Pistacja

Pistacja
	; Morfologia (pistacja kleista)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	mydleńcowce
Rodzina	nanerczowate
Rodzaj	pistacja
	Nazwa systematyczna
	Pistacia L.; Sp. Pl. 1025. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Pistacia vera L.
Synonimy
	Lentiscus Mill.; Terebinthus Mill.; Terminthos St.-Lag.; Therminthos St.-Lag.;
	Lentiscus Mill.; Terebinthus Mill.; Terminthos St.-Lag.; Therminthos St.-Lag.;

Pistacja (Pistacia L.) – rodzaj roślin z rodziny nanerczowatych. Obejmuje 11–12 gatunków. Rośliny te występują na półkuli północnej na obszarach o ciepłym lub umiarkowanym klimacie – w basenie Morza Śródziemnego (trzy gatunki rosną w południowej Europie), we wschodniej Afryce, w południowej i środkowej Azji i w południowej części Ameryki Północnej (między Teksasem i Hondurasem). Rośliny te rosną w zaroślach i świetlistych lasach, zwykle na terenach suchych i skalistych.

Pistacja właściwa P. vera ma jadalne, bogate w oleje, witaminę A i E pestki zwane orzeszkami pistacjowymi. Jadalne są także spożywane jako warzywo młode pędy pistacji chińskiej P. chinensis. Żywice pistacji kleistej P. lentiscus, zwane mastyksem, były żute co najmniej od starożytności, później wykorzystywane w technice, m.in. do wyrobu werniksu. Pistacja terpentynowa P. terebinthus dostarcza nasion, z których sporządza się olejek terpentynowy zwany terpentyną cypryjską.

Morfologia

Pokrój: Krzewy i niskie drzewa osiągające zwykle do 8 m wysokości. P. chinensis osiąga ponad 20 m.
Liście: Zimozielone lub sezonowe, skrętoległe, ogonkowe, z osią liścia czasem oskrzydloną, nieparzysto- lub parzystopierzasto złożone, rzadko trójlistkowe i pojedyncze. Listki całobrzegie, zwykle naprzeciwległe.
Kwiaty: Rośliny dwupienne o kwiatach przeważnie niepozornych, zebranych w wyrastające z kątów liści wiechy, grona i kłosy. Okwiatu brak, ale kwiaty wsparte są 1–3 przysadkami i 2–7 podkwiatkami. Pręcików jest zwykle 3–5. Ich nitki są krótkie, pylniki osadzone są na nich podstawami. W kwiatach męskich zalążnia jest zredukowana lub brak jej zupełnie. W kwiatach żeńskich zalążnia jest górna, jednokomorowa i z pojedynczym zalążkiem, choć tworzona jest z trzech owocolistków. Zwieńczona jest krótką szyjką z trzema ramionami.
Owoce: Kuliste lub jajowate pestkowce, z zewnątrz czerwone do purpurowych, czasem brązowiejące lub czerniejące. Wewnątrz z pojedynczym nasionem zamkniętym w zdrewniałym endokarpie.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podrodziny Anacardioideae, rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae).

Wykaz gatunków

Pistacia aethiopica Kokwaro
Pistacia atlantica Desf. – pistacja atlantycka
Pistacia chinensis Bunge – pistacja chińska
Pistacia eurycarpa Yalt.
Pistacia falcata Becc. ex Martelli
Pistacia khinjuk Stocks
Pistacia lentiscus L. – pistacja kleista, p. lentyszek
Pistacia mexicana Kunth – pistacja meksykańska
Pistacia × saportae Burnat
Pistacia terebinthus L. – pistacja terpentynowa
Pistacia vera L. – pistacja właściwa
Pistacia weinmanniifolia J. Poiss. ex Franch.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-07-02] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-03-10].
1 2 3 4 Pistacia L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-02-04].
1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 723-724, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 361. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 3 4 Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, s. 307, ISBN 83-7079-778-4, OCLC 749836232 .
1 2 3 4 Pistacia Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-02-04].
1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer, 2011, s. 34. ISBN 978-3-642-14396-0.
↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
↑ Genus Pistacia L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-02-04].

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-07-02] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-03-10].

[powo-4] 1 2 3 4 Pistacia L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-02-04].

[mabb-5] 1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 723-724, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[philips-6] 1 2 3 4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 361. ISBN 0-333-73003-8.

[encyk-7] 1 2 3 4 Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, s. 307, ISBN 83-7079-778-4, OCLC 749836232 .

[china-8] 1 2 3 4 Pistacia Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-02-04].

[kubitzki-9] 1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer, 2011, s. 34. ISBN 978-3-642-14396-0.

[E-10] GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[grin-11] Genus Pistacia L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-02-04].