Przewiercień

Bupleurum aureum
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

selerowce

Rodzina

selerowate

Rodzaj

przewiercień

Nazwa systematyczna
Bupleurum L.
Sp. Pl. 236. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny

Bupleurum rotundifolium L.

Synonimy
  • Buprestis Spreng.
  • Keracia (Coss.) Calest.

Przewiercień (Bupleurum L.) – rodzaj roślin z rodziny selerowatych. Obejmuje według różnych źródeł ok. 165, 180 lub ponad 200 gatunków (generalnie rodzaj trudny taksonomicznie – wiele z gatunków bardzo podobnych i trudnych do odróżnienia, wiele też jest bardzo zmiennych). Rośliny te występują głównie w Eurazji i północnej Afryce. Rosną w formacjach trawiastych i w zaroślach, zwykle w miejscach suchych, na stokach, także jako chwasty w uprawach. Kwiaty zapylane są głównie przez muchówki. Niektóre gatunki używane są jako lecznicze, zwłaszcza w medycynie chińskiej (przy czym ich stosowanie wymaga ostrożności ze względu na trujące właściwości części podobnych gatunków z tego rodzaju), niektóre bywają uprawiane jako ozdobne, w tym np. przewiercień okrągłolistny B. rotundifolium. Gatunek ten był także wykorzystywany w Europie jako leczniczy do XVIII wieku.

Rozmieszczenie geograficzne

Występują one w większości w Azji, zwłaszcza w jej południowo-zachodniej części, ale sięgają na wschodzie po Japonię. W Europie spotykanych jest 39 gatunków, w większości w jej południowej części. Rośliny te rosną także w Afryce Północnej, na Wyspach Kanaryjskich. Zasięg pojedynczych gatunków obejmuje poza tym Afrykę Południową (B. mundtii) oraz chłodniejsze rejony Ameryki Północnej. Centrum zróżnicowania jest Turcja, gdzie rośnie 46 gatunków.

W Polsce naturalnie występują cztery gatunki, jeden jest zadomowionym antropofitem, kolejne dwa spotykane są jako przejściowo dziczejące (efemerofity).

Gatunki flory Polski
  • przewiercień sierpowaty (Bupleurum falcatum L.)
  • przewiercień długolistny (Bupleurum longifolium L.)
  • przewiercień jaskrowaty (Bupleurum ranunculoides L.)
  • przewiercień okrągłolistny (Bupleurum rotundifolium L.) – antropofit zadomowiony
  • przewiercień cienki (Bupleurum tenuissimum L.)
  • przewiercień Desfontaines'a (Bupleurum fontanesii Guss. ex Caruel, syn. Bupleurum odontites L.) – efemerofit
  • przewiercień wąskolistny (Bupleurum lancifolium Hornem., syn. Bupleurum protractum Hoffmanns. & Link) – efemerofit

Morfologia

Pokrój
Rośliny jednoroczne, byliny, półkrzewy i rzadko krzewy. Osiągają zwykle do ok. 1 m wysokości, czasem więcej, gatunki krzewiaste mierzą do 2,5 m. Mają pędy nagie, zielone lub sine, zwykle wzniesione i rozgałęzione skrętolegle lub dwurzędowo. U nasady pędu często z włóknistymi pozostałościami po nasadach liści odziomkowych i drewniejącą szyją korzeniową. B. dracaenoides z południowo-zachodnich Chin ma łodygę pachykauliczną (słabo rozgałęzioną), drewniejącą i osiąga dwa metry wysokości i ma w efekcie pokrój małego drzewa.
Liście
Pojedyncze, całobrzegie, o kształcie od wąskolancetowatego do kolistego i zwykle z użyłkowaniem równoległym lub siatkowatym. Dolne liście na ogonkach pochwiasto obejmujących łodygę. Górne liście często żółte lub brązowe i obejmujące łodygę uszkowato, obrastające ją całkowicie lub siedzące. Czasem liście skórzaste.
Kwiaty
Drobne, żółte, żółtozielonawe, żółtoczerwonawe, zebrane w luźne baldachy złożone, czasem bez pokryw i pokrywek lub z tymi listkami okazałymi, pełniącymi rolę powabni. Działek kielicha brak. Płatki korony i pręciki w liczbie 5. Płatki okrągławe, jajowate lub sercowate, całobrzegie lub na szczycie wycięte. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem. Szyjki słupka dwa, krótkie, często odgięte. Krążek miodnikowy płaski.
Owoce
Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki, z 5 żebrami, czasem oskrzydlonymi, kształtu okrągławego, jajowatego lub wydłużone. Na powierzchni nagie, pomarszczone lub pokryte szczecinkami.

Systematyka

Pozycja systematyczna

W obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae rodzaj klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae, plemienia Bupleureae.

Wykaz gatunków
  • Bupleurum abchasicum Manden.
  • Bupleurum acutifolium Boiss.
  • Bupleurum aeneum Boiss. & A.Huet
  • Bupleurum aenigma Koso-Pol.
  • Bupleurum aequiradiatum (H.Wolff) Snogerup & B.Snogerup
  • Bupleurum affine Sadler
  • Bupleurum aira Snogerup
  • Bupleurum aitchisonii H.Wolff
  • Bupleurum ajanense (Regel) Krasnob.
  • Bupleurum alatum R.H.Shan & M.L.Sheh
  • Bupleurum album Maire
  • Bupleurum aleppicum Boiss.
  • Bupleurum alpigenum Jord. & Fourr.
  • Bupleurum americanum J.M.Coult. & Rose
  • Bupleurum anatolicum Hub.-Mor. & Reese
  • Bupleurum andhricum M.P.Nayar & R.N.Banerjee
  • Bupleurum angulosum L. – przewiercień kanciasty
  • Bupleurum angustissimum (Franch.) Kitag.
  • Bupleurum antonii Maire
  • Bupleurum apiculatum Friv.
  • Bupleurum asperuloides Heldr.
  • Bupleurum atlanticum Murb.
  • Bupleurum atroviolaceum (O.E.Schulz) Nasir
  • Bupleurum aureum Fisch. ex Hoffm.
  • Bupleurum badachschanicum Lincz.
  • Bupleurum balansae Boiss. & Reut.
  • Bupleurum baldense Turra
  • Bupleurum benoistii Litard. & Maire
  • Bupleurum bicaule Helm
  • Bupleurum boissieri Post
  • Bupleurum boissieuanum H.Wolff
  • Bupleurum bourgaei Boiss. & Reut.
  • Bupleurum brachiatum K.Koch ex Boiss.
  • Bupleurum brevicaule Schltdl.
  • Bupleurum canaliculatum Diels
  • Bupleurum candollei Wall. ex DC.
  • Bupleurum canescens Schousb.
  • Bupleurum capillare Boiss. & Heldr.
  • Bupleurum cappadocicum Boiss.
  • Bupleurum chaishoui R.H.Shan & M.L.Sheh
  • Bupleurum chevalieri Cherm.
  • Bupleurum chinense DC.
  • Bupleurum citrinum Hochst.
  • Bupleurum clarkeanum (H.Wolff) Nasir
  • Bupleurum commelynoideum H.Boissieu
  • Bupleurum commutatum Boiss. & Balansa
  • Bupleurum condensatum R.H.Shan & Y.Li
  • Bupleurum constancei Nazir
  • Bupleurum contractum Korovin
  • Bupleurum croceum Fenzl
  • Bupleurum dalhousianum (C.B.Clarke) Koso-Pol.
  • Bupleurum davisii Snogerup
  • Bupleurum densiflorum Rupr.
  • Bupleurum dianthifolium Guss.
  • Bupleurum dichotomum Boiss.
  • Bupleurum dielsianum H.Wolff
  • Bupleurum distichophyllum Wight & Arn.
  • Bupleurum dumosum Coss. & Balansa
  • Bupleurum eginense (H.Wolff) Snogerup
  • Bupleurum elatum Guss.
  • Bupleurum erubescens Boiss.
  • Bupleurum euboeum Beauverd & Topali
  • Bupleurum euphorbioides Nakai
  • Bupleurum falcatum L. – przewiercień sierpowaty
  • Bupleurum faurelii Maire
  • Bupleurum feranense Lincz.
  • Bupleurum flavicans Boiss. & Heldr.
  • Bupleurum flavum Forssk.
  • Bupleurum flexile Bornm. & Gauba
  • Bupleurum foliosum Salzm. ex DC.
  • Bupleurum fontanesii Caruel – przewiercień Desfontaines'a
  • Bupleurum freitagii Rech.f.
  • Bupleurum fruticescens L.
  • Bupleurum gansuense S.L.Pan & P.S.Hsu
  • Bupleurum gaudianum Snogerup
  • Bupleurum gerardii All.
  • Bupleurum ghahremanii Mozaff.
  • Bupleurum gilesii H.Wolff
  • Bupleurum glumaceum Sm.
  • Bupleurum gracile d'Urv.
  • Bupleurum gracilipes Diels
  • Bupleurum gracillimum Klotzsch
  • Bupleurum greuteri Snogerup
  • Bupleurum gulczense O.Fedtsch. & B.Fedtsch.
  • Bupleurum gussonei (Arcang.) Snogerup & B.Snogerup
  • Bupleurum hakgalense Klack.
  • Bupleurum hamiltonii N.P.Balakr.
  • Bupleurum handiense (Bolle) G.Kunkel
  • Bupleurum haussknechtii Boiss.
  • Bupleurum heldreichii Boiss. & Balansa
  • Bupleurum hoffmeisteri Klotzsch
  • Bupleurum imaicolum J.Kern.
  • Bupleurum isphairamicum Pimenov
  • Bupleurum jucundum Kurz
  • Bupleurum kabulicum Rech.f.
  • Bupleurum kakiskalae Greuter
  • Bupleurum kaoi Liu, C.Y.Chao & Chuang
  • Bupleurum karglii Vis.
  • Bupleurum khasianum (Clarke) P.K.Mukh.
  • Bupleurum koechelii Fenzl
  • Bupleurum kohistanicum Nasir
  • Bupleurum komarovianum Lincz.
  • Bupleurum kosopolianskyi Grossh.
  • Bupleurum krylovianum Schischk.
  • Bupleurum kunmingense Yin Li & S.L.Pan
  • Bupleurum kurdicum Boiss.
  • Bupleurum kurzii P.K.Mukh.
  • Bupleurum kweichowense R.H.Shan
  • Bupleurum lanceolatum Wall. ex DC.
  • Bupleurum lancifolium Hornem. – przewiercień wąskolistny
  • Bupleurum lateriflorum Coss.
  • Bupleurum latissimum Nakai
  • Bupleurum leptocladum Koso-Pol.
  • Bupleurum leucocladum Boiss.
  • Bupleurum libanoticum Boiss. & Blanche
  • Bupleurum linczevskii Pimenov & Sdobnina
  • Bupleurum lipskyanum O.A. Lincz.
  • Bupleurum longicaule Wall. ex DC.
  • Bupleurum longifolium L. – przewiercień długolistny
  • Bupleurum longiinvolucratu m Krylov
  • Bupleurum longiradiatum Turcz.
  • Bupleurum lophocarpum Boiss. & Balansa
  • Bupleurum luxiense Yin Li & S.L.Pan
  • Bupleurum lycaonicum Snogerup
  • Bupleurum maddenii C.B.Clarke
  • Bupleurum malconense R.H.Shan & Y.Li
  • Bupleurum marginatum Wall. ex DC.
  • Bupleurum marschallianum C.A.Mey.
  • Bupleurum martjanovii Krylov
  • Bupleurum mayeri Micevski
  • Bupleurum mesatlanticum Litard. & Maire
  • Bupleurum microcephalum Diels
  • Bupleurum miyamorii Kitag.
  • Bupleurum mongolicum V.M.Vinogr.
  • Bupleurum montanum Coss. & Durieu
  • Bupleurum multinerve DC.
  • Bupleurum mundtii Cham. & Schltdl.
  • Bupleurum muschleri H.Wolff
  • Bupleurum nanum Poir.
  • Bupleurum nematocladum Rech.f.
  • Bupleurum nigrescens Nasir
  • Bupleurum nipponicum Koso-Pol.
  • Bupleurum nodiflorum Sibth. & Sm.
  • Bupleurum odontites L.
  • Bupleurum oligactis Boiss.
  • Bupleurum orientale Snogerup
  • Bupleurum pachnospermum Pančić
  • Bupleurum papillosum DC.
  • Bupleurum pauciradiatum Fenzl
  • Bupleurum pendikum Snogerup
  • Bupleurum petiolulatum Franch.
  • Bupleurum petraeum L. – przewiercień skalny
  • Bupleurum plantagineum Desf.
  • Bupleurum plantaginifolium Wight
  • Bupleurum polyactis Post ex Snogerup
  • Bupleurum polyclonum Yin Li & S.L.Pan
  • Bupleurum postii H.Wolff
  • Bupleurum praealtum L. – przewiercień wywyższony
  • Bupleurum pulchellum Boiss. & Heldr.
  • Bupleurum qinghaiense Yin Li & J.X.Guo
  • Bupleurum quadriradiatum Kitag.
  • Bupleurum ramosissimum Wight & Arn.
  • Bupleurum ranunculoides L. – przewiercień jaskrowaty
  • Bupleurum regelii Lincz. & V.M.Vinogr.
  • Bupleurum rigidum L.
  • Bupleurum rischawianum Albov
  • Bupleurum rockii H.Wolff
  • Bupleurum rohlenae Nábělek
  • Bupleurum rollii (Montel.) Pignatti
  • Bupleurum rosulare Korovin ex Pimenov & Sdobnina
  • Bupleurum rotundifolium L. – przewiercień okrągłolistny
  • Bupleurum sachalinense F.Schmidt
  • Bupleurum salicifolium R.Br.
  • Bupleurum schistosum Woronow
  • Bupleurum scorzonerifolium Willd.
  • Bupleurum semicompositum L.
  • Bupleurum setaceum Fenzl
  • Bupleurum shikotanense M.Hiroe
  • Bupleurum sibiricum Vest ex Spreng.
  • Bupleurum sikkimensis P.K.Mukh.
  • Bupleurum sintenisii Asch. & Urb. ex Huter
  • Bupleurum smithii H.Wolff
  • Bupleurum spinosum Gouan – przewiercień ciernisty
  • Bupleurum stellatum L.
  • Bupleurum stewartianum Nasir
  • Bupleurum subovatum Link ex Spreng.
  • Bupleurum subspinosum Maire & Weiller
  • Bupleurum subuniflorum Boiss. & Heldr.
  • Bupleurum sulphureum Boiss. & Balansa
  • Bupleurum swatianum Nasir
  • Bupleurum tenuissimum L. – przewiercień cienki
  • Bupleurum terminum A.P.Khokhr.
  • Bupleurum thianschanicum Freyn
  • Bupleurum thomsonii C.B.Clarke
  • Bupleurum trichopodum Boiss. & Spruner
  • Bupleurum triradiatum Adams ex Hoffm.
  • Bupleurum turcicum Snogerup
  • Bupleurum uechtritzianum Stoyanov
  • Bupleurum veronense Turra
  • Bupleurum virgatum Cav.
  • Bupleurum wenchuanense R.H.Shan & Y.Li
  • Bupleurum wightii Koso-Pol.
  • Bupleurum wittmannii Steven
  • Bupleurum wolffianum Bornm. ex H.Wolff
  • Bupleurum yinchowense R.H.Shan & Y.Li
  • Bupleurum yunnanense Franch.
  • Bupleurum zoharii Snogerup
  • Bupleurum × sitenskyi Sourkova

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-01] (ang.).
  3. ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  4. 1 2 Genus: Bupleurum L., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 139, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Bupleurum Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-06-11].
  7. 1 2 Bupleurum. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-06-11].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 310. ISBN 0-333-74890-5.
  9. 1 2 3 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 264. ISBN 83-7079-778-4.
  10. 1 2 3 Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 45, ISBN 978-83-62975-45-7.
  11. 1 2 Wiesław Gawryś, Słownik roślin zielnych, Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 42, ISBN 978-83-925110-5-2.
  12. 1 2 Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  13. ↑ Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 382. ISBN 0-333-73003-8.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. IX. Kraków: PAN, PWN, 1960, s. 46–47.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.