Polisemia, polisemantyzm, wieloznaczność (gr. polýs „liczny”, sêma „znak”) – zjawisko wyrażania różnych treści za pomocą jednego środka językowego. Znaczenia te powinny być ze sobą wzajemne powiązane (np. na zasadzie metonimii), mieć wspólne pochodzenie i wynikać z sensu podstawowego. Zjawisko polisemii, w odróżnieniu od homonimii, zachodzi w ramach pojedynczego leksemu.

Przykłady:

  • powód – 1) przyczyna, 2) termin prawny oznaczający osobę pozywającą do sądu
  • język – 1) organ ciała, 2) mowa ludzka

Charakter polisemiczny wykazuje duża część zasobu słownego języka. Polisemia stanowi łatwy środek wzbogacania inwentarza leksykalnego, szczególnie powszechny w przypadku słów często używanych. Polisemia wyrazu w jednym języku często przypomina zakres znaczeniowy tego samego wyrazu w innych językach, co uchodzi za świadectwo prawidłowości rozwojowych semantyki. Polisemia może również powstawać w wyniku naśladowania (kalkowania) innego języka. Na przykład polskie i czeskie słowo „zamek”, mające charakter polisemiczny (oznacza zarówno budowlę, jak i element zamykający), uzyskało znaczenie budowli pod wpływem niemieckiego wyrazu Schloss.

Zjawisko polisemii odróżnia się od homonimii, czyli związku między wyrazami identycznymi pod względem brzmienia, ale niedających się sprowadzić do wspólnego źródła lub niewykazujących uchwytnej zależności. Kryteria wypracowane przez językoznawstwo są jednak niejasne i ścisłe odgraniczenie homonimii od właściwej polisemii nie zawsze jest możliwe.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Gheorghe Constantinescu-Dobridor, polisemie, [w:] Dicționar de termeni lingvistici, Editura Teora, 1998 [dostęp 2018-11-04] (rum.).
  2. ↑ Lachur 2004 ↓, s. 175.
  3. 1 2 3 Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratislava: Obzor, 1993, s. 245, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  4. 1 2 Lachur 2004 ↓, s. 180.
  5. ↑ From meaning to form, [w:] Halvor Eifring, Rolf Theil, Linguistics for Students of Asian and African Languages, Uniwersytet w Oslo [dostęp 2019-06-12] (ang.).
  6. 1 2 Hadumod Bußmann, Routledge dictionary of language and linguistics, Gregory Trauth, Kerstin Kazzazi (tłum.), London: Routledge, 1998, s. 918, DOI: 10.4324/9780203980057, ISBN 0-415-02225-8, ISBN 0-415-20319-8, ISBN 978-0-203-98005-7, OCLC 41252822 (ang.).
  7. ↑ Jarmila Panevová, Eva Hajičová, Petr Sgall: Úvod do teoretické a počítačové lingvistiky. I. svazek, Teoretická lingvistika. Wyd. 1. Praha: Karolinum, 2002, s. 24. ISBN 80-246-0470-1. OCLC 53262536. (cz.).
  8. ↑ David Crystal, A Dictionary of Linguistics and Phonetics, wyd. 6, Blackwell Publishing, 2008, s. 373–374, DOI: 10.1002/9781444302776, ISBN 978-1-4051-5296-9, ISBN 978-1-4443-0277-6, OCLC 873604136 (ang.).
  9. ↑ Anna A. Jászó, A magyar nyelv könyve, wyd. 8, Budapest: Trezor Kiadó, 2007, s. 492–494, ISBN 978-963-8144-19-5, OCLC 1088103135 (węg.).
  10. ↑ Mathée Giacomo, Louis Guespin, Dictionnaire de linguistique, Paris: Larousse, 1991, s. 369–370, ISBN 2-03-340308-4, OCLC 24702153 (fr.).
  11. ↑ Ondruš i Sabol 1987 ↓, s. 228.
  12. ↑ Lachur 2004 ↓, s. 176.
  13. 1 2 Ondruš i Sabol 1987 ↓, s. 225–226.
  14. ↑ Brian Leonard Mott, Semantics and Translation for Spanish Learners of English, Barcelona: Edicions Universitat Barcelona, 2011 (Universitat 51), s. 109, ISBN 978-84-475-3548-4 (ang.).

Bibliografia

  • Šimon Ondruš, Ján Sabol: Úvod do štúdia jazykov. Bratislava: Slovenské pedagogické nakladateľstvo, 1987. OCLC 28427817. (słow.).
  • Czesław Lachur: Zarys językoznawstwa ogólnego. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2004. ISBN 83-7395-082-6. OCLC 749715998.
  • Katarzyna Wojan: Wstęp do badań wieloznaczności leksemów w ujęciu kontrastywnym. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2010. ISBN 978-83-7326-650-6. OCLC 750681725.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.