portalu domu przy ul. Grodzkiej 2. W 1935 roku zaprojektowała dom czynszowy przy ul. Lea 16b, a w roku następnym budynek przy ul. Pułaskiego 12. Równocześnie w latach 30. pracowała w biurach krakowskich architektów: Ekielskiego, Struszkiewicza i Szyszko-Bohusza. W 1939 roku przygotowała projekt internatu Prywatnej Średniej Szkoły Zawodowej dla Dziewcząt Żydowskiego Towarzystwa „Ognisko Pracy” w Krakowie. Budowla utrzymana w duchu umiarkowanego modernizmu miała powstać na działce przylegającej do szkoły przy ul. Wietora. Władze miasta zatwierdziły projekt 29 sierpnia 1939 roku, jednak wybuch II wojny światowej przekreślił plany budowy internatu.

W latach 1940–1941 przebywała we Lwowie. Podczas okupacji i po wojnie posługiwała się imieniem Maria Wolska. Jej przybrane miano zatwierdzono oficjalnie w 1946 roku. Po przeprowadzce do Warszawy pracowała w Biurze Odbudowy Stolicy i w Ministerstwie Budownictwa. Dołączyła do warszawskiego oddziału SARP, w latach 1949–1950 pełniąc funkcję członka Zarządu Oddziału, a przez następne dwa lata funkcję skarbnika zarządu. W 1955 roku została wyróżniona Złotą Odznaką SARP. Otrzymała także Brązową Odznakę Odbudowy Warszawy i Srebrny Krzyż Zasługi (1952).

Zmarła 9 lutego 1988 roku. Została pochowana na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie.

W 2021 roku, wraz z Dianą Reiter i Ireną Bertig została nominowana w konkursie na patronkę jednej z ławek na Skwerze Praw Kobiet w Krakowie, celem upamiętnienia pierwszych architektek działających w mieście.

Projekty (wybór)

  • 1936: kamienica przy ul. Pułaskiego 12 w Krakowie (z Zygmuntem Prokeszem)
  • 1939: internat Prywatnej Średniej Szkoły Zawodowej dla Dziewcząt Żydowskiego Towarzystwa „Ognisko Pracy” (niezrealizowany)
  • rozbudowa Domu Aktora Weterana w Skolimowie

Przypisy

  1. 1 2 3 Zbroja 2023 ↓, s. 197.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Zbroja 2023 ↓, s. 199.
  3. 1 2 3 4 5 6 Rela Schmeidler [online], In memoriam – Pamięci Architektów Polskich [dostęp 2021-08-10].
  4. ↑ Zbroja 2005 ↓, s. 138–139.
  5. ↑ Osobiste, „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, 21 (67), Polona, 13 marca 1930, s. 7 [dostęp 2021-08-10].
  6. ↑ Zbroja 2005 ↓, s. 132.
  7. 1 2 3 4 5 Maria Wolska [online], In memoriam – Pamięci Architektów Polskich [dostęp 2021-08-10].
  8. ↑ V Zwyczajny Zjazd Delegatów ZSAP, „Architektura i Budownictwo”, 9, 1933, s. 267.
  9. 1 2 Zbroja 2023 ↓, s. 198.
  10. 1 2 Zbroja 2005 ↓, s. 139.
  11. 1 2 Krakowski szlak kobiet: przewodniczka po Krakowie emancypantek, Ewa Furgał (red.), t. 2, Kraków: Fundacja Przestrzeń Kobiet, 2010, s. 280, ISBN 978-83-928639-0-8.
  12. ↑ Kamila Twardowska, Identity and Gender as Obstacles? A Comparison of Two Biographies of Jewish Architects from Krakow, [w:] Designing Transformation: Jews and Cultural Identity in Central European Modernism, Elana Shapira (red.), Bloomsbury Publishing, 29 lipca 2021, ISBN 978-1-350-17229-6 (ang.).
  13. ↑ Angelika Pitoń, 10 patronek ławeczek na Skwerze Praw Kobiet. Oddano prawie 7,8 tysiąca głosów [online], krakow.wyborcza.pl, 29 marca 2021 [dostęp 2021-08-23].
  14. ↑ Zbroja 2005 ↓, s. 167.

Bibliografia

  • Barbara Zbroja, Miasto Umarłych. Architektura publiczna Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Krakowie w latach 1868–1939, Wydawnictwo WAM, 2005, ISBN 83-7318-619-0.
  • Barbara Zbroja, Leksykon architektów i budowniczych pochodzenia żydowskiego w Krakowie w latach 1868–1939, Kraków: Wysoki Zamek, 2023, ISBN 978-83-966500-2-3.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.