Zabródek (łac. postmentum) – element narządów gębowych sześcionogów, wchodzący w skład wargi dolnej.

Zabródek stanowi brzuszną powierzchnię postlabium – nasadowej (dosiebnej) części wargi dolnej, oddzieloną od bardziej wierzchołkowego (odsiebnego) przedbródka za pomocą szwu wargowego (łac. sutura labialis). Ponieważ warga dolna powstaje z przekształcenia się szczęk drugiej pary, przedbródek jest narządem homologicznym połączonych pieńków szczęk, a zabródek uznaje się za homolog ich połączonych kotwiczek. Cechy związane z migracją ujść gruczołów wargowych oraz budowa wargi dolnej przerzutków wskazywać mogą jednak, że w budowie zabródka biorą również udział fragmenty sternum segmentu wargowego głowy. Oznaczać to może kardinosternalną genezę zabródka. W pierwotnym planie budowy tylna część zabródka leży blisko otworu potylicznego, a jego tylne kąty blisko tylnych jamek tentorialnych, jednak często jest on od wspomnianych struktur oddalony przez wydłużone zapoliczki lub płytkę gardzielową, czyli gulę.

Sklerotyzacja zabródka jest bardzo zmienna i prawidłowe wyznaczenie jego granic możliwe jest często tylko dzięki analizie punktów przyczepu mięśni. Mięśniami wychodzącymi z zabródka są musculus postmentomembranus i musculus postmentoloralis. Są to pośrodkowe mięśnie wargi dolnej pozaczepiane na innych jej elementach i na suspensorium podgębia. Wszystkie pozostałe mięśnie wargi dolnej, w tym wszystkie łączące ją z właściwym szkieletem głowy, pozaczepiane są na prelabium, głównie na przedbródku. W pierwotnym planie budowy zabródek ma pojedynczą płytkę (sklerotyzację), która zajmuje całą jego powierzchnię. Taka sytuacja występuje np. u przerzutek, rybików, termitów i wielu sieciarek. U innych grup sklerotyzacja ta może być ograniczona jedynie do nasadowej części zabródka lub stanowić tylko niewielki sklerycik, jak to ma miejsce u większości gąsienic. Wreszcie zabródek może być całkowicie błoniasty, np. w przypadku larw licznych błonkówek. W aparatach gębowych typu gryzącego często zabródek ma dwie płytki: bardziej nasadowy podbródek i bardziej wierzchołkową bródkę. Taka sytuacja ma miejsce u licznych prostoskrzydłych i dorosłych chrząszczy. Bródka i podbródek połączone mogą być mięśniem. Niekiedy bródka wtórnie zanika i pozostaje jedynie podbórdek, jak to ma miejsce np. u szarańczowatych i modliszkowatych. U chrząszczy podbródek często zrośnięty jest z gulą. Niekiedy zabródek jest silnie przekształcony, np. u larw ważek formuje szypułkę maski, a w aparacie gębowym typu liżąco-ssącego muchówek łękorysych (Cyclorrhapa) tworzy podstawę mięsistego ryjka.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Ryszard Szadziewski, Przemysław Trojan: nadgromada: sześcionogi – Hexapoda. W: Zoologia: Stawonogi. T. 2, cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red. nauk.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 57-58.
  2. 1 2 3 Marek Wanat: rząd: chrząszcze – Coleoptera. W: Zoologia: Stawonogi. T. 2, cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red. nauk.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 257-260.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 V: The Head Appendeages. W: R. E. Snodgrass: Principles of Insect Morphology. Cornell University Press, 1935.
  4. ↑ Mary Ann Basinger Maggenti, Armand R. Maggenti, Scott Lyell Gardner, Online Dictionary of Invertebrate Zoology Version 3.1, 2005, s. 470, 514, 687, 737 (ang.).
  5. 1 2 3 Benjamin Wipfler, Ryuichiro Machida, Bernd Müller, Rolf G. Beutel. On the head morphology of Grylloblattodea (Insecta) and the systematic position of the order, with a new nomenclature for the head muscles of Dicondylia. „Systematic Entomology”, 2011. DOI: 10.1111/j.1365-3113.2010.00556.x.
  6. ↑ Ryszard Szadziewski, Wojciech Giłka: Rząd: muchówki – Diptera. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 390-402.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.