Papirus Rhinda  (ang. Rhind papyrus, rzadziej Ahmes papyrus  (pol. „papirus Ahmesa”), także Rhind Mathematical Papyrus, RMP ) – jeden z najstarszych znanych dokumentów matematycznych, sporządzony w XVII w. p.n.e. przez królewskiego skrybę Ahmesa, zawierający przykłady rozwiązań dla problemów matematycznych z zakresu algebry i geometrii. Jego nazwa pochodzi od nazwiska jego odkrywcy – brytyjskiego egiptologa Alexandra Henry'ego Rhinda (1833–1863), który zakupił go w 1858 roku. Dwie części papirusu przechowywane są w Muzeum Brytyjskim w Londynie, a niewielkie jego fragmenty znajdują się w Brooklyn Museum w Nowym Jorku.

Historia

Papirus został odkryty w Tebach w połowie XIX w., najprawdopodobniej w komnacie zrujnowanej budowli w pobliżu Ramesseum . Najprawdopodobniej wówczas został podzielony na dwie części, by zwiększyć jego wartość rynkową . Podczas dzielenia od rękopisu oddzieliły się niewielkie fragmenty z końca sekcji, która dotyczy upraszczania ułamków, a także z początku sekcji, która ukazuje sprawiedliwy podział jednego, dwóch, sześciu, siedmiu, ośmiu i dziewięciu bochenków chleba między dziesięciu mężczyzn.

Dwie części papirusu zostały zakupione w Egipcie w 1858 roku przez brytyjskiego egiptologa Alexandra Henry'ego Rhinda (1833–1863). Po jego śmierci zostały nabyte w 1865 roku przez Muzeum Brytyjskie w Londynie .

W 1862 roku amerykański marszand sztuki starożytnej Edwin Smith (1822–1906) zakupił fragmenty papirusu Rhinda oraz papirus z tekstem medycznym (tzw. Papirus Edwina Smitha). Spadkobiercy Smitha przekazali obydwa obiekty New-York Historical Society. W 1949 roku kolekcję egipską New-York Historical Society zakupiło Brooklyn Museum i odtąd fragmenty papirusu Rhinda znajdują się zbiorach muzeum w Nowym Jorku.

Po raz pierwszy tekst papirusu został opublikowany w 1877 rok u przez niemieckiego egiptologa Augusta Eisenlohra (1832–1902), który przedstawił kopię rękopisu, jego transliterację, transkrypcję oraz tłumaczenie na język niemiecki, opatrzone jego komentarzem. W 1923 roku nowe opracowanie wydał brytyjski egiptolog T. Eric Peet (1882–1934), a latach 1927 i 1929 kolejne opracowania wydali matematycy z Uniwersytetu Browna.

Opis

Datowany na Drugi Okres Przejściowy, papirus został napisany w hieratyce przez pisarza Ahmesa . Autor opatrzył go z jednej strony datą: 33 rok panowania Apopiego, przedostatniego króla XV dynastii  – ok. 1550 roku p.n.e. Po drugiej stronie rękopisu wspomniany jest 11 rok, jednak bez podania imienia panującego władcy, lecz z odniesieniem do zdobycia miasta Heliopolis . Rękopis stanowi kopię wcześniejszego, obecnie zaginionego lub już nieistniejącego, dokumentu – prawdopodobnie z okresu Średniego Państwa.

Dwie główne części przechowywane w Muzeum Brytyjskim różnią się wymiarami – pierwsza część (oznaczona w systemie katalogowym muzeum jako BM10057) ma 295,5 cm długości i 32 cm szerokości a druga część (oznaczona w systemie katalogowym jako BM10058) ma 199,5 cm długości i 32 cm szerokości . Długość brakującej części szacowana jest na ok. 18 cm. Fragmenty w Brooklyn Museum (3 większe i 12 mniejszych) mają niewielkie rozmiary – wymiary największego z nich to 16 x 8,5 cm.

Papirus jest prawdopodobnie podręcznikiem do matematyki, który był używany przez skrybów do nauki rozwiązywania określonych problemów poprzez spisywanie konkretnych przykładów . Zawiera 84 problemy matematyczne, wraz z tabelami obliczeniowymi, ukazując działania dzielenia i mnożenia, obliczanie ułamków oraz obliczanie objętości i powierzchni figur geometrycznych . Jednym z problemów omówionych w rękopisie jest wyliczanie kąta nachylenia piramid przy pomocy sekedu oraz kwadratura koła.

Tytuł rękopisu zapisany jest w kolorze czerwonym, którym zaznaczono również początki poszczególnych sekcji spisanych w kolorze czarnym.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

• Rhinda papirus, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2020-12-10] .
• Rhind papyrus, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2020-12-10]  (ang.).
• British Museum Online Collection: The Rhind Mathematical Papyrus. [w:] www.britishmuseum.org [on-line]. [dostęp 2020-12-10]. (ang.).
• Annette Imhausen: Mathematics in Ancient Egypt: A Contextual History. Princeton University Press, 2020. ISBN 978-0-691-20907-4. [dostęp 2020-12-10]. (ang.).
• Eleanor Robson, Jacqueline Stedall: The Oxford Handbook of the History of Mathematics. OUP Oxford, 2008. ISBN 978-0-19-160744-8. [dostęp 2020-12-10]. (ang.).
• Hans Niels Jahnke: A history of analysis. Providence, RI: American Mathematical Society, 2003. ISBN 0-8218-2623-9. OCLC 51607350.