| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
Ojzer Warszawski (jid. עוזר וואַרשאַווסקי; ur. 15 kwietnia 1898 w Sochaczewie, zm. 10 października 1944 w Auschwitz) – żydowski prozaik, malarz i krytyk sztuki, piszący w języku jidysz, czołowy przedstawiciel naturalizmu w literaturze jidysz.
Życie i twórczość
Urodził się w rodzinie nauczyciela i sklepikarza. Podczas I wojny światowej rodzina przeniosła się do Warszawy. Tam Ojzer Warszawski był związany (choć nieformalnie) z awangardową grupą literacko-artystyczną „Hałastra”.
W 1920 r. zadebiutował powieścią Szmuglerzy (jid. שמוגלאַרס Szmuglars), która cieszyła się dużą popularnością i do roku 1926 doczekała się czterech wydań. Akcja powieści toczy się pod koniec I wojny światowej, ukazując życie przemytników kursujących pomiędzy małym miasteczkiem a Warszawą i demoralizację ludności żydowskiej pod okupacją niemiecką. Uznawana jest za najlepsze dzieło Warszawskiego, a jednocześnie za najważniejszą pozycję żydowskiego naturalizmu. Dalsze jego utwory z tego okresu twórczości to głównie opowiadania, zamieszczane na łamach różnych czasopism jidyszowych.
W 1923 r. opuścił Polskę i w 1924 zamieszkał w Paryżu, gdzie poświęcił się przede wszystkim malarstwu i krytyce literackiej. Tam powstały także dwie dalsze części trylogii powieściowej Warszawskiego, a mianowicie Mundur (jid. דער מונדיר Der mundir) oraz Żniwa (jid. שניט־צײַט Sznit-cajt), jednak nie zdobyły one takiej popularności, jak część pierwsza. W późniejszym czasie publikował on głównie eseje na temat sztuki (m.in. dotyczące twórczości zaprzyjaźnionego z nim Marca Chagalla).
Do twórczości literackiej powrócił na krótko przed wybuchem II wojny światowej i w trakcie jej trwania, jednak większość z tych utworów, mających postać obszernych notatek, nie ukazała się drukiem.
Podczas II wojny światowej ukrywał się na południu Francji, a później w Rzymie. Został jednak aresztowany przez włoskich faszystów i deportowany do Auschwitz, gdzie zginął w 1944 roku.
Tłumaczenia twórczości na język polski
- Ojzer Warszawski: Szmuglerzy. Powieść w trzech częściach. Tłum. Monika Adamczyk-Garbowska i Magdalena Ruta. Sochaczew – Lublin: Stowarzyszenie „Nad Bzurą” – Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018. ISBN 978-83-927106-5-3.
Przypisy
- ↑ Diamant 2016 ↓.
- 1 2 3 4 5 Solarz 2003 ↓.
- ↑ Adamczyk-Garbowska i Ruta 2018 ↓, s. 5–7.
- ↑ Adamczyk-Garbowska i Ruta 2018 ↓, s. 5–6.
- 1 2 3 4 5 Adamczyk-Garbowska i Ruta 2018 ↓, s. 6.
- 1 2 3 Adamczyk-Garbowska i Ruta 2018 ↓, s. 7.
- ↑ Adamczyk-Garbowska i Ruta 2018 ↓, s. 6–7.
Bibliografia
- Monika Adamczyk-Garbowska, Magdalena Ruta: Ojzer Warszawski – powrót do Sochaczewa. W: Ojzer Warszawski: Szmuglerzy. Powieść w trzech częściach. Sochaczew – Lublin: Stowarzyszenie „Nad Bzurą” – Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018, s. 5–14. ISBN 978-83-927106-5-3.
- Janusz Solarz: Warszawski Ojzer. W: Polski słownik judaistyczny. Dzieje – kultura – religia – ludzie. Oprac. Zofia Borzymińska i Rafał Żebrowski. T. 2: L–Ż. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 774, seria: Słowniki. ISBN 83-7255-175-8. [dostęp 2018-11-14].
- Zaynvl Diamant: Oyzer Varshavski. [w:] Yiddish Leksikon [on-line]. 2016-04-29. [dostęp 2018-11-19]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Sochaczevers – Their Role in Cultural and Spiritual Life (ang.)
- „Der Jidiszer Tam-tam” 17/1998 (jid.)
- Oryginał powieści Szmuglerzy (jid.)
- Publikacje Ojzera Warszawskiego w bibliotece Polona