Płochacz syberyjski
Prunella montanella
(Pallas, 1776)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

płochacze

Rodzaj

Prunella

Gatunek

płochacz syberyjski

Synonimy
  • Motacilla montanella Pallas, 1776
Podgatunki
  • P. m. montanella (Pallas, 1776)
  • P. m. badia Portenko, 1929
Kategoria zagrożenia (CKGZ)

Zasięg występowania

     w sezonie lęgowym

     zimowiska

Płochacz syberyjski (Prunella montanella) – gatunek małego, wędrownego ptaka z rodziny płochaczy (Prunellidae). Zamieszkuje Azję i skrajnie północno-wschodnią Europę. Sporadycznie zalatuje do Polski. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia

Po raz pierwszy gatunek opisał Peter Simon Pallas w 1776. Opis ukazał się w 3. tomie Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs. Holotyp pochodził z Daurii (wschodnia Syberia). Autor nadał płochaczowi syberyjskiemu nazwę Motacilla montanella, załączył jedynie informacje o upierzeniu w języku łacińskim i o tym, że ptaki te tworzą łączone stada z grubodziobami (turmis Cocothraustum inmixta). Obecnie (2022) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza ten gatunek w rodzaju Prunella. Wyróżnia 2 podgatunki. Przynależność podgatunkowa ptaków z północno-centralnej części zasięgu jest niejasna, prawdopodobnie jednak reprezentują P. m. montanella.

Podgatunki i zasięg występowania

IOC wyróżnia 2 podgatunki:

  • P. m. montanella (Pallas, 1776) – obszary lęgowe od skrajnie północno-wschodniej Europy i zachodniej Syberii na wschód po Lenę i miejscowo w południowej Rosji, od okolic górnych biegów rzek Ob i Jenisej (na północ od Krasnojarska) i Ałtaj na wschód po obwód amurski;
  • P. m. badia Portenko, 1929 – obszary lęgowe w północno-wschodniej Syberii – od rzeki Lena na wschód po okolice Anadyru i na południe po zachodnie wybrzeże Morza Ochockiego.

Zimowiska znajdują się w Chinach i Korei, sporadycznie zalatują także do Japonii.

Zabłąkane osobniki

W Polsce obserwowany po raz pierwszy 26–27 marca 1988 w Stąporkowie (województwo świętokrzyskie); ptak został zdobyty i przekazany do Muzeum Przyrodniczego we Wrocławiu. W październiku i listopadzie 2016 obserwowany 10 razy, głównie na Helu. 12. stwierdzenie miało miejsce w styczniu 2021 w Pniewie (powiat pułtuski). W 2. połowie października 1997 po raz pierwszy obserwowano ten gatunek na Białorusi; jednego samca zaobserwowano wraz ze stadem szczygłów (Carduelis carduelis). Zabłąkane ptaki pojawiają się jesienią na Alasce, pojawiają się również w Kanadzie. Niewiele doniesień dotyczy zachodniego wybrzeża na południe od Alaski; dotyczą one Kolumbii Brytyjskiej i stanu Waszyngton. Poza tym w Kanadzie stwierdzono P. montanella w Calgary (Alberta), a w USA w okolicy Hailey (Idaho) i w hrabstwie Park (Montana). 29 grudnia 1943 w gminie Postupice (obecnie Republika Czeska) odłowiono ptaka młodocianego. 29 października 1976 w Ottenby (południowa Olandia) w sieć złapał się płochacz syberyjski, było to pierwsze stwierdzenie dla kraju. W Libanie obserwowany raz w 1958. W Turcji pierwsza obserwacja miała miejsce 2 listopada 2006, następna – jesienią 2007.

Morfologia

Długość ciała wynosi około 14,5 cm, masa ciała – 17,5 g. Z wierzchu płochacze syberyjskie przypominają pokrzywnicę (P. modularis), od spodu są żółtobrązowe. Gardło i pierś jednobarwne, po bokach występuje rdzawe kreskowanie. Na głowie widoczny czarny wierzch i policzek oraz kontrastowa szeroka, żółta brew. Podobne gatunki to płochacz pstry (P. ocularis) i płochacz czarnogardły (P. atrogularis). Ptaki podczas swojej pierwszej zimy są podobne do dorosłych, wyróżnia je jednak dużo bardziej matowe upierzenie.

Ekologia i zachowanie

Płochacze syberyjskie lęgną się w strefie borealnej i arktycznej w zaroślach wierzbowych; na terenach górskich ich zasięg dociera do linii lasów, na północy do obszaru występowania karłowatych brzóz i świerków. Podczas zimowania przebywają na różnych obszarach zakrzewionych i zadrzewionych, trzymają się gęsto porośniętych terenów, co utrudnia ich obserwację. Żywią się owadami, w zimie również owocami, m.in. bażyny (Empetrum). Przeważnie ptaki te widywane są pojedynczo. Zachowaniem przypominają pokrzywnicę; ze względu na bliskie pokrewieństwo ekologia obydwu gatunków musi być zbliżona, jednak płochacz syberyjski nie został jeszcze szczegółowo zbadany.

Lęgi

Okres lęgowy trwa od czerwca do sierpnia. Prawdopodobnie w południowej części zasięgu ptaki wyprowadzają 2 lęgi, na Uralu jeden. Gniazdo ma formę solidnie zbudowanego kubeczka z delikatnych gałęzi, łodyg roślin i mchu. Wyściółkę stanowią delikatne włókna roślinne, mech i włosie. Zwykle w zniesieniu 5 jaj o jaskrawoniebieskiej skorupce i wymiarach około 19,9 na 13,7 mm.

Status i ochrona

IUCN uznaje płochacza syberyjskiego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2022). Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istotne zagrożenia dla gatunku BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie stabilny.

W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Prunella montanella, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 Prunella montanella, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  3. ↑ P. S. Pallas: Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs. T. 3. 1776, s. 695. (łac.).
  4. 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v12.2). [dostęp 2022-12-19]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 Hatchwell, B.: Siberian Accentor (Prunella montanella). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (15 września 2016)].
  6. 1 2 3 4 Rick Toochin & Don Cecile, Status and Occurrence of Siberian Accentor (Prunella montanella) in British Columbia, Biodiversity of British Columbia [dostęp 2016-09-08].
  7. ↑ Tadeusz Stawarczyk i Władysław Rydzewski. Europaean news. „British Birds”. 82, s. 21, 1989.
  8. 1 2 3 4 Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 286. ISBN 978-83-7845-983-5.
  9. ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 33. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2016. „Ornis Polonica”. 58, s. 83–116, 2017.
  10. ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 38. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2021. „Ornis Polonica”. 63, s. 130–159, 2022.
  11. ↑ Zuenok S.V.. Siberian Accentor (Prunella montanella) - a new species for Belarus. „Subbuteo”. 2, s. 50, 1999.
  12. ↑ Pěvuška horská (Prunella montanella), Siberian Accentor. Faunistická komise ČSO. [dostęp 2016-09-08].
  13. ↑ Lars Lindell, Göran Walinder, Dan Bengtsson & Jan Pettersson. Sibirisk järnsparv Prunella montanella anträffad i Sverige. „Vår Fågelviird”. 37, s. 69–72, 1978.
  14. ↑ Guy M. Kirwan, Metehan Özen, Barbaros Demirci, Turkey Bird Report 2002–06, „Sandgrouse”, 30, 2008, s. 182 [zarchiwizowane z adresu 2016-09-17].
  15. ↑ Colin Harrison: A Field Guide to the Nests, Eggs and Nestlings of European Birds: With North Africa and the Middle East. Collins, 1975, s. 236. ISBN 0-00-219249-7.
  16. ↑ Species factsheet: Prunella montanella. BirdLife International, 2022. [dostęp 2022-12-19]. (ang.).
  17. ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.