Ponurnik aksamitny

Ponurnik aksamitny
	; Młody okaz ponurnika aksamitnego
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	ponurnikowate
Rodzaj	ponurnik
Gatunek	ponurnik aksamitny
	Nazwa systematyczna
	Tapinella atrotomentosa (Batsch) Šutara; Česká Mycol. 46(1-2): 50 (1992)

Ponurnik aksamitny (Tapinella atrotomentosa (Batsch) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny ponurnikowatych (Tapinellaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tapinella, Tapinellaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1783 r. August Johann Batsch nadając mu nazwę Agaricus atrotomentosus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1992 r. Josef Šutara, przenosząc go do rodzaju Tapinella.

Niektóre synonimy:

Agaricus atrotomentosus Batsch, Elench. fung. 1783
Agaricus atrotomentosus Batsch, Elench. fung. var. atrotomentosus
Paxillus atrotomentosus (Batsch) Fr. 1838
Paxillus atrotomentosus (Batsch) Fr. var. atrotomentosus
Rhymovis atrotomentosa (Batsch) Rabenh. 1844
Sarcopaxillus atrotomentosus (Batsch) Zmitr., Malysheva & E.F. Malysheva

W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był w 1960 r. przez Alinę Skirgiełło jako krowiak aksamitny (Paxillus atramentosus). Jednak według Index Fungorum należy on obecnie do rodzaju Tapinella, tak więc nazwa ta jest już niespójna z nazwą naukową. Dawniej inni polscy mykolodzy podawali także inne nazwy tego gatunku: aksamitka, krowia warga, krowi łeb, mięsicha, pieczaryca, pieczeń, psi łeb, świnka czarnokutnerowata, krowiak aksamitka, świnka kutnerowata, gwoździak czarnokutnerowaty, gwoździak kutnerowaty. Nową polską nazwę ponurnik aksamitny podają atlasy grzybów.

Morfologia

Kapelusz

Dorasta do dużych rozmiarów – średnica do 30 cm. U młodych okazów brzeg podwinięty, skórka matowa i zamszowa, u starszych staje się gładka. Kolor od oliwkowego do ciemnobrązowego, czasami także rdzawobrązowy. Często ma nieregularny kształt.

Blaszki

Gęste i wyraźnie zbiegające po trzonie (szczególnie u młodych okazów). Mają kolor początkowo biały, z wiekiem ochrowożółty. Często połączone są poprzecznymi anastomozami. W uszkodzonych miejscach brązowieją.

Trzon

Grubość ok. 2-4 cm, wysokość ok. 3–7 cm. Jest pełny, twardy, sprężysty i pokryty jest ciemnobrązowym lub czarnym, aksamitnym kutnerem. Zazwyczaj jest ekscentryczny.

Miąższ

Kolor biały lub białożółty, soczysty, kruchy. Smak lekko gorzkawy, zapachu brak

Wysyp zarodników

Brązowawy lub bladoochrowy. Zarodniki szerokoelipsoidalne, o gładkiej powierzchni i niemal bezbarwne. Rozmiar: 5–7 × 4–4,5 μm.

Występowanie i siedlisko

Występuje w Europie i Ameryce Północnej. W Polsce jest dość częsty.

Owocniki wyrastają od sierpnia do października, głównie w lasach iglastych i mieszanych. Rośnie zwykle na obumarłych korzeniach i na znajdującym się w ziemi spróchniałym drewnie. Występuje na różnych gatunkach drzew, ale najczęściej na sosnach i świerkach.

Zastosowanie

Saprotrof. Grzyb niejadalny. Mimo dużych rozmiarów nie znajduje zastosowania w życiu człowieka. Andreas Gminder, autor przewodnika dla grzybiarzy pisze: „… ma tak okropny smak, że jeszcze nikomu nie udało się przyrządzić go tak, by był zjadliwy". Jego gorzki smak nie zanika podczas gotowania, smażenia, suszenia, ani innych znanych sposobów przetwarzania grzybów.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).
1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
1 2 3 Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1
1 2 3 4 5 6 Pavol Škubla Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1
1 2 Andreas Gminder, Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, ISBN 978-83-258-0588-3
1 2 BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0, OCLC 69482403 .
↑ Discover Life. [dostęp 2015-12-05]. (ang.).
1 2 MarekM. Snowarski MarekM., Grzyby, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, ISBN 978-83-7073-776-4, OCLC 750880306 .

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).

[sf-2] 1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).

[checklist-3] 1 2 3 Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1

[wag-4] 1 2 3 4 5 6 Pavol Škubla Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1

[gminder-5] 1 2 Andreas Gminder, Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, ISBN 978-83-258-0588-3

[guminska-6] 1 2 BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0, OCLC 69482403 .

[7] Discover Life. [dostęp 2015-12-05]. (ang.).

[snowarski-8] 1 2 MarekM. Snowarski MarekM., Grzyby, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, ISBN 978-83-7073-776-4, OCLC 750880306 .