Notoskordum (Nothoscordum Kunth) – rodzaj roślin należących do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae), obejmujący 89 gatunków. Większość gatunków występuje endemicznie w Ameryce Południowej. Zasięg Nothoscordum bivalve obejmuje obszar od północno-wschodniej Argentyny i środkowego Chile przez Amerykę Środkową do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Gatunek Nothoscordum gracile, występujący naturalnie w Ameryce Południowej i Środkowej, został introdukowany do Stanów Zjednoczonych, Australii, Nowej Zelandii, południowej, wschodniej i północnej Afryki, do Palestyny na Bliskim Wschodzie oraz do południowej i zachodniej Europy, gdzie występuje w Wielkiej Brytanii, Francji, Hiszpanii, Portugalii, na Sycylii, Cyprze i w Grecji. W miejscach introdukcji uległ naturalizacji, stając się organizmem kosmopolitycznym.

Mieszaniec N. gracile i N. entrerianum: Nothoscordum ×borbonicum jest kosmopolitycznym chwastem. Bardzo szybko rozplenia się z nasion i cebulek przybyszowych i jest bardzo trudny do zwalczenia.

Morfologia i biologia

Pokrój

Wieloletnie rośliny zielne.

Pęd

Podziemne cebule okryte błoniastą tuniką, produkujące liczne cebulki potomne.

Liście

Liście odziomkowe, zwykle obecne w czasie kwitnienia roślin, nitkowate do równowąskich, miękkie, płaskie, o zachodzących na siebie krawędziach, tworzące u nasady pochwę liściową.

Kwiaty

Zebrane po 10-25 w baldach, wyrastający na głąbiku ponad poziom liści, trwałe. Kwiatostan wsparty dwiema (rzadziej większą liczbą) małymi podsadkami wyraźnie nachodzącymi na siebie u nasady, stanowiącymi okrywę młodego kwiatostanu. Okwiat promienisty, zbudowany z sześciu listków położonych w dwóch okółkach. Listki okwiatu zrośnięte na długości 1/3 od nasady, białe do zielonkawobiałych, niekiedy z fioletowym zabarwieniem, u niektórych gatunków żółte, różowawe do liliowych. Sześć pręcików, krótszych od listków okwiatu, o równowąsko-lancetowatych do szydłowatych nitkach, przylegających do siebie w dolnej połowie. Pylniki podługowate, łączące się z nitką grzbietowo, skierowane do wewnątrz. Zalążnia odwrotniejajowata, zawierająca od 4 do 12 zalążków, górna, siedząca, trójkomorowa. Szyjka słupka nitkowata.

Owoce

Błoniaste, pękające torebki, zawierające czarne, lśniące, kanciaste nasiona.

Gatunki podobne

Rośliny z tego rodzaju przypominają gatunki z rodzaju czosnek, od którego różnią się okrywą kwiatostanu zbudowaną z zachodzących na siebie dwóch listków oraz brakiem charakterystycznego zapachu.

Genetyka

Liczba chromosomów 2n = 10, 16, 18, 19, 24, 26. W tym rodzaju chromosomy akrocentryczne są połowy długości chromosomów metacentrycznych. Suma liczby chromosomów akrocentrycznych i dwukrotności liczby chromosomów metacentrycznych jest wielokrotnością 8.

Systematyka

Rodzaj z plemienia Gilliesieae z podrodziny czosnkowych (Allioideae) z rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae).

Wykaz gatunków

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów νόθος (nothos – nieprawowitym, fałszywy) i σκόρδο (skordo – czosnek).

Nazwa zwyczajowa w języku polskim

Polska nazwa rodzaju opublikowana została w słownikach pod redakcją Ludmiły Karpowiczowej (1973) i Wiesława Gawrysia (2008).

Nazwa zwyczajowa w języku angielskim

Rośliny z tego rodzaju nazywa się false garlic (zgodnie z nazwą naukową) lub crow poison (mimo że rośliny nie są trujące).

Synonimy taksonomiczne

• Pseudoscordum Herb., Amaryllidaceae: 11 (1837)
• Hesperocles Salisb., Gen. Pl.: 85 (1855)
• Oligosma Salisb., Gen. Pl.: 85 (1866)
• Beauverdia Herter, Boissiera 7: 507 (1943)

Zastosowanie

Rośliny ozdobne

Gatunki notoskordum o kwiatach żółtych i wonnych (N. felipponei, N. montevidense) lub bezwonnych (N. ostenii, N. hirtellum), a także różowawych lub liliowych (N. bivalve var. lilacinum) są uprawiane jako rośliny ozdobne, w tym jako rośliny pokojowe.

Rośliny spożywcze

W Peru cebule gatunku N. andicola, o lekko czosnkowatym aromacie, są jadane po ugotowaniu.

Przypisy