Rab sza reszi (akad. rab ša rēši, sum. LÚ.GAL.SAG) – jedna z najważniejszych godności urzędniczych w starożytnej Asyrii i Babilonii, tłumaczona zazwyczaj jako „naczelny eunuch”. W zniekształconej formie rabsaris (rab-saris) tytuł ten pojawia się również w Biblii.

Rab sza reszi w Asyrii i Babilonii

Na asyryjskim dworze królewskim istniała grupa wpływowych dostojników, którzy znani byli jako ša rēši (LÚ.SAG). Tytuł ten tłumaczony jest zazwyczaj jako „eunuch”, chociaż niektórzy asyrolodzy postulują, iż nie wszyscy dygnitarze noszący tytuł ša rēši musieli być eunuchami. Cechą wyróżniającą tę grupę dworzan był ich zgolony zarost: na niemal wszystkich zachowanych pieczęciach cylindrycznych należących do ša rēši widnieje przedstawienie gładko ogolonej postaci modlącej się przed bogiem lub boginią. O różnicy w wyglądzie wspominają też teksty: gdy jest w nich mowa o dostojnikach nie będących ša rēši, nazywani są oni „brodatymi dworzanami” (ša ziqni). Będąc osobami z najbliższego otoczenia króla ša rēši odpowiedzialni byli za jego bezpieczeństwo oraz przekazywali jego polecenia lub rozkazy. Często też mianowani byli zarządcami miast lub gubernatorami prowincji.

Nadzór nad ša rēši sprawoował rab ša rēši („naczelny eunuch”), który po królu był jedną z najważniejszych osób w państwie. Ze wzmianek w tekstach wynika, iż nie tylko zarządzał on dworem królewskim, ale sprawował też funkcję wojskową, nadzorując dowódców wojsk. W źródłach asyryjskich tytuł ten pojawia się po raz pierwszy w rocznikach Szamszi-Adada V (823-811 p.n.e.), który wspomina w nich, iż jego drugą wyprawę wojenną do Nairi poprowadzić miał rab ša rēši o imieniu Mutarris-Aszur. Z kolei w nowoasyryjskiej liście eponimów wymieniany jest rab ša rēši o imieniu Mutakkil-Marduk, który w 798 r. p.n.e., za rządów króla Adad-nirari III (810-783 p.n.e.) pełnić miał urząd limmu (eponima). Jeszcze inny rab ša rēši o imieniu Nabu-szarru-usur otrzymać miał z rąk króla Aszurbanipala (668-627? p.n.e.) nadanie ziemi w nagrodę za wierną służbę. Jeden z rab ša rēši, Sin-szumu-liszir, rządził nawet Asyrią przez kilka miesięcy, najprawdopodobniej w 627 r. p.n.e., po śmierci Aszur-etel-ilani, syna Aszurbanipala.

Zachowane teksty potwierdzają, iż tytuł rab ša rēši używany był również po upadku Asyrii, kiedy to noszony był przez babilońskich dostojników służących władcom imperium nowobabilońskiego (626–539 p.n.e.). Znany jest dokument datowany na 10 rok panowania Nabuchodonozora II (595/594 r. p.n.e.), będący potwierdzeniem dostarczenia do E-sagili złota wysłanego przez niejakiego Nabu-szarussu-ukina, noszącego tytuł rab ša rēši. Z Nabu-szarussu-ukinem identyfikowany jest biblijny Nebu-sarsekim, jeden z dowódców Nabuchodonozora II, wspomniany w Księdze Jeremiasza (Jr 39:3).

Rab sza reszi w Biblii

W trzech miejscach w Biblii wzmiankowane są osoby noszące tytuł rab ša rēši (biblijny rabsaris). W pierwszym przypadku (2 Księga Królewska 18:17) chodzi o nieznanego z imienia rab ša rēši asyryjskiego króla Sennacheryba (704–681 p.n.e.), który wraz z dwoma innymi dostojnikami (rab šāqê i turtannu) wysłany zostaje do Ezechiasza, króla Judy, by nakłonić go do poddania Jerozolimy. W drugim przypadku (Księga Jeremiasza 39:3) tytuł ten nosi (Nebu-)sarsekim, jeden z dowódców wojskowych babilońskiego króla Nabuchodonozora II (604–562 p.n.e.), uczestniczący w zdobyciu Jerozolimy (587 r. p.n.e.). Parę wierszy dalej (Księga Jeremiasza 39:13), przy opisie babilońskich dostojników przebywających w Jerozolimie, tytuł ten wspomniany jest ponownie, ale nosi go już osoba o innym imieniu - Nebuszazban. Pomimo różnicy w zapisie imion wielu badaczy przypuszcza, iż w przekazie Jeremiasza chodzi tak naprawdę o jedną i tę samą osobę - postulują oni, iż jest mało prawdopodobne, aby w miesiąc po zdobyciu Jerozolimy tytuł ten mógł nosić ktoś nowy.

W Kodeksie Leningradzkim (hebrajskie רַב־סָרִיס ), Septuagincie (greckie Ραφις ) i Wulgacie (łacińskie Rabsaris i Rabsares) tytuł rab ša rēši (rabsaris) występuje jako imię własne, ale w komentarzach i leksykonach biblijnych znaleźć można często informację, że chodzi tu o asyryjski i babiloński tytuł oznaczający „naczelnego eunucha”. W polskich przekładach Biblii tytuł ten czasem występuje jako imię własne, a czasem jako – tłumaczona lub nie – nazwa urzędu:

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Księga Królewska
(2 Krl 18:17)		 Księga Jeremiasza
(Jr 39:3)		 Księga Jeremiasza
(Jr 39:13)
Biblia Tysiąclecia „przełożony dworzan” „Nebuszazban, rab saris” „Nebuszazban, rab saris”
Biblia poznańska „przełożony eunuchów” „Sar-Sekim, Rab-Saris” „Nebuszazban, przełożony nad dworzanami”
Biblia warszawska „Rab-Saris” „Nebuszasban, przełożony nad eunuchami” „Nebuszasban, przełożony nad eunuchami”
Biblia warszawsko-praska „przełożony eunuchów” „Nebuszazban, główny kwatermistrz” „Nabuszazban, główny kwatermistrz”
Uwspółcześniona Biblia gdańska „Rabsaris” „Sarsechim, Rabsaris” „Nebuszasban, Rabsaris”
Przekład Nowego Świata „rabsaris” „sarsechim, rabsaris” „rabsaris Nebuszazban”

Przypisy

  1. 1 2 3 hasło rēšu, The Assyrian..., s. 289-290.
  2. ↑ Joannes F., Historia Mezopotamii..., s. 65.
  3. 1 2 3 4 Nissinen M., Relative masculinities ..., s. 233.
  4. 1 2 Mitchell T.C., Israel and Judah ..., s. 361.
  5. 1 2 3 4 Mitchell T.C., Judah until the fall of Jerusalem ..., s. 407.
  6. 1 2 3 Holtz Sh.E.: The Babylonian Officials Who Oversaw the Siege of Jerusalem. thetorah.com. [dostęp 2019-10-25]. (ang.).
  7. 1 2 3 4 Nissinen M., Relative masculinities ..., s. 231.
  8. ↑ Joannes F., Historia Mezopotamii ..., s. 188.
  9. ↑ Baker H.D., Šamšī-Adad V, w: Reallexikon der Assyriologie, tom XI (Prinz, Prinzessin - Samug), Walter de Gruyter, Berlin - New York 2006-2008, s. 637.
  10. ↑ The Neo Assyrian Eponyms. cdli.ox.ac.uk. [dostęp 2019-10-25]. (ang.).
  11. ↑ Fales F.M., Prosopography of the Neo-Assyrian Empire, 2: The Many Faces of Nabû-šarru-usur, State Archives of Assyria Bulletin (SAAB) II/2 (1998), s. 116.
  12. 1 2 Tablet mentioning Nabû-šarussu-ūkin (Nebusarsekim), the Chief Eunuch of Nebuchadnezzar II. jerusalem.nottingham.ac.uk. [dostęp 2019-10-25]. (ang.).
  13. 1 2 hasło Rab-saris na stronie www.biblehub.com
  14. ↑ רב־סריס (Kodeks Leningradzki) - wyniki wyszukiwania na stronie www.blueletterbible.org
  15. ↑ Ραφις (Septuaginta) - wyniki wyszukiwania na stronie www.blueletterbible.org
  16. ↑ Rabsaris (Wulgata) - wyniki wyszukiwania na stronie www.blueletterbible.org
  17. ↑ Rabsares (Wulgata) - wyniki wyszukiwania na stronie www.blueletterbible.org
  18. ↑ hasło Rabsaris na stronie www.bible-history.com
  19. ↑ hasło Rab-saris na stronie www.blueletterbible.org
  20. ↑ Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 18:17 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.co. [dostęp 2024-04-19].
  21. ↑ Biblia Internetowa - porównanie Jr 39:3 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.co. [dostęp 2024-04-19].
  22. ↑ Biblia Internetowa - porównanie Jr 39:13 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.co. [dostęp 2024-04-19].

Bibliografia

  • hasło rēšu, w: The Assyrian Dictionary, tom 14 (R), The Oriental Institute, Chicago 1999, s. 289-290.
  • Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007.
  • Mitchell T.C., Israel and Judah from the coming of Assyrian domination until the fall of Samaria, and the struggle for independence in Judah (c. 750—700 B.C.), w: The Cambridge Ancient History, tom 3, część 2 (The Assyrian and Babylonian Empires and other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C.), Cambridge University Press, 1970, s. 322-370.
  • Mitchell T.C., Judah until the fall of Jerusalem (c. 700—586 B.C.), w: The Cambridge Ancient History, tom 3, część 2 (The Assyrian and Babylonian Empires and other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C.), Cambridge University Press, 1970, s. 371-409.
  • Nissinen M., Relative masculinities in the Hebrew Bible/Old Testament, w: Zsolnay I. (red.), Being a Man: Negotiating Ancient Constructs of Masculinity, Routledge, 2016, s. 221-247.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.