Patellidae

	Patellidae
	Rafinesque, 1815
	; Grupa osobników czaszołki pospolitej (Patella vulgata) na skałach w strefie pływów
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	mięczaki
Gromada	ślimaki
Podgromada	Eogastropoda
Rząd	Patellogastropoda
Nadrodzina	Patelloidea
Rodzina	Patellidae
	Typ nomenklatoryczny
	Patella Linnaeus, 1758

Patellidae – jedyna rodzina w rzędzie Patellogastropoda, grupująca niewielkie i średniej wielkości ślimaki morskie o charakterystycznych czapeczkowatych (czareczkowatych) muszlach, występujące głównie w strefie pływów. Szeroko rozprzestrzeniona w wodach w strefie klimatu umiarkowanego i tropikalnego.

Etymologia nazwy

Nazwa rodzaju wynika z podobieństwa muszli do czarki (patella łac. – czara ofiarna, misa).

Cechy morfologiczne

Wielkość muszli waha się od małej do średniej (2–11 cm). Muszla ma kształt stożkowaty, czapeczkowaty, czareczkowaty. Wierzchołek położony pośrodku, muszla w części wierzchołkowej wewnętrznej pogrubiona przez kallus, o perłowej, iryzującej lekko barwie. Zewnętrzna powierzchnia muszli gładka lub promieniście żeberkowana, z delikatnymi liniami wzrostowymi. Wieczka brak. Na kształt muszli wpływa siedlisko, w którym żyją osobniki – osobniki żyjące na skałach narażonych na uderzenia fal mają muszle płaskie, bardziej masywne, natomiast te żyjące na roślinach i w siedliskach osłoniętych mają muszle wyższe, bardziej ornamentowane. Noga silnie umięśniona, przy jej pomocy ślimak przytwierdza się silnie do podłoża (potrzeba dużej siły, nawet kilkunastokilogramowej, żeby go oderwać).

Występowanie

Przedstawiciele rodziny występują pospolicie w morzach stref klimatu umiarkowanego i tropikalnego.

Biologia i ekologia

Zajmowane siedliska

Żyją w litoralu, w strefie pływów, a także w strefie oprysku. Najliczniej spotykane na podłożach skalistych. Podczas odpływu nie cofają się z wodą, lecz silnie przywierają do skał, gromadząc pomiędzy muszlą i płaszczem a podłożem zapas wody, który umożliwia im doczekanie przypływu.

Odżywianie

Roślinożercy, zdrapywacze, rozdrabniacze – żywią się trawami morskimi, glonami, peryfitonem (w tym drobnymi gąbkami i larwami sesylnych skorupiaków). Żerują w czasie przypływu.

Rozmnażanie

Rozdzielnopłciowe, okres rozrodu od kwietnia do września. Jaja przytwierdzane są do skał i otaczane cienką warstwą śluzu. Młode dojrzałość płciową uzyskują po roku.

Podział taksonomiczny

Rodzina Patellidae obejmuje następujące występujące współcześnie rodzaje:

Cymbula H. Adams & A. Adams, 1854, synonimy: Patellona Thiele, 1891 Laevipatella Pallary, 1920
Helcion Montfort, 1810
czaszołka Patella Linnaeus, 1758; rodzaj typowy; synonimy: Ansates G.B. Sowerby II [ex Klein], 1839, Patina Gray, 1840
Scutellastra H. Adams & A. Adams, 1854; synonim: Ancistromesus Dall, 1871

oraz rodzaje wymarłe:

Berlieria de Loriol, 1903 †
Proscutum P. Fischer, 1885 †

Uwagi

Muszle Patellidae są bardzo podobne do muszli ślimaków rodzaju Patelloida (rodzina Lottiidae) i często z nimi mylone.
Planuje się zastosowanie ślimaków z tej rodziny do czyszczenia zanurzonych części budowli hydrotechnicznych i kadłubów statków z obrastających ich glonów i osiedlających się na nich pąkli

Przypisy

↑ Patellidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 Patellidae Rafinesque, 1815, [w:] MolluscaBase [online] [dostęp 2024-03-09] (ang.).
↑ Kumaniecki K. 1975. Słownik łacińsko-polski. PWN Warszawa, s. 546.
1 2 3 4 5 Wąsowski 2000 ↓, s. 66.
↑ T.T. Umiński T.T., Zwierzęta i oceany, Warszawa: WSziP, 1986, s. 62–63 i 70, ISBN 83-02-02680-8 .
↑ L.L. Tomanek L.L., B.B. Helmuth B.B., Physiological Ecology of Rocky Intertidal Organisms: A Synergy of Concepts, „Integrative and Comparative Biology”, 42 (4), 2002, s. 771–775, DOI: 10.1093/icb/42.4.771 .
↑ A.W.B.A.W.B. Powell A.W.B.A.W.B., New Zealand Mollusca, Auckland, Nowa Zelandia: William Collins Publishers Ltd, 1979, ISBN 0-00-216906-1 .
↑ T.T. Nakano T.T., T.T. Ozawa T.T., Worldwide phylogeography of limpets of the order Patellogastropoda: Molecular, morphological and palaeontological evidence, „Journal of Molluscan Studies”, 73 (1), 2007, s. 79–99, DOI: 10.1093/mollus/eym001 .
↑ U.N.U.N. Safriel U.N.U.N., N.N. Erez N.N., Effect of limpets on the fouling of ships in the Mediterranean, „Marine Biology”, 95 (4), 1987, s. 531–537, DOI: 10.1007/BF00393096, ISSN 0025-3162 (ang.).

Bibliografia

R.R. Wąsowski R.R., Przewodnik: Muszle, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza Sp. z o.o., 2000, ISBN 83-7073-250-X .

Linki zewnętrzne

Patellidae w bazie AnimalBase Uniwersytet w Getyndze, dostęp: 5 kwietnia 2014.
Patellidae w bazie NCBI dostęp: 5 kwietnia 2014

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[itis-1] Patellidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[mb-2] 1 2 3 Patellidae Rafinesque, 1815, [w:] MolluscaBase [online] [dostęp 2024-03-09] (ang.).

[Kumaniecki_1975-3] Kumaniecki K. 1975. Słownik łacińsko-polski. PWN Warszawa, s. 546.

[CITEREFWąsowski200066-4] 1 2 3 4 5 Wąsowski 2000 ↓, s. 66.

[Uminski1986-5] T.T. Umiński T.T., Zwierzęta i oceany, Warszawa: WSziP, 1986, s. 62–63 i 70, ISBN 83-02-02680-8 .

[6] L.L. Tomanek L.L., B.B. Helmuth B.B., Physiological Ecology of Rocky Intertidal Organisms: A Synergy of Concepts, „Integrative and Comparative Biology”, 42 (4), 2002, s. 771–775, DOI: 10.1093/icb/42.4.771 .

[7] A.W.B.A.W.B. Powell A.W.B.A.W.B., New Zealand Mollusca, Auckland, Nowa Zelandia: William Collins Publishers Ltd, 1979, ISBN 0-00-216906-1 .

[Nakano_2007-8] T.T. Nakano T.T., T.T. Ozawa T.T., Worldwide phylogeography of limpets of the order Patellogastropoda: Molecular, morphological and palaeontological evidence, „Journal of Molluscan Studies”, 73 (1), 2007, s. 79–99, DOI: 10.1093/mollus/eym001 .

[9] U.N.U.N. Safriel U.N.U.N., N.N. Erez N.N., Effect of limpets on the fouling of ships in the Mediterranean, „Marine Biology”, 95 (4), 1987, s. 531–537, DOI: 10.1007/BF00393096, ISSN 0025-3162 (ang.).