Pomnik Dwóch Cesarzy w Katowicach (niem. Zwei-Kaiser-Denkmal) – pomnik na placu Wolności w Katowicach, istniejący w latach 1898–1920. Przedstawiał on dwóch cesarzy niemieckich Wilhelma I i Fryderyka III, a został on zaprojektowany przez Felixa Görlinga.

Historia

Prawdopodobnie głównym czynnikiem sprawczym inicjatywy budowy pomnika poświęconego dwóm cesarzom niemieckim Wilhelma I i Fryderyka III były ambicje ówczesnych władz Katowic i burmistrza miasta Augusta Schneidera, by stworzyć z Katowic znaczący bastion niemieckiej państwowości i kultury we wschodniej części Cesarstwa Niemieckiego. Pierwsza urzędowa wzmianka o pomyśle budowie pomnika Dwóch Cesarzy pochodzi ze sprawozdania magistratu miasta Katowice za okres 1 kwietnia 1890 – 31 marca 1897 roku. Pomnik został oficjalnie odsłonięty 18 października 1898 roku przez prezydenta rejencji opolskiej – Friedricha von Moltke.

Pomnik stał się dopełnieniem kompozycyjnym Wilhelmsplatz (późniejszy plac Wolności), który zaczęto zabudowywać w latach 70. XIX wieku. Koszt budowy pomnika wyniósł około 36 tys. marek, z czego większość funduszy przekazało miasto Katowice.

Pomnik został wysadzony 13 grudnia 1920 roku, a eksplozja była odczuwalna w budynkach przylegających do placu oraz na sąsiednich ulicach. Wszczęto śledztwo, a także wyznaczono nagrodę pieniężną za wskazanie sprawców. Wojciech Janota przypuszcza, że za zniszczenie pomnika mogą stać synowie Teofila Patalonga – komendanta Polskiej Organizacji Wojskowej w Załęskiej Hałdzie. Bracia Patalongowie wraz z braćmi Schwedt zostali zatrzymani przez policję, lecz nie udowodniono im żadnych powiązań z wydarzeniami z 13 grudnia. Sprawcy ostatecznie pozostali nieznani, a śledztwo niczego nie wyjaśniło.

Po podziale Górnego Śląska cokół po zniszczonym pomniku przekształcono w pomnik – grób Nieznanego Powstańca Śląskiego. Został on odsłonięty w towarzystwie prezydenta Polski Stanisława Wojciechowskiego oraz dyktatora III powstania śląskiego Wojciecha Korfantego 17 czerwca 1923 roku. Grób został zniszczony przez Niemców 4 września 1939 roku, a po II wojnie światowej stanął w jego miejscu pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej.

Charakterystyka

Pomnik Dwóch Cesarzy w Katowicach znajdował się w środkowej części obecnego placu Wolności, w granicach dzielnicy Śródmieście.

Przedstawiał dwóch cesarzy niemieckich: Wilhelma I i jego syna Fryderyka III. Rzeźba została wykonana ze spiżu i była ustawiona na cokole z czerwonego granitu opatrzonym inskrypcją: Dem ruhmreichen Andenken unserer Kaiser Wilhelm I Friedrich III in Dankbarkeit (pol. Sławnej pamięci naszym cesarzom Wilhelma I i Fryderyka III z wdzięcznością). Na bokach cokołu usytuowano dwa reliefy w kształcie medalionów, na których zamieszczono podobizny dwóch cesarzy.

Rzeźba została wykonana przez odlewnię brązów Aktien-Gesellschaft Gladenbeck w Friedrichshagen według projektu przyrządzonego przez Felixa Görlinga. Cokół z czerwonego granitu wraz z ogrodzeniem z labradoru został natomiast wykonany przez firmę Louisa Rosenthala z Bytomia.

Przypisy

Bibliografia

• AntoniA. Barciak AntoniA., EwaE. Chojecka EwaE., SylwesterS. Fertacz SylwesterS. (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, ISBN 978-83-87727-29-1 .
• MichałM. Bulsa MichałM., Ulice i place Katowic, wyd. trzecie, Katowice: Wydawnictwo „Prasa i Książka”, 2018, ISBN 978-83-63780-28-9  (pol.).
• MichałM. Bulsa MichałM., BarbaraB. Szmatloch BarbaraB., Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, ISBN 978-83-7729-502-1 .
• WojciechW. Janota WojciechW., Pomnik Poległych Powstańców Śląskich w Katowicach : historia i polityka, „Niepodległość i Pamięć” (4/2 (8)), Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 1997, s. 99-114 [dostęp 2023-10-15]  (pol.).