Neurony zbrodni
Autor

Lucyna Penciak

Typ utworu

powieść fantastycznonaukowa

Wydanie oryginalne
Język

polski

Data wydania

1980

Neurony zbrodni – powieść fantastycznonaukowa autorstwa Lucyny Penciak wydana w 1980 roku w serii Fantazja–Przygoda–Rozrywka Krajowej Agencji Wydawniczej. Autorem projektu okładki był Waldemar Andrzejewski.

Książka spotkała się z negatywnym odbiorem przez większość krytyków. Marek Żelkowski w 2015 napisał, że powieść „dla wielu pokoleń stała się kwintesencją koszmarnej sf”.

Fabuła

Pomian jest właścicielem starego batyskafu o nazwie „Polonia”. Gdy decyzją ciała wyższego jego sprzęt zostaje wycofany z eksploatacji, mężczyzna nie godzi się z takim obrotem sprawy i uprowadza go w głębiny. Tam natrafia na dziwną osadę, rządzoną przez związek „Zwycięzcy”. Ludzkość żyje ówcześnie w utopijnych Zjednoczonych Republikach Ziemskich, które podmorscy zbrodniarze chcą zniszczyć i przejąć władzę na Ziemi. Walczy z nimi młodzież zgromadzona w ogólnoświatowej organizacji „Sursum Corda”. Ostatecznie przestępców udaje się wyleczyć środkami farmakologicznymi.

Historia powstania

W wywiadzie w „Czasie Fantastyki” redaktor prowadzący serii, Andrzej Wójcik twierdzi, że powieść została narzucona wydawnictwu – ukazała się dzięki temu, że autorka była przyjaciółką redaktorki z KAW, żony pułkownika Służby Bezpieczeństwa. Relację tę potwierdza Marek Oramus, pisząc: „tylko ktoś, kto nie zna kulis pojawienia się tej książki na rynku, może uznać ją za godną wspominania”.

Analiza i odbiór

W roku jej wydania Izabella Stachelska pisząc dla „Poradnika Bibliotekarza” napisała, że jest to „bardzo udany debiut”, „napisana jest łatwo i żywo”, a „autorka wykazuje wielką wyobraźnię, doskonale daje sobie radę z wizją techniki przyszłości, sprawnie prowadzi akcję”. Konstatuje, iż „książka będzie poczytna”.

Poza opinią Stachelskiej, powieść została ostro potraktowana przez krytyków. Antoni Smuszkiewicz w 1982 pisał o niej jako o naiwnej powieści, rażącej „tanim, prymitywnym dydaktyzmem” i niestrawną moralistyką, przeznaczonej raczej dla dzieci – choć autor twierdzi, że książka „nie zadowoli z pewnością nawet dwunastolatka”. W późniejszym Leksykonie polskiej literatury fantastycznonaukowej napisanym w 1990 wraz z Andrzejem Niewiadowskim naukowiec nazwał pozycję „dydaktyczną, nieintencjonalnie groteskową historią”.

W 1983 Leszek Bugajski powieść ocenił podobnie jak Szmuszkiewicz, opisując ją jako „naiwną fantazję” o szczęśliwej utopii.

W 1987 Oramus określił ją jako „płód na poły grafomański, na poły dezawuujący gatunek” i przedwczesny debiut, a także „potworek” (dodatkowo podkreślając to wykrzyknikiem „tfu, tfu”). Podał również ten właśnie tytuł jako argument na słabość serii „Fantazja–Przygoda–Rozrywka”, twierdząc, że „żaden z szanujących się wydawców nie opatrzyłby swoim znakiem takiego towaru”.

Pisząc w latach 2007 i 2009, Adam Mazurkiewicz podając tekst jako przykład twórczości grafomańskiej, stawia tezę, że powieść jest „osobliwą próbą powrotu do poetyki socrealistycznej”. Naukowiec określa także utwór mianem literatury „o znikomej wartości artystycznej” i „mimowiedzną groteską”. Podobnie jak Mazurkiewicz, w 2020 Bogdan Trocha uznał powieść za wpisującą się w nurt twórczości socrealistycznej.

Konrad Walewski w artykule o polskiej fantastyce, napisanej na użytek anglojęzycznego czytelnika w 2011 dla The Encyclopedia of Science Fiction, opisuje powieść Penciak jako „raczej nieudaną utopię dla młodych dorosłych, której główną wadą jest socrealistyczny dydaktyzm”.

Marek Żelkowski w 2015 napisał, że powieść „dla wielu pokoleń stała się kwintesencją koszmarnej sf” oraz „do dzisiaj jest obśmiewana”.

Przypisy

  1. 1 2 Artur Nowakowski: Penciak Lucyna. artur-nowakowski.pl. [dostęp 2024-05-09].
  2. ↑ Neurony zbrodni - Lucyna Penciak. granice.pl. [dostęp 2024-05-09].
  3. 1 2 Niewiadowski i Smuszkiewicz 1990 ↓, s. 169.
  4. 1 2 Andrzej Wójcik, Marek Żelkowski. Kierowałem się zamiłowaniem do fantastyki [Z Andrzejem Wójcikiem rozmawia Marek Żelkowski]. „Czas Fantastyki”. 4(44), s. 49, 2015. Warszawa: Prószyński Media. ISSN 1733-635X.
  5. 1 2 Oramus 1987 ↓, s. 61.
  6. ↑ Izabella Stachelska. Nowe książki dla dzieci i młodzieży. „Poradnik Bibliotekarza”. 9, s. 212, 1980. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. ISSN 0032-4752. [dostęp 2024-05-09].
  7. ↑ Antoni Smuszkiewicz: Zaczarowana gra : zarys dziejów polskiej fantastyki naukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1982, s. 335, seria: „SF” Wydawnictwa Poznańskiego. ISBN 83-210-0303-6.
  8. ↑ Leszek Bugajski, Spotkania drugiego stopnia, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983, s. 87, ISBN 978-83-03-00242-6 [dostęp 2024-05-13] (pol.).
  9. ↑ Oramus 1987 ↓, s. 14.
  10. ↑ Oramus 1987 ↓, s. 13-14.
  11. ↑ Adam Mazurkiewicz. Kapitalizm w odwrocie. O socrealistycznym epizodzie polskiej fantastyki naukowej. „Pamiętnik Literacki”. 2, s. 111, 2009. Wrocław: Instytut Badań Literackich PAN, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. ISSN 0031-0514. [dostęp 2024-05-09].
  12. ↑ Adam Mazurkiewicz: O polskiej literaturze fantastycznonaukowej lat 1990–2004. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2007, s. 74, 138. ISBN 978-83-7525-117-3.
  13. ↑ Trocha, Bogdan. "Polityczne aspekty współczesnej polskiej literatury popularnej." Artistic Culture. Topical Issues 16, no. 2 (2020)
  14. ↑ Konrad Walewski: Poland. The Encyclopedia of Science Fiction, 2024-02-26. [dostęp 2024-05-09]. (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.