Pasztunizacja (paszto پښتون‌ جوړونه) lub patanizacja bądź afganizacja – dobrowolny lub przymusowy proces przyswajania języka paszto i kultury pasztuńskiej.

Historia

Początki pasztunizacji sięgają VIII i IX wieku; wówczas na terenie dzisiejszego Afganistanu osiedlały się ludy tureckie, które z czasem zaczęły asymilować się z mieszkającymi tam plemionami pasztuńskimi. Jednym z takich ludów byli Chaladżowie, którzy zamieszkiwali regiony Ghazni, Kalatu i Zabulistanu. Zawierali oni małżeństwa z miejscowymi Pasztunami oraz stopniowo przyjmowali ich kulturę. Część Chaladżów opuściła teren Afganistanu i przeniosła się na teren subkontynentu indyjskiego, w XIII wieku założyli oni Sułtanat Delhijski oraz rządzącą nim dynastię Chaldżiów.

Proces pasztunizacji był przeprowadzany również poprzez osiedlanie się Pasztunów na terenach zamieszkiwanych przez inne ludy, które pod wpływem silnej pozycji politycznej Pasztunów przyjmowały ich kulturę oraz język; odbywało się to na początku XVI wieku w regionie Peszawaru leżącego ówcześnie w granicach Sułtanatu Delhijskiego. Proces ten nasilił się w Imperium Durrani założonym przez Ahmeda Szaha Abdalego w połowie XVIII wieku; Pasztuni osiedlali się wówczas na północy kraju, zdominowanej przez Persów. Pasztuńskie osadnictwo w tym tereni było również inicjowane przez Imperium Brytyjskie w latach 80. XIX wieku; miało to na celu powstrzymać potencjalną rosyjską ekspansję w kierunku Indii. W ramach pasztunizacji, pod koniec XIX wieku w Afganistanie miały miejsce prześladowania ludności hazarskiej.

Panujący w latach 1919-1929 król Afganistanu Amanullah Chan mianował Mohammada Gula Chama Momanda na wicegubernatora Balchu; prowadził politykę pasztunizacji między innymi poprzez zmianę persko- i tureckojęzycznych nazw geograficznych na pasztuńsko języczne oraz poprzez przekazywanie pastwisk ludności pasztuńskiej, które należały wcześniej do Tadżyków i Uzbeków. Pasztunizacja była realizowana również w prowincjach Dżozdżan, Sar-e Pol i Farjab; w tych regionach używanie nie-pasztuńskich nazw miejscowości było karane grzywną.

Kolejni królowie Afganistanu, Mohammad Nader Szah i Mohammad Zaher Szah, również próbowali kontynuować politykę pasztunizacji. W 1939 roku zaprzestano nauczania w afgańskich szkołach w języku perskim, zastępując go językiem paszto. Nieznajomość tego języka przez uczniów przyczyniła się do paraliżu afgańskiego systemu edukacji oraz upowszechnienia się zjawiska analfabetyzmu. Po kilku latach władze przywróciły w perskojęzycznych regionach naukę w języku perskim. W latach 1939–1978 prowadzono kursy języka paszto, obowiązkowe dla afgańskich urzędników oraz pracowników banków; nie przyniosły one oczekiwanych rezultatów, ponieważ większość perskojęzycznych osób uczęszczających na te kursy nie potrafiła czytać ani pisać w języku paszto.

Podczas władzy Talibów, w zamieszkanej głównie przez Uzbeków prowincji Farjab ludność nie mogła posługiwać się ojczystym językiem, była zmuszana do używania języka paszto.

Część Ajmaków zamieszkujących afgańską prowincję Ghor przyjęła język paszto. Aktualnie pasztunizacji podlegają również Tadżycy i Uzbecy, którzy osiedlają się na terenach zamieszkanych przez Pasztunów.

Krytyka i kontrowersje

Ludność perska zamieszkująca Afganistan krytykowała wydawanie nowych dokumentów tożsamości wyłącznie w języku paszto, mimo, że język perski również ma w tym kraju status języka urzędowego. Kontrowersyjny był również sposób rejestrowania pochodzenia etnicznego w elektronicznych aktach urodzenia poprzez uznanie wszystkich mieszkańców Afganistanu za Afgańczyków; według ludności niepasztuńskiej, taki sposób rejestracji pochodzenia narzuca im pasztuńską tożsamość etniczną.

Według Międzynarodowej Grupy Kryzysowej, były prezydent Afganistanu Aszraf Ghani dokonywał nominacji w rządzie wyłącznie na podstawie pochodzenia etnicznego.

W 2016 roku jeden z pracowników biura prezydenckiego ujawnił rozwiązania umożliwiające zwalnianie z niego osób o innej etniczności niż pasztuńska, by na ich miejsce zatrudniać Pasztunów.

Uwagi

  1. ↑ Aszraf Ghani jest etnicznie Pasztunem.

Przypisy

  1. ↑ Nayak 1984 ↓, s. 189.
  2. ↑ Ahmed 1997 ↓, s. 108.
  3. ↑ Institute of Objective Studies 1989 ↓, s. 39.
  4. ↑ Gilles Dorronsoro: Afghanization. carnegieendowment.org, 2009-09-23. (ang.).
  5. ↑ Ron Synovitz: Karzai's Takeover Of Afghan Election Watchdog Raises Concerns. rferl.org, 2010-02-23. (ang.).
  6. ↑ Malik 1987 ↓, s. 431.
  7. ↑ Zahir Ahmadi (ظاهر احمدی): پشتونیزم منحیث دستگاهی برای سرکوب غیر پشتون ها و زنگ خطر برای تمام اقوام غیر پشتون. kabulpress.org, 2021-02-06. (pers.).
  8. 1 2 آیا طالبان به دنبال یکدست‌سازی قومی در افغانستان هستند؟. parsi.euronews.com, 2021-08-11. (pers.).
  9. 1 2 Banting 2003 ↓, s. 14.
  10. ↑ Baxter 1997 ↓.
  11. ↑ Chaurasia 2002 ↓, s. 28.
  12. ↑ Yunus i Parmar 2003 ↓, s. 97.
  13. ↑ Cavendish 2006 ↓, s. 320.
  14. ↑ Khaljī dynasty, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-01-31] (ang.).
  15. ↑ Thorpe i Thorpe 2009 ↓, s. 63.
  16. 1 2 Meri 2006 ↓, s. 713.
  17. ↑ Lansford 2003 ↓, s. 16.
  18. ↑ Arlinghaus 1988 ↓, s. 17.
  19. ↑ Christian Bleuer: State-Building, Migration and Economic Development on the Frontiers of Northern Afghanistan and Southern Tajikistan. journals.sagepub.com, 2012-01-01. (ang.).
  20. ↑ Elyas Alavi: The Forgotten People. parsejournal.com. (ang.).
  21. 1 2 Kuszan 1999 ↓, s. 148-187.
  22. ↑ Rubin 2002 ↓, s. 66.
  23. ↑ Atabaki i O'Kane 1998 ↓, s. 208.
  24. 1 2 3 4 Pohaniar 1997-1998 ↓, s. 188-189.
  25. ↑ حذف زبان ازبیكي در مكاتب فاریاب از سوي طالبان. avapress.com, 2020-10-29. [dostęp 2021-10-27]. (pers.).
  26. ↑ Vogelsang 2002 ↓, s. 18.
  27. ↑ حذف گذشته فرهنگی ملیت های افغانستان با توزیع تذکره تابعیت الکترونیکی. jawedan.com, 2009-03-24. (pers.).
  28. ↑ اعتراض فارسی زبانان به کارت هویت جدید اتباع افغانستان که تنها به زبان پشتو است. rfi.fr, 2011-04-17. (pers.).
  29. ↑ اشرف‌غنی با درج کلمه 'افغان' و قومیت در شناسنامه‌های الکترونیکی موافقت کرد. bbc.com, 2017-03-02. (pers.).
  30. ↑ جنجال بر سر واژه 'افغان' مانع توزیع شناسنامه‌های الکترونیک در افغانستان. bbc.com, 2015-09-15. (pers.).
  31. ↑ گروه بین‌المللی بحران: ادامه اختلاف‌های غنی و عبدالله ثبات افغانستان را متزلزل کرده. bbc.com, 2017-04-10. (pers.).
  32. ↑ Ehsan Navid (احسان نوید): در گروه تلگرام اداره‌ی امور ریاست‌جمهوری چه می‌گذرد؟. etilaatroz.com, 2017-07-16. (pers.).

Bibliografia

  • Pandav Nayak, Pakistan, society and politics, 1984.
  • Hafeez Malik, Soviet-American relations with Pakistan, Iran and Afghanistan, 1987, ISBN 0-333-40853-5.
  • Joseph Theodore Arlinghaus, The Transformation of Afgham Tribal Society: Tribal Expansion, Mughal Imperialism and the Roshaniyya Insurrection, 1450-1600, 1988, OCLC 18996657.
  • Institute of Objective Studies: Journal of Objective Studies, Volume 1. 1989.
  • Akbar Salahuddin Ahmed, Pakistan Society: Islam, Ethnicity, and Leadership in South Asia, 1997, ISBN 978-0195778373.
  • Craig Baxter, Islamic Conquest, 1997.
  • Sejjed Masud Pohaniar, ظهور مشروطیت و قربانیان استبداد در افغانستان, 1997–1998.
  • Touraj Atabaki, John O'Kane, Post-Soviet Central Asia, 1998, ISBN 1-86064-327-2.
  • Ghulam Hazrat Kuszan, سرگذشت ملت مظلوم افغانستان در مسیر سدهٔ بیستم, 1999.
  • Radhey Shyam Chaurasia, . History of medieval India: from 1000 A.D. to 1707 A.D, 2002, ISBN 81-269-0123-3.
  • Barnett Richard Rubin, The fragmentation of Afghanistan: state formation and collapse in the international system, 2002, ISBN 0-300-09519-8.
  • Willem Vogelsang, The Afghans, 2002, ISBN 0-631-19841-5.
  • Erinn Banting, Afghanistan - The People, 2003, ISBN 0-7787-9336-2.
  • Tom Lansford, A Bitter Harvest: US foreign policy and Afghanistan, 2003, ISBN 0-7546-3615-1.
  • Mohammad Yunus, Aradhana Parmar, South Asia: a historical narrative, 2003, ISBN 0-19-579711-6.
  • Marshall Cavendish, World and Its Peoples: The Middle East, Western Asia, and Northern Africa, 2006, ISBN 0-7614-7571-0.
  • Josef Waleed Meri, Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia, 2006, ISBN 0-415-96691-4.
  • Showick Thorpe, Edgar Thorpe, The Pearson General Studies Manual 2009, 1/e, 2009, ISBN 978-81-317-2133-9.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.