| Neptis rivularis | |
| Scopoli, 1763 | |
Neptis rivularis ♂ – Horyniec-Zdrój | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
Neptis |
| Gatunek |
pasyn lucylla |
Pasyn lucylla (znany też pod polskimi synonimami: pokłonnik lucylla pasyn wołowiczek) (Neptis rivularis) – owad z rzędu motyli, z rodziny rusałkowatych (Nymphalidae). W Polsce objęty jest częściową ochroną gatunkową.
Rozmieszczenie geograficzne
Pasyn lucylla to gatunek eurosyberyjski. Rozciąga się od Alp południowej Europy do południowo-wschodniej Europy, następnie do Turcji i Kaukazu dalej ciągnie się przez południowe części Azji, m.in. zamieszkuje południową Syberię, Mongolię, północne Chiny, Tajwan, Koreę i sięga aż po Japonię.
W Europie występuje w południowo-wschodniej Szwajcarii, w północno-zachodnich i północno-wschodnich Włoszech (znany z Tyrolu), Słowenii, zachodniej Chorwacji (na Wybrzeżu Dalmatyńskim), w centralnej Serbii, Bośni i Hercegowinie, we wschodniej Austrii, w Czechach (na Morawach w pobliżu rzek: Oslava i Jihlava), w południowo-wschodniej Polsce, w północnych i zachodnich Węgrzech i na Słowacji (szczególnie w pasie Krasu Słowacko-Węgierskiego tj. Zádielska dolinia, Zádiel, Turna nad Badvou, natomiast po stronie węgierskiej w Parku Narodowym Aggtelek), również w Rumunii. Lokalnie spotykany na południu Bałkanów oraz w Macedonii (Galicica Pl., Dolina Treska), a także w południowo-zachodniej Bułgarii i północnej Grecji (Rodopy).
W Polsce pasyn lucylla to gatunek wyspowy. Znany jest z pojedynczych znalezisk z południowo-wschodnich dzielnic. Wykazywany z południowej części Podkarpacia. (m.in. do 1995 roku był notowany w Magurskim Parku Narodowym, w późniejszych badaniach nie znaleziony), Kotliny Sandomierskiej, Puszczy Solskiej i Roztocza. Najdalej na północ stwierdzony jest na Wyżynie Kieleckiej koło Starachowic.
Cechy
Imago
Wierzchnia strona skrzydeł motyla jest czarnobrunatna z białym rysunkiem. Przy zewnętrznym brzegu skrzydeł niekiedy widać białe zewnętrzne kreski. Biały rysunek to przeważająca biała smuga (zwana przepaską środkową) ciągnąca się wzdłuż tylnego i do połowy przedniego skrzydła, oddzielona w rzędzie od siebie dużymi białymi plamkami. Przy brzegu skrzydła widoczny jest niekompletny rząd białych plamek. Na przednich skrzydłach w komórce środkowej występują niewielkie białe plamki. Spód skrzydeł jasnobrunatny z białym rysunkiem, którego elementy są jak gdyby odbiciem rysunku z wierzchniej strony skrzydeł. Rozpiętość skrzydeł waha się pomiędzy 44-54 mm.
Stadia preimaginalne
Jajo jest sferyczne, nieco wydłużone i szarozielonkawe, jest nieco podobne do krajowego pokłonnika kamilli. Chorion jaja charakteryzuje się jamkami o kanciastych brzegach oraz niewielkimi szczecinkami w miejscach stykania się jamek.
Gąsienica ma zmienne ubarwienie od szarawego przez brązowoczerwonawe do brunatnego, jest na stronie grzbietowej jaśniejsza z ukośnymi ciemniejszymi plamkami. Na śród i zatułowiu oraz na drugim i ósmym segmencie odwłoka gąsienicy znajdują się pary krótkich, oszczecinionych wyrostków.
Stosunkowo krótka poczwarka o perłowym połysku z siateczkowym deseniem i charakterystyczną plamą w środkowej części pokryw skrzydeł jest białobeżowa, pomarańczowa lub ciemnobrunatna. Pokrywy skrzydeł mocno odstają, zaś wzdłuż grzbietu ciała poczwarki przebiega ostry grzebień z ciemnym obrzeżem. Odwłok poczwarki po bokach pokryty jest podłużnymi paskami oraz cienkimi, ukośnymi białymi kreskami.
Biologia i ekologia
Okres pojawu
Stadium jaja w przyrodzie zwykle trwa tydzień i spotkać go można przez cały okres aktywności dorosłych motyli. Stadium gąsienicy trwa od lipca do końca maja w kolejnym roku. Stadium poczwarki trwa około 3 tygodni w okresie między końcem maja a początkiem lipca. Okres lotu Imagines (dorosłych motyli) odbywa się w jednym pokoleniu od połowy czerwca do sierpnia (w innych krajach motyl pojawia się już od końca maja).
Rozwój i etologia
W okresie pojawu imagines zapłodniona przez samca – samica składa jaja zarówno na wierzchu jak i spodzie liścia rośliny pokaramowej. Generalnie jest to brzeg liścia, najczęściej na ich końcu przy żyłce medialnej. Po około tygodnia z jaja wylęga się młoda gąsienica, która nagryza liść z każdej strony od brzegu blaszki do żyłki środkowej, następnie sprzędza ze sobą brzegi jedwabną nitką, tworząc w ten sposób rurkowate schronienie, w którym przebywa. Schronienie to jest przymocowane przędzą do gałązki i spełnia rolę hibernakulum, w środku którego zimuje (hibernuje) larwa motyla. Przygotowanie do hibernacji z reguły odbywa się po trzecim stadium wzrostowym. Na wiosnę w roku następnym, gąsienica budzi się z hibernacji, następnie żywi się liśćmi do końca maja, po czym przeobraża się w poczwarkę. Poczwarka (zwieszona za kremaster) przypomina liść przytwierdzony do łodygi. Mniej więcej w połowie czerwca z poczwarki wylęga się dorosły motyl. Motyle nie są płochliwe, daleko szybują, rzadko poruszają skrzydłami. Spotyka się je w większych skupiskach w podszycie drzew Siadają też na ziemi w pobliżu potoków, źródeł i na krzakach. Zapylają kwiaty groszku wiosennego Lathyrus vernus, tawuły Spiraea sp., robinii akacjowej Robinia pseudoacacia, jeżyny Rubus oraz różne kwiaty roślin baldaszkowatych Apiacae.
Rośliny żywicielskie
W Polsce znaną rośliną żywicielską tego motyla jest tawuła bawolistna Spiraea salicifolia. Podawane są jeszcze inne gatunki tawuły na których żeruje larwa pasyna lucylla, a mianowicie Spiraea media, Spiraea chamaedryfolia, a także wiązówka błotna Filipendula ulmaria i parzydło leśne Aruncus dioecus. Gąsienice hodowane w niewoli akceptują również tawułę Spiraea bumata.
Środowisko
Motyl preferuje (raczej wiekowe) lasy liściaste i mieszane na nizinach i pogórzach ich skraje, leśne drogi, polany i zręby, wilgotne łąki, a także nasłonecznione zbocza porośnięte tawułą. Spośród lasów liściastych, w których występuje pasyn lucylla są różne zespoły lasów łęgowych rosnących nad ciekami wodnymi, tj. Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion, Ficario-Ulmetum, Querco-Ulmetum minoris, Fraxino-Alnetum (Circaeo-Alnetum).
Przypisy
- ↑ Jarosław Tykacz: Poznajemy motyle. Warszawa: PZWS, 1963, s. 65-66.
- 1 2 3 4 Josef Moucha, Vlastimil Choc: Mały atlas motyli. Warszawa: PWRiL, 1972, s. 136-137.
- 1 2 3 4 5 6 Josef Moucha, Bohuslaw Vančura: Atlas motyli. Warszawa: PWRiL, 1979, s. 78-79. ISBN 83-09-00270-X.
- 1 2 3 4 5 6 Ivo Nowák, František Severa: Motyle. Leksykon przyrody. Warszawa: Delta, s. 52-53. ISBN 83-85817-76-X.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2014 r., poz. 1348). [dostęp 2014-10-08].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16]..
- ↑ J. Beneš, M. Konvička, J. Dvořák, Z. Fric, Z. Havelda, A. Pavličko, V. Vrabec, Z. Weidenhoffer(red.): Motýli České republiky: Rozšíření a ochrana I, II / Butterflies of the Czech Republic: Distribution and conservation I, II.. Praha: SOM, 2002.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Marcin Sielezniew, Izabela Dziekańska: Motyle dzienne. Fauna Polski. Warszawa: Multico, 2010, s. 266-267. ISBN 978-83-7073-789-4.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Tom Tolman, Richard Lewington: Motyle Polski i Europy. Dąbrowa Górnicza: Influence, 2007, s. 168. ISBN 978-83-89462-01-5.
- 1 2 3 4 5 Otakar Kudrna: The distribution Atlas of European Butterflies. Oedippus, Nr 20, 2002.
- ↑ Tristan Lafranchis: Motyle dzienne. Przewodnik terenowy i klucz do rozpoznawania. Warszawa: Multico, 2007, s. 144-145. ISBN 978-83-7073-476-3.
- 1 2 3 4 5 6 Vladimír Bělín: Motýli České a Slovenské republiky aktivnu í ve dne / Tagfalter, Widderchen und Glasflügler der Tschechischen und Slowakischen Republik. Zlín: Kabourek, 1999. ISBN 80-901466-7-8.
- 1 2 3 4 5 Jarosław Buszko: Atlas rozmieszczenia motyli dziennych w Polsce 1986 – 1995. Toruń: Turpres, 1997, s. 57. ISBN 83-86-781-40-8.
- 1 2 Zoltar Varga: The Lepidoptera of the Aggtelek National Park vol. II w: The Fauna of the Aggtelek National Park (11). Budapest: Hungarian History Museum, 1999, s. 443-504. ISBN 963-05-2518-6.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Jarosław Buszko, Jarosław Bury, Zbigniew Wiatrak: Leksykon – motyle w: Najpiękniejsze motyle i trzmiele. Rzeszów: Libra, 2010, s. 156. ISBN 978-83-62568-00-0.
- ↑ Andrzej Kosior, Zbigniew Witkowski, Motyle dzienne (Rhopalocera) Magurskiego Parku Narodowego, Białowieża: Parki narodowe i rezerwaty przyrody, Nr 19(2), 2000, s. 67-83.
- ↑ Marcin Kutera, I kto by pomyślał, że u nas mamy bogactwo flory i fauny, Starachowice: Gazeta Starachowicka, Nr 17(722), 2006, s. 21.
- 1 2 Andrzej Staśkowiak: Pasyn lucylla Neptis rivularis(Scopoli, 1763). 29-06-2006. [dostęp 2010-12-18]. (pol.).
- 1 2 Marcin Kutera. Motyle dzienne (Lepidoptera: Hesperioidea, Papilionoidea) w okolicach Ostrowca Świętokrzyskiego, Starachowic i Skarżyska Kamiennej w Krainie Gór Świętokrzyskich (w trakcie recenzji i redagowania). „Parki Narodowe i rezerwaty przyrody”, s. 1-19, 2008.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Jarosław Buszko, Janusz Masłowski: Motyle Dzienne Polski. Nowy Sącz: Koliber, 2008, s. 175-176. ISBN 978-83-925150-4-3.
- 1 2 3 Jarosław Buszko, Janusz Masłowski: Atlas motyli Polski. Część I. Motyle dzienne (Rhopalocera). Warszawa: Image, 1993, s. 148-149.
- 1 2 3 Krzysztof Jonko: Neptis rivularis (Scopoli, 1763) w: Motyle Europy. [dostęp 2010-12-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-04-13)]. (pol.).
- ↑ Jan Marek Matuszkiewicz: Zespoły Leśne Polski. Warszawa: PWN, 2001. ISBN 83-01-13401-1.
- ↑ Tadeusz Głazek: Szata roślinna wybranych powierzchni obszaru Gór Świętokrzyskich i terenów przyległych na tle warunków siedliskowych. Warszawa: Fragmenta Faunistica Tom 29 Nr 11-12, 1985, s. 154-234. ISBN 83-01-06366-1.