Paweł Gackowski (ur. 7 stycznia 1848 w Błądzimiu, zm. 10 czerwca 1928 w Bydgoszczy) - chłop, rolnik, drzymalita pomorski, działacz polskiego ruchu narodowego w zaborze pruskim.

Życiorys

Urodził się w rodzinie chłopskiej Mateusza (ur. 1800) i Marianny (ur. 1807) w Błądzimiu (pow. Świecie), na południowym skraju Borów Tucholskich. Miał sześcioro rodzeństwa. W 1874 r. ożenił się z Franciszką Zalewską (ur. 1850 w Cekcynie), z którą miał siedmioro dzieci: pięciu synów i dwie córki.

W 1902 r. nabył w swojej wsi 11 ha ziemi. Początkowo zezwolono mu na wzniesienie budynków gospodarczych i kuchni dla zwierząt, jednak po wejściu w życie nowelizacji ustawy osadniczej w 1904 r. nie otrzymał pozwolenia na wybudowanie domu mieszkalnego, dlatego postanowił zamieszkać w starym wozie cygańskim, podobnie jak słynny Michał Drzymała z Wielkopolski.

W grudniu 1907 r. władze pruskie zażądały od Gackowskiego zniszczenia pieca w wozie, a następnie uzyskania pozwolenia kolonizacyjnego, ponieważ wóz – ze względu na zły stan techniczny – został umocniony przy pomocy stałych podpór wkopanych w ziemię i w ten sposób stał się nieruchomym pomieszczeniem mieszkalnym. Gackowski odwoływał się do sądu ławniczego w Świeciu i dalej do Sądu Okręgowego w Grudziądzu, a następnie do Sądu Najwyższego w Berlinie, który skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez sąd w Grudziądzu, a ten ostatecznie podtrzymał wyrok sądu ze Świecia, w wyniku czego Gackowski został zmuszony do opuszczenia wozu (1909).

Wykonawcą wyroku był wójt z Ostrowitego, który wysłał do Gackowskiego następujące pismo: Jesteś Pan w posiadaniu krytego woza z ogniskiem i używasz go jako mieszkania. Rozporządzam, ażebyś go Pan w przeciągu 2 tygodni, licząc od daty doręczenia tego rozporządzenia, opuścił, ażebyś Pan urządzenie mieszkalne, a zwłaszcza ognisko, usunął i okna zabił, gdyż w przeciwnym razie dokonam tej pracy na Pański koszt i każę jako zaliczkę na koszta ściągnąć z Pana 20 marek. Równocześnie zakazuję Panu pod groźbą 60 marek kary, w razie niemożności zapłacenia 1 tygodnia aresztu, za każdy wypadek wykroczenia przeciwko temu, zaopatrywać wóz w dalsze urządzenia mieszkalne. Hornitz, wójt (cyt za: "Gazeta Grudziądzka" z 1909 r.).

Oprócz walki o budowę domu z pruskimi urzędnikami, był również znany z czynnego patriotyzmu, który na co dzień przejawiał się m.in. prenumerowaniem polskich gazet i czytaniem polskich książek. W 1906 r. był jednym z inicjatorów strajku szkolnego w miejscowej szkole, podjętego w proteście przeciwko wprowadzeniu nauczania religii w języku niemieckim.

Ostatnie sześć lat życia spędził u swojej córki (Bronisławy Jutrowskiej) w Bydgoszczy, gdzie zmarł 10 czerwca 1928 r. Został pochowany na Cmentarzu Nowofarnym w Bydgoszczy. W 1977 r. miasto ufundowało mu pomnik nagrobny z napisem: Paweł Gackowski (1848-1928) chłop patriota podczas zaboru pruskiego walczył o prawo do ziemi i języka ojczystego.

Upamiętnienie

  • Kamień z tablicą pamiątkową w Błądzimiu, na tablicy napis: W tysiąclecie państwa polskiego chłopu-patriocie Pawłowi Gackowskiemu 1848-1928, który tu w Błądzimiu przewodził walce przeciwko germańskiemu zaborcy o polskość Pomorza - wdzięczni rodacy w dniu Święta Ludowego, 1966 r.
  • Tablica pamiątkowa w Błądzimiu na dawnym domu P. Gackowskiego z napisem: W 90 rocznicę śmierci Pawła Gackowskiego "Błądzimskiego Drzymały" – Społeczeństwo Gminy Lniano A. D. 2018.
  • Szlak turystyczny im. Pawła Gackowskiego, prowadzący ze stacji PKP Błądzim przez Ostrowite, Dąbrowę, rezerwat przyrody "Cisy Staropolskie" im. Leona Wyczółkowskiego, Kosowo do Bysławia (znaki żółte, długość 22 km).

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Jan A. Kamiński, Gackowski Paweł (1848-1928), [w:] Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 2, red. Z. Nowak, Gdańsk 1994, s. 21.
  2. ↑ Kazimierz Wajda, Wóz Drzymały. Wieś wielkopolska i pomorska w Walce z germanizacją, Poznań 1962, s. 66-67.
  3. 1 2 3 https://www.geocaching.com/geocache/GC8V0J7_bladzim-pawel-gackowski [dostęp 2023-03-04].
  4. ↑ Cyt za: http://www.lniano.naszabiblioteka.com/sciezka-edukacyjna-na-obszarze-gminy-lniano/bladzim [dostęp 2023-03-04].
  5. ↑ Zob. https://wirtualneszlaki.pl/szlaki-piesze/byslaw-bladzim-im-p-gackowskiego-szlak-pieszy-zolty [dostęp 2023-03-04].

Bibliografia

  • Kamiński Jan A., Gackowski Paweł (1848-1928), [w:] Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 2, red. Z. Nowak, Gdańsk 1994, s. 21.
  • Borzyszkowski Józef, Historia Kaszubów w dziejach Pomorza, t. III: W królestwie Pruskim i Cesarstwie Niemieckim (1815-1920), cz. 2: W Cesarstwie Niemieckim – oraz za Wielką Wodą na emigracji (1871-1920), Gdańsk 2019, s. 89.
  • Wajda Kazimierz, Wóz Drzymały. Wieś wielkopolska i pomorska w Walce z germanizacją, Poznań 1962, s. 66-67.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.