Piren

Piren
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	piren
	Inne nazwy i oznaczenia
	benzo[d,e,f]fenantren
	Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C16H10
Masa molowa	202,25 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	129-00-0
PubChem	31423
SMILES
	C1=CC2=C3C(=C1)C=CC4=CC=CC(=C43)C=C2
InChI
	InChI=1S/C16H10/c1-3-11-7-9-13-5-2-6-14-10-8-12(4-1)15(11)16(13)14/h1-10H
	InChIKey
	BBEAQIROQSPTKN-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	1,271 g/cm³ (23 °C); ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	0,135 mg/l
	w innych rozpuszczalnikach
	rozpuszczalny w etanolu, eterze dietylowym, benzenie i toluenie, słabo w tetrachlorometanie
Temperatura topnienia	150,62 °C
Temperatura wrzenia	404 °C
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Na podstawie podanego źródła
Uwaga
Zwroty H	H410
Zwroty P	P273, P391, P501
	NFPA 704
Na podstawie; podanego źródła	1 2 0
Temperatura zapłonu	ok. 224 °C (1013,25 hPa)
Numer RTECS	UR2450000
Dawka śmiertelna	LD50 2700 mg/kg (szczur, drogą pokarmową)
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Piren – organiczny związek chemiczny, policykliczny węglowodór aromatyczny zbudowany z czterech sprzężonych pierścieni benzenowych.

Piren jest w temperaturze pokojowej bezbarwną substancją krystaliczną. Po raz pierwszy został wyodrębniony przez Carla Gräbego, ze smoły pogazowej, będącej produktem ubocznym suchej destylacji węgla kamiennego (w niegdysiejszym procesie produkcji gazu miejskiego). Otrzymuje się go przez wyodrębnianie z sadzy, powstałej w czasie niezupełnego spalania węgla kamiennego lub substancji organicznych. Piren jest słabo toksyczny, ale bardzo mocno rakotwórczy. Atakuje nerki i wątrobę.

Komercyjnie jest wykorzystywany jako składnik pigmentów, pestycydów i środek plastyfikujący tworzywa sztuczne. W laboratoriach służy często jako wygodny wzorzec do spektroskopii fluorescencyjnej.

W krysztale i niektórych roztworach piren tworzy silnie z sobą związane dimery sandwichowe.

Piren jest rozpuszczalny w alkoholu, eterze. Roztwory pirenu wykazują niebieską fluorescensję.

Przypisy

1 2 3 4 David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
1 2 Pyrene, [w:] ChemIDplus, United States National Library of Medicine [dostęp 2010-08-23] (ang.).
1 2 Piren, karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 20 lutego 2023, numer katalogowy: 185515 [dostęp 2023-08-23] . (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
↑ Pyrene [online], karta charakterystyki produktu Sciencelab, 10 stycznia 2010, numer katalogowy: SLP3868 [zarchiwizowane z adresu 2012-06-09] (ang.).
↑ JerzyJ. Chodkowski JerzyJ., RomanR. Bugaj RomanR., Słownik chemiczny, wyd. 6, Warszawa: Wiedza Powszechna, [1983], s. 195, ISBN 83-214-0323-9, OCLC 749428843 .

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[Lide-1] 1 2 3 4 David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).

[ChemIDplus-2] 1 2 Pyrene, [w:] ChemIDplus, United States National Library of Medicine [dostęp 2010-08-23] (ang.).

[SA-3] 1 2 Piren, karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 20 lutego 2023, numer katalogowy: 185515 [dostęp 2023-08-23] . (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[Sciencelab-4] Pyrene [online], karta charakterystyki produktu Sciencelab, 10 stycznia 2010, numer katalogowy: SLP3868 [zarchiwizowane z adresu 2012-06-09] (ang.).

[5] JerzyJ. Chodkowski JerzyJ., RomanR. Bugaj RomanR., Słownik chemiczny, wyd. 6, Warszawa: Wiedza Powszechna, [1983], s. 195, ISBN 83-214-0323-9, OCLC 749428843 .