Pierwomszak

Pierwomszak naprzemianlistny
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

mchy

Klasa

prątniki

Podklasa

Dicranidae

Rząd

pierwomszakowce

Rodzina

pierwomszakowate

Rodzaj

pierwomszak

Nazwa systematyczna
Archidium Bridel
Bryol. Univ. 1: 747. 1827
Typ nomenklatoryczny

A. phascoides Bridel

Pierwomszak (Archidium) – rodzaj mchów (prątników) z monotypowej rodziny pierwomszakowate Archidiaceae z rzędu pierwomszakowce Archidiales. Rodzaj obejmuje ok. 30–38 gatunków występujących na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Najbardziej zróżnicowane są w strefie klimatu równikowego i ciepłego umiarkowanego. W Polsce rośnie tylko jeden gatunek – pierwomszak naprzemianlistny A. alternifolium. Rodzaj obejmuje mchy naziemne rosnące w miejscach wilgotnych, na nagiej, odsłoniętej glebie.

Nazwa naukowa rodzaju utworzona została z greckiego słowa αρχε arche znaczącego „pierwotny, prymitywny” ponieważ mech ten uznawano za taki ze względu na drobne rozmiary i zredukowany sporofit z zamkniętą zarodnią.

Morfologia

Gametofit
Drobne mchy o trwałym, podziemnym splątku. Łodyżki osiągają od 1 do 20 mm długości, są wzniesione, z wyraźną wiązką środkową. Na przekroju okrągłe. Listki wzdłuż łodyżki rosnące drobne, lancetowate, w dolnej części łodyżki rzadziej stojące i drobniejsze. Na szczycie większe listki perychecjalne (otaczające zarodnię) o pochwiastej nasadzie, często też o odmiennym kształcie – jajowate lub eliptyczne.
Sporofit
Sety brak. Zarodnia kulistawa, klejstokarpijna (zamknięta – bez perystomu), bez dzióbka, osadzona na okrągławej stopie i otulona pochewką. Wewnątrz brak kolumienki, a worek zarodnikowy rozwija się tylko w dolnej części puszki zarodni, u góry znajduje się przestrzeń powietrzna. Dojrzała zarodnia ma kolor brązowy lub złoty. Zarodniki, których jest od kilku do 176, wysypują się po wypadnięciu stopy z pochewki.

Systematyka

Monotypowy rząd pierwomszakowce Archidiales Limpr. należy do podklasy Dicranidae Doweld, klasy prątniki Bryopsida Rothm., podgromady Bryophytina Engler, gromady mchy Bryophyta Schimp. Do rzędu należy jedna rodzina – pierwomszakowate Archidiaceae Schimp. i jeden rodzaj pierwomszak Archidium Brid. W niektórych ujęciach rodzaj, rodzina i rząd wyodrębniane są do własnej podklasy Archidiidae Engl.

Wykaz gatunków
  • Archidium acanthophyllum Snider
  • Archidium acauloides G. Schwab
  • Archidium alternifolium (Dicks. ex Hedw.) Mitt. – pierwomszak naprzemianlistny
  • Archidium amplexicaule Müll. Hal.
  • Archidium andersonianum Snider
  • Archidium birmannicum Mitt. ex Dixon
  • Archidium brevinerve P. de la Varde
  • Archidium brisbanicum Broth.
  • Archidium capense Hornsch.
  • Archidium clarksonianum I.G. Stone
  • Archidium clavatum I.G. Stone
  • Archidium cubense R.S. Williams
  • Archidium dinteri (Irmsch.) Snider
  • Archidium donnellii Austin
  • Archidium ecklonii Hampe ex Mitt.
  • Archidium elatum Dixon & Sainsbury
  • Archidium globiferum (Bruch) Wijk & Margad.
  • Archidium hallii Austin
  • Archidium indicum Müll. Hal.
  • Archidium johannis-negrii Tongiorgi
  • Archidium julaceum Müll. Hal.
  • Archidium julicaule Müll. Hal.
  • Archidium laterale Bruch
  • Archidium laxirete P. de la Varde
  • Archidium microthecium Dixon & P. de la Varde
  • Archidium minus (Renauld & Cardot) Snider
  • Archidium minutissimum I.G. Stone
  • Archidium muellerianum Snider
  • Archidium ohioense Schimp. ex Müll. Hal.
  • Archidium phascoides Brid.
  • Archidium rehmannii Mitt.
  • Archidium rothii Watts ex G. Roth
  • Archidium stellatum I.G. Stone
  • Archidium subulatum Müll. Hal.
  • Archidium tenerrimum Mitt.
  • Archidium thalliferum I.G. Stone
  • Archidium wattsii (Broth.) I.G. Stone
  • Archidium yunnanense Arts & Magill

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
  2. 1 2 3 4 B. Goffinet, W.R. Buck, Classification of the Bryophyta, University of Connecticut, 2008– [dostęp 2021-02-02] (ang.).
  3. 1 2 Archidium. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-02].
  4. 1 2 3 4 Ryszard Ochyra, Jan Żarnowiec, Halina Bednarek-Ochyra: Census Catalogue of Polish Mosses. Kraków: Polish Academy of Sciences, Institute of Botany, 2003, s. 18. ISBN 83-85444-84-X.
  5. 1 2 3 4 Bronisław Szafran: Mchy (Musci). T. I. Warszawa: PAN, PWN, 1957, s. 111.
  6. 1 2 3 4 5 6 A.J.E. Smith: The Moss Flora of Britain and Ireland. Cambridge i in.: Cambridge University Press, 2004, s. 144-145. ISBN 978-0-521-54672-0.
  7. 1 2 Archidium. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2021-02-02].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 Archidium Bridel. [w:] Flora of North America. Vol. 27 [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-02-03].
  9. 1 2 J. Mickiewicz, D. Sobotka: Zarys briologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 106.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.