Pretoria – miasto w Południowej Afryce i administracyjna stolica państwa. Pretoria to 8. najbogatsze miasto w Afryce i 4. najbogatsze miasto w kraju.

Położenie

Miasto położone jest w północno-wschodniej części kraju na wyżynie Niski Weld (1360 m n.p.m.), w prowincji Gauteng, 50 km na północ od Johannesburga. Leży nad rzeką Apies i rozciąga się w pasie przejściowym między płaskowyżem Highveld na południu a niżej położonym Bushveld na północy na wschód do podnóża gór Magaliesberg. Pretoria znajduje się w strefie wilgotnego klimatu subtropikalnego

Nazwa

7 marca 2005 roku rada miejska Pretorii podjęła decyzję o zmianie nazwy miasta na Tshwane. Dotychczasowa nazwa oddawała cześć burskiemu generałowi Andriesowi Pretoriusowi, który stał się bohaterem po pokonaniu Zulusów w bitwie nad Blood River, natomiast „tshwane” oznacza „wszyscy jesteśmy równi” w języku tswana. Istnieją również teorie, które wiążą tę nazwę z synem lokalnego wodza plemienia Nguni, a także ze słowem „tshwenyana”, które w języku sotho oznacza małpę.

Zmianę nazwy miasta zaakceptował Południowoafrykański Komitet Nazw Geograficznych, jednak by ta oficjalnie uległa zmianie, musi na nią wyrazić zgodę jeszcze rząd Południowej Afryki, który przez kilka kolejnych lat tego nie uczynił.

Mieszkańcy Pretorii często nazywają swoje miasto „Jacaranda City” (miasto Jakarandy), ponieważ w mieście jest ponad 50 000 krzewów jakarandy.

Historia

Pretoria została założona w 1855 roku przez Marthinusa Pretoriusa jako stolica Transwalu. Miasto zostało nazwane na cześć Andriesa Pretoriusa, ojca Marthinusa i burskiego wojskowego i polityka. 2 maja 1857 roku pierwszym sędzią miasta został Andries Du Toit, który w tym samym roku wydzielił działki w mieście.

W 1860 roku Pretoria została siedzibą rządu Transwalu.

W czasie II wojny burskiej Pretoria został opanowana przez wojska brytyjskie. W 1899 roku w mieście był więziony Winston Churchill. 31 maja 1902 roku po podpisaniu pokoju w Vereeniging, republiki burskie zostały koloniami brytyjskimi, a wraz z nimi również i Pretoria przeszła pod władanie Brytyjczyków.

Od 1910 roku Pretoria pełni funkcję stolicy administracyjnej Związku Południowej Afryki (od 1961 roku Południowa Afryka).

Demografia

W 2024 r. populacja Pretorii była szacowana na 2 889 899 mieszkańców. Przy tej populacji średnia gęstość zaludnienia miasta to ok. 1100 osób na kilometr kwadratowy. Według spisu ludności z 2011 r. 52,5% mieszkańców miasta stanowili ludzie rasy białej, 42% – czarni afrykanie, 2,5% –Koloredzi, 1,9% – Hindusi, a 1,2% stanowiły inne grupy etniczne.

Przemysł

Pretoria to ośrodek produkcji:

• środków transportu – montownie samochodów i rowerów
• maszynowy
• metalurgiczny
• chemiczny
• spożywczy – cukrowniczy, tytoniowy
• włókienniczy
• skórzany
• szklarski

Poza tym znajdują są tu:

• warsztaty naprawcze taboru kolejowego
• zakłady hutnictwa żelaza – produkcja stali ponad 1,3 mln t rocznie
• w pobliżu Pretorii:
  • jedna z największych w kraju kopalń diamentów – Premier Mine
  • kopalnia rud żelaza
  • kopalnia złota

Transport

Zabytki i atrakcje turystyczne

• Ditsong National Muzeum of Cultural History (Okno Afryki)
• Freedom Park
• Hapo Muzeum
• Kruger House – Rezydencja Prezydenta RPA
• Mapungubwe Muzeum
• Biblioteka Narodowa RPA
• Pioneer Muzeum
• Pretoria Art Muzeum
• Pretoria Forts
• Van Tilburg Collection
• Van Wouw Muzeum
• Voortrekker Monument
• Willem Prinsloo Agricultural Muzeum
• Sammy Marks House
• Smuts House Muzeum
• Miejska Galeria Sztuki
• Muzeum Transwalu
• Muzeum Wojskowe znajdujące się w XIX-wiecznym forcie
• Melrose House
• ZOO Narodowe

Nauka

• University of South Africa (UNISA)
  • największy Uniwersytet w Afryce
  • założony w 1873 roku
  • ponad 300 000 studentów
• Tshwane University of Technology (TUT)
• University of Pretoria (UP)
• Sefako Makgatho Health Science University (SMU)
• Rada ds. Badań Naukowych i Przemysłowych - (CSIR)
• Rada ds. Badań Humanistycznych
• National Research Foundation
• South African Bureau of Standards

Sport

W Pretorii znajduje się Loftus Versfeld Stadium, na którym mecze rozgrywają rugbyści zespołów Blue Bulls i Bulls. Odbywały się na nim niektóre mecze podczas Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2010.

Siedzibę w Pretorii mają m.in. kluby piłkarskie Mamelodi Sundowns i Supersport United.

Miasta partnerskie

• Amman, Jordania
• Baku, Azerbejdżan
• Betlejem, Izrael
• Bukareszt, Rumunia
• Delft, Holandia
• Johannesburg, RPA
• Kijów, Ukraina
• Tajpej, Tajwan
• Teheran, Iran
• Waszyngton, Stany Zjednoczone

Zobacz też

• Uniwersytet w Pretorii
• Pretoria (stacja kolejowa)

Przypisy